حضرت آیت الله صافی گلپایگانی در فصل سوم از کتاب سفرنامه حج تاکید می کنند: جلوه نخست وحدت بین مذاهب اسلامی، آن است که مسلمانان در مسائل مربوط به جهان اسلام و مسلمین استراتژی واحد داشته باشند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران به نقل از حوزه، مشروح نوشتار این مرجع تقلید به شرح ذیل است؛
باید مسلمانها را در رابطه با کل امور و روابطی که با کفار دارند بدون ملاحظه افتراقهای مذهبی متّحد و متفق سازیم که همه مصداق «وَ هُمْ یَدٌ عَلی مَنْ سِواهُمْ» باشند؛ امری که امکانپذیر است و باید به وجود آید. این طرح را بر اساس حبّ فی الله و بغض فی الله و تولی و تبری و لزوم قطع ارتباط با دشمنان خدا مطرح مینماییم.
نخست آیاتی را از قرآن مجید در روابط مؤمنین با یکدیگر و تأکید بر اتخاذ ولایت الله و تبری از اتخاذ ولایت طاغوت و ترک مواده کفار و وجوب مواده با مسلمین تلاوت مینماییم، سپس مینگریم که در رابطه با اتّحاد اسلامی از این آیات چه استفاده میکنیم:
یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الْیَهُودَ وَ النَّصاری اَوْلِیاءَ بَعْضُهُمْ اَوْلِیاءُ بَعْضٍ وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَاِنَّهُ مُنْهُمْ اِنَّ اللهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظالِمینَ(1) ای کسانی که ایمان آوردهاید نگیرید یهود و نصارا را اولیاء و سرپرست و صاحب اختیار یا دوستان. بعض ایشان اولیای بعض دیگرند و هر کس تولی کند ایشان را که آنها را دوست یا صاحب اختیار بگیرد پس او از ایشان است به درستی که خدا هدایت نمیکند قوم ستمگر را.
لا تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللهِ وَ الْیَوْم الاْخِرِ یُوادُّونَ مَنْ حادَّ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ اَوْ اَبْناءَهُمْ اَوْ إخْوانَهُمْ اَوْ عَشیرَتَهُمْ اُولئِکَ کَتَبَ فی قُلُوبِهِمُ اْلایمانَ(2) نمییابی تو قومی را که ایمان به خدا و روز دیگر دارند که دوستی کنند با کسی که با خدا و رسول دشمنی کرده است و اگر چه پدرانشان یا پسرانشان یا برادرانشان یا عشیره و فامیلشان باشند ایشانند که خدا در دلهایشان ایمان را ثبت کرده است.
یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تتَخَّذِوُا بِطانَةً مِنْ دُونِکُمْ لا یَأْلُونَکُمْ خَبالا وَدُّوا ما عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضاءُ مِنْ اَفْواهِهِمْ وَ ما تُخْفی صُدُورُهُمْ اَکْبَرُ قَدْ بَیَّنا لَکُمُ الاْیاتِ اِنْ کُنْتُمْ تَعْقِلُونَ(3)
یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الْکافِرینَ اَوْلیاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنینَ اَتُریدُونَ اَنْ تَجْعَلُوا لله عَلَیْکُمْ سُلْطاناً مُبیناً(4)
یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الَّذینَ اتَّخَذُوا دینَکُمْ هُزُواً وَ لَعِباً مِنَ الَّذینَ اُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ الْکُفّارَ اَوْلِیاءَ وَاتَّقُوا اللهَ اِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ(5)
مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ وِ الَّذینَ مَعَهُ اَشِدّاءُ عَلَی الْکُفّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ(6)
یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مُنْکُمْ عَنْ دینِهِ فَسَوْفَ یَاْتِی اللهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ اَذِلَّةٍ عَلَی الْمُؤْمِنینَ اَعِزَّةٍ عَلَی الْکافِرینَ(7)
از مثل این آیات و آیه «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ جَمیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا» و روایات بسیار در کمال ظهور و وضوح استفاده میشود که مسلمانان باید از کفّار مستقل و ممتاز و در شکل و صورت و معنی و سیرت جامعه واحد باشند. این دستورات و ارشادات و رهنمودهای دیگر قرآن مجید و احادیث جامعه را به سوی وحدت سوق میدهد.
