فارس همان پارس است: میهن فرسرانان، مرز و بوم پیامبران، سرزمین پارسایان، کشور پارسیان: ایران شهر. در روزگار کهن مردی از این سرزمین شاید از دشت ارژن یا جی یا رامهرمز در جست وجوی آیین و دین، شهرها و بادیه ها را می پیمود. او جزو نژادگان و اسواران بود. در این پیگیری به سرزمین وحی راه یافت و در کنار باغی در مدینه در سال نخست هجری پس از چند دیدار با پیامبر و با استفاده از دانسته های پیشین خود درباره آخرین فرستاده الهی، اسلام اختیار را اختیار کرد و سلمان نامیده شد. او را پیشترها روزبه می خواندند. در تاریخ آمده است که او فردی مورد وثوق و محرم اسرار پیامبر بود. سلمان برای همیشه درکنار پیامبر ماند و در غزوات و جنگ ها حضور داشت.
او پارسایی بود که آداب پهلوانی و دانش نظامی گری را در سرزمین پارسیان در ایران آموخته بود. در جنگی که بعدها به نام خندق مشهور شد نحوه دفاع در برابر احزاب دشمن را به مسلمانان آموخت، طراحی و اجرای خندق در مدینه که به ناکامی دشمنان انجامید از او بود. در نبردی دیگر در سال هفتم هجری در طائف منجنیق و کاربرد آن را به مسلمانان آموخت و موجب درهم شکسته شدن قلعه های مستحکمی شد که دشمنان پیامبر آن را پناهگاه هایی امن تشخیص داده بودند. چهره سلمان در تاریخ همواره در بعد معنوی آن، در هالهی از زهد و پارسایی جلوه گر شده و بعد اجتماعی و عمل گرای شخصیت او پنهان مانده است. او صرفا پارسایی کناره جو از کار و با عالم نبود.
میدانست جامعه نوپای اسلامی برای حل مشکلات و معضلات خود به دانش و بینش او نیاز دارد. هنگامی که مدائن، پایتخت امپراتوری ایران، به دست سپاهیان اسلام گشوده شد، به پیشنهاد علی(ع) او حاکم مدائن شد و مسوولیت خطیر اداره پایتخت و برخورد با ایرانیان و شناساندن اسلام به آنان را بر عهده گرفت. در تاریخ آمده است هنگامی که پسرعموی پیامبر علی امیرالمومنین(ع) از دختر ایشان خواستگاری کرد سلمان هم در جلسهی خصوصی که در حضور پیامبر در این باره تشکیل شده بود حضور داشت و هنگامی که رسول خدا تصمیم به پذیرش این خواستگاری گرفت، سلمان پیک بشارتی بود که این خبر مسرت بخش را به داماد رسانید و پس از آن از جمله کسانی بود که برای تهیه جهیزیه زهرا(س) اقدام کرد. آورده اند در شب عروسی زهرا(س) جمع زیادی از مسلمانان شرکت داشتند و پس از پایان مراسم صرف شام افسار شهبا را به دست سلمان سپرد.
شهبا مرکب اختصاصی پیامبر بود که محمل فاطمه روی آن قرار داشت. در حالی که پیامبر و مسلمانان در پشت مرکب در حرکت بودند سلمان پیشاپیش بقیه در میان ترنم و شادی وصف ناپذیر پیامبر و سایر مسلمانان مرکب را به سمت و سوی منزل علی هدایت کرد. نقل است که هرگاه پیامبر، پیامی برای تنها یادگار همسر گرانقدرش خدیجه داشت و فاطمه(س) در دسترس نبود از طریق سلمان به منزل او پیام می فرستاد.
سلمان اذن ورود به این خانه را داشت. در نظر پیامبر او تعلق به خاندانش داشت و جزیی از آن بود. نقل است که هنگام بیماری پیامبر، سلمان در کنار علی(ع) و زهرا(س) بود و حضرت رسول(ص) درباره مقامات عالیه و فضایل اهل بیت و شهادت امام حسین(ع) مطلبی را برای آنها گفته است. بعد از وفات پیامبر نیز این سلمان بود که برای عرض سلام و تسلیت به خانه فاطمه در رفت و آمد بود و ناظر بی واسطه و بیان کننده وقایعی شد که بعدها تلخ ترین اتفاقات را در تاریخ اسلام رقم زد. امیرالمومنین نیز همچون پیامبر در دشواری ها و تلخی های روزگار همواره با او گفت وگو می کرد و در مسائل جزیی و کلی مورد وثوق و محرم اسرارش بود. آورده اند که روزی علی(ع) در مسجد نشسته بود: ناگهان دو کودک خردسال، هراسان به مسجد درآمدند و به دامان او درآویختند و علی شتابان و سراسیمه برخاست و راه افتاد. علی پهلوان صبر و شکیبایی بود و مقاومتی بی اندازه در برابر سختی ها و تلخیها داشت و مسائل و مصائب بسیاری را تحمل کرده بود. اما این بار قضیه صورتی دیگر داشت. با شتاب می رفت و دو کودک خردسال به دنبال او میدویدند.
