1. امانت الهی دین (که مجموعهای هماهنگ از قرآن و عترت علیهم السلام است)، تنها وسیله صیانت و حفاظت از فطرت انسانی است. از طرفی جامعه بشری وظیفه پاسداری و نگاهداری از حریم امن دین الهی را بر عهده دارد، پس چنان که ملاحظه میشود، رابطهای طرفینی میان دین و جامعه بشری حاکم است؛ دین از فطرت انسانی محافظت میکند و جامعه بشری از تعدّی به حریم امن دین ممانعت به عمل میآورد.
گرچه دریافت صحیح دین صحیح، تنها به واسطه انسان کامل معصوم ممکن است (چنانکه تبیین و تحلیل اولی آن نیز بدون راهبری امام معصوم امکان پذیر نیست)؛ لیکن عالمان ربانی که وارثان پیامبران و امامان معصوماند، قیادت جامعه بشری را برای پاسداری از حریم دین عهده دارند و با درک درست مفاهیم دینی و عمل به آن، دین الهی را از گزند تهاجم بیگانه و نیز تحریف و وارونگی و ... حفظ میکنند.
2. یک ملت (یا امت) متمدّن یا متدین، استقلال، آزادی، امنیت، حفظ تمامیت ارضی و ... را مؤلفههای اصلی در حفظ و صیانت فطرت انسانی میشناسد، چرا که نبود آزادی و استقلال، ذلت و فرو مایگی و نیز بردگی و خوارگی را برای یک جامعه به ارمغان میآورد که مخالف فطرت حقیقت طلب انسانی است؛ به بیان دیگر، جامعه در بند و غیر مستقل که از خود ارادهای ندارد و در ذلت بندگی و بردگی غیر خود است، نمیتواند پاسدار حریم دین الهی باشد، چنان که دین دربند نیز نمیتواند وظیفه حراست و حفاظت از فطرت انسانی را در آن جامعه به درستی به انجام برساند. از این رو استقلال، آزادی و ...، در طول تاریخ، مهم ترین علت مبارزه در برابر حکومتهای جور و طاغیان زمان بوده است.
3. انسانهای کامل معصوم (که وظیفه احیای دین را بر عهده دارند)، وقتی استقلال، آزادی و ... جامعه انسانی را در مخاطره میبینند، احساس خطر کرده، با ایثار و نثار جان و استقبال از شهادت، حیات مجدد دین را تأمین میکنند و در این راه از یاری یا عدم همیاری دیگران نیز باکی ندارند.
نهضت سراسر حماسه حسینی (علیه السلام) را نیز باید در همین روند پی گرفت؛ یعنی امام شهید در پی آن بود که با ایثار و نثار خون خود آزادی و استقلال را در روح جامعه زنده کند و در پرتو آزادی و استقلال جامعه، به رهایی انسان محبوس در زندان جهل حکومت فاسد حاکم دست یازد.
سالار شهیدان با قیام با شکوه خود، اندیشه بلند خود را برای احیای اندیشه متبلور ساخت: «وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ فِیکَ لِیَسْتَنْقِذَ عِبَادَکَ مِنَ الضَّلَالَةِ وَ الْجَهَالَةِ وَ الْعَمَى وَ الشَّک» (تهذیبالأحکام، ج6، ص59). امام شهید نیک میدانست که اگر تفکر عقلی و عقلانیت پنهان در آن در جامعه انسانی احیا شود، هیچ طاغی یاغیای در همیشه تاریخ، افسار حکومت را در دست نمیگیرد و با استحمار مردم، استبداد و استثمار و استعمار را نهادینه نمیکند.
4. چنانکه پیش تر گذشت، عالمان ربانی و اندیشمندان الهی که وارثان پیامبران و خلفای معصوم ایشان هستند، در مقام وراثت از آن ذوات مقدس، وظیفه پاسداری از حریم دین را عهده دارند و ایشان نیز به هنگام احساس خطر نسبت به دین، آزادی، استقلال و ...، جان خود را سپر دفاع از این ارزشهای الهی انسانی میسازند.
قیام حماسی مردم قم در نوزدهم دیماه 1356 را نیز باید در همین راستا ارزیابی کرد؛ مردمی که با ایثار خون خود، نهاد تعقل