بلکه میتوان گفت وحدت مسلمین بالخصوص در برابر کفّار امری موجود و حاصل است و چیزی نیست که نداشته باشند تا به آنها داده شود و این توصیهها و سفارشها برای این است که مسلمانان را به لوازم و آثار وحدتی که دارند ملتزم و متعهّد سازند.
وحدت مثل ایمان است که اگر چه به حسب ذات خود و هم به حسب متعلق خود مراتب و کامل ناقص داشته باشد در هر مرتبهای از مراتب آثار و علائمی دارد که باید آن آثار و علائم از افرادی که به آنچه محقق وحدت است ایمان دارند ظاهر شود و گر نه نفی وحدت شیعه و سنّی به طور سالبه کلیه مثل نفی وحدت بین اشاعره و معتزله و مثلاً شافعیه و حنفیّه هرگز صحیح نیست هر چند اثبات وحدت آنها هم به طور موجبه کلیه صحیح نباشد که در نتیجه به طور موجبه جزئیه وحدت محقق است، مطلب این است که شیعه و سنی در مسائل با هم متحد و متفقند که آنها را از کفار جدا مینماید و موجودیت و استقلال جامعه مسلمین در مقابل کفار به همین قدر جامعهای اصولی و قدر مشترکهای اساسی است که شیعه و سنّی با هم در آنها اتفاق دارند و همین قدر جامعهای بنیادی است که کل مسلمانان بدون اینکه رنگ سنی یا شیعه داشته باشند به آن شناخته میشوند و آنها را یک واحد دینی و مکتبی و اجتماعی و سیاسی بخش مهم و بزرگی از بخشهای بشری معرفی نموده است.
بنابر این در اینجا که از وحدت سنّی و شیعه سخن میگوییم از اینکه وحدت ایجاد کنیم و قدر مشترکی برای شیعه و سنّی بیابیم سخن نمیگوییم، چون این تحصیل حاصل است مگر اینکه بخواهیم قدر مشترکها را بیشتر کنیم و الّا در حساب استقلال و امتیاز از بیگانگان قدر مشترکهای اساسی شیعه و سنّی را جامعه واحد قرار داده است.
شیعه با سنّی در مسائل اساسی، مثل توحید و نبوت و معاد با هم وحدت و قدر جامع دارند و با آن از تمام اصناف کفار حتّی اهل کتاب یهود و نصارا ممتاز و مستقل میباشند. از جهت اینکه همه دارای یک کتاب به نام قرآن میباشند که شیعه و سنی و همه فرق مسلمین آن را وحی نازل بر حضرت خاتم الانبیاء صلیالله علیه وآله و یگانه کتاب اسلام میدانند نیز دارای وحدتند و این قرآن است که در سراسر جهان وحدت مسلمین را حفظ نموده و شیعه و سنّی را به هم پیوند داده است.
همچنین قبله مسلمانان که کعبه معظّمه است یکی دیگر از مادههای محکم اتّحاد مسلمین از شیعه و سنّی است که همواره بوده و خواهد بود. همچنین نمازهای پنجگانه، روزه ماه مبارک رمضان، حج، حرمت ربا، خمر، قمار، نکاح محارم، و محرمات دیگر همه و هر کدام از مواد اتحاد این دو فرقه است.