سرعت حرکت به حدی بود که نزدیک بود بر زمین بیفتد. مسافت کوتاه بود و علی به زودی به مقصد رسید و وارد اتاقی شد که زنی جوان بر بستری سفید و روبه قبله آرمیده بود و روکشی روی او قرار داشت. او زهرا همسر علی(ع) و تنها یادگار پیامبر بود. به زودی حسنین هم با چشمانی اشکبار در کنار پدر و مادر قرار گرفتند. دو دختر کوچک تر هم در این جمع حضور داشتند. زینب از برادرانش سن و سال کمتری داشت و با سوز و آه نگاه می کرد و ام کلثوم که کوچک ترین آنها بود خاموش و محزون نشسته بود. گویی احساس می کردند که مادر جوان و مهربان شان در آستانه مرگ قرار گرفته است. علی بی تاب شده بود. همه غمهای عالم را در دل و بر پشت خود احساس میکرد. دختر پیامبر دیگر سخن نمیگفت. روزگار در چشم او تیره و تار شد. اینجا علی به یاد کسی افتاد که روزی و روزگاری نه چندان دور محمل شهبا را گرفت و از خانه پیامبر به این منزل آورد.
و پس از آن بود که پیامبر دست علی را در دست زهرا نهاد و او را بهترین دوست و برادر و داماد خواند و به او گفت: فاطمه پاره تن من است هر کس او را غمگین کند مرا غمگین کرده و هر کس او را شاد کند مرا شاد کرده است. بدین گونه زندگی مشترک این زوج آسمانی آغاز شد و اینک علی(ع) در مقابل خویش خاموش شدن شمع وجود عزیزترین کساش را نظاره میکرد. باری علی(ع) در این وضع دشوار به یاد پارسای کهن ایرانی افتاد، روبه حسنین کرد و گفت: بروید عمویتان سلمان را خبر کنید. بچه ها به دنبال سلمان رفتند و دیری نگذشت که با او بازگشتند. سلمان شاهد سخت ترین و غمبارترین لحظات زندگی خود بود. تاثر شدید مولایش را می دید که برخلاف سنت مرسوم عرب در مرگ همسرش زهرا سخت میگریست و بی تابی میکرد.
در این بلا به جای من ار روزگار بود
روز سپید او شب تاریک می نمود
علی مظهر اعلای صبر و شکیبایی و خویشتنداری بود. سلمان احساس می کرد علت این بی شکیبی، این غم ژرف جانسوز را می شناسد. شاید به روزهایی فکر می کرد که زهرا در غم فقدان پدر و بی حرمتی و بی پروایی نسبت به علی(ع) رنجور بود و مدام میگریست. شاید به شبهایی فکر میکرد که زهرا سوار بر مرکب، همراه با همسرش و حسن و حسین در کوچههای مدینه به در خانه یاران قدیم میرفتند و از آنها برای احقاق حق خاندان پیامبر کمک میخواستند هر چند بسیار کم بودند کسانی که رسم ادب به جای آوردند. شاید امشب سلمان، همانند مولایش علی که هنگام غسل دادن همسرش شاهد تن نحیف و بدن آسیب دیده او شده بود، اینک میفهمید که چرا زهرای جوان همچون فرزندان خردسالش پیاده راه نمیسپرد و خود سواره این مسیرها را میپیمود. طاقت راه رفتن نداشت. فاطمه درد و رنج خود را از همسرش، از همه، پنهان میکرد و از آسیبی که بر تن نحیف و رنجور او وارد آمده بود با کسی سخن نمیگفت و خاموشانه آن را تحمل میکرد این تحمل خاموشانه، این هواداری بی امان و این بی کسی جانگداز بود که علی را بی تاب میکرد.
چون صبا با تن بیمار و دل بی طاقت
به هواداری آن سرو خرامان بروم
به هواداری او ذره صفت رقص کنان
تا لب چشمه خورشید درخشان بروم
در ره او چو قلم گر به سرم باید رفت
با دل زخم کش و دیده گریان بروم
تازیان را غم احوال گرانباران نیست
پارسیان مددی تا خوش و آسان بروم
آفتاب کم کم دامن خود را برمی چید و شهر مدینه تاریک و تاریک تر می شد پاسی از شب میگذشت. کم کم چراغ خانه های مدینه هم یک به یک خاموش می شد و شهر در تاریکی و سکوت محض فرو میرفت. در نیمههای شب بود که صدای گریه بلندی برخاست غسل فاطمه تمام شده بود و این علی بود که با شیون خود سکوت شب را میشکست. آنگاه سلمان نماز میت را به علی اقتدا کرد و در کنار او از خانه بیرون آمد. دستانش گوشهی از تابوت تنها یادگار پیامبر را گرفته بود. علی و اندک یارانش و شاید فرزندانش در مراسمی بسیار کوچک و آرام جسم رنجور و آسیب دیده زهرا را به سوی گوری مخفی در مدینه میبردند. دقایقی بعد بود که علی در حالی که پیکر رنجور زهرا را وارد گور میکرد خطاب به پیامبر گفت: شکایت خود را به خدا میبرم و دخترت را به تو میسپارم: خواهد گفت پس از تو با وی چه ستمها کردند. آنچه خواهی از او بجوی و هر چه خواهی به او بگو تا سر دل بر تو گشاید و خونی که خورده است بیرون آید و خدا که بهترین داور است میان او و ستمکاران داوری نماید.
برای سلمان که روزگاری نه چندان دور در جشن عروسی زهرا شاهد آن همه نشاط و شادی پیامبر و اهل مدینه بود، دیدن این شب تاریک و دیجور و این صحنههای بی کس و غریبانه طعمی تلخ داشت. از آن روزگار تاکنون همیشه این تبار پارسیان و پارسایان هستند که همچون سلمان محبت این خاندان را در دل خود همواره به یادگار دارند و هرساله با جشن تولد و عزای وفات، یاد پرمهر آنان را گرامی میدارند. باری: فارس همان پارس است: میهن پارسایان و پیامبران، وطن سلمان فارسی، کشور پارسها، سرزمین یاسها، مرز و بوم دوستداران زهرا(س): ایران شهر.
منبع: اعتماد