بنابراین میگوییم در حد همین اتحادی که حاصل است و وحدتی که مسلمین در این مسائل اساسی دارند باید مسلمانها ملتزم به رعایت آثار این وحدت و استقلال جامعه خصوص در برابر کفار باشند و شاید بتوان گفت آنچه از آیاتی که تلاوت کردیم استفاده میشود حداقل آثار این وحدتی است که سنّی و شیعه دارد.
و در رابطه با این وحدت باید امور زیر را رعایت نمایند:
1) کفار را سرپرست و همراز و مورد اعتماد نگیرند و در امور خود صاحب اختیار نسازند.
2) با آنها مواده و دوستی ننمایند.
3) در برابر کفار موضع نفوذ ناپذیر و عزّت و قوت داشته باشند.
4) در بین خودشان و جامعه خودشان با هم مهربان و فروتن باشند و چنان نباشند که رفتارشان با کفّار با فروتنی وقبول استضعاف و با مسلمانان با شدت و عدم انعطاف باشد.
رعایت این امور و التزام و تعهد به آنها که به نظر میرسد حدّاقل آثار وحدت اسلامی شیعه و سنّی است به عنوان سنگ زیربنای وحدت پیشنهاد میشود و در این رابطه است که باید روابط مسلمانان با یکدیگر و روابطشان با خودشان در مقایسه با روابطشان با بیگانگان به دقّت بررسی شود چنان نباشد که بیگانگان از سردی روابط آنها با خودشان یا خدای نخواسته گرمی روابطشان با کفار به فکر سلطه بر مسلمین و استضعاف آنها بیفتند. چنانکه در حال حاضر میبینیم کفار از وجود چنین حالت سوء و روابط غیر اسلامی مسلمانان با خودشان و با کفار چه استفادههایی میبرند.
به هر حال این قدم اول وحدت و جلوه نخست آن است که مسلمانان در مسائل مربوط به جهان اسلام و مسلمین استراتژی واحد داشته باشند و در برابر کفار که دشمن مشترک اسلام و مسلمین میباشند متحد باشند و اگر کفار بر اساس سیاست (فرق تسد) بخواهند از افتراق و اختلاف کلمه آنها استفاده نمایند از آن جلوگیری کنند و در کنار برادران مسلمان خود بایستند و بدانند که هرگونه سلطه و نفوذ کفار در هر منطقه از کشورهای مسلمان نشین موجب ضعف همه میگردد و اگر حتی کفّار حق السکوت به یک حکومت بدهند که در مقابل هجوم و یورش آنها به یک منطقه مسلماننشین اعتراض ننماید و بیتفاوت و خاموش بنشیند آن حکومتی که این خیانت را قبول میکند در واقع خود را ضعیف نموده و مقدمات سلطه آنها را بر خودش فراهم کرده است. هر کجا مسلمانی مغلوب کفار شود در واقع همه مسلمانان به نسبت مغلوب میگردند. بنابراین عرض میکنیم وحدتی که بین مسلمین بر حسب این همه امور مشترک و قدر جامع وجود دارد اقتضا دارد که در موضعشان در مسائل مربوط به کل مسلمین یا فرقه یا منطقه خاص در برابر کفار یک صدا باشند و در این مسائل فقط ملاحظه اسلام و حفظ عزّت و شوکت اسلام را بنمایند و اگر چنین اثر وحدت را مسلمانان در بین خود تحقق بدهند بیشترمشکلات سیاسی و اقتصادی آنها که از طریق نفوذ بیگانگان در آنها پیدا شده به آسانی حل خواهد شد و اگر خدای نخواسته از این مقدار رشد هم محروم باشند باید به قبول هر ذلّت و وضع اسارت بار تن در دهند و از آبرو و شرف خود صرف نظر نمایند.
پینوشتها:
1. سوره مائده، آیه 57- 2 . سوره مجادله، آیه 22- 3. سوره آل عمران، آیه 118- 4. سوره نساء، آیه 144- 5. سوره مائده، آیه 57- 6. سوره فتح، آیه 29- 7. سوره مائده، آیه 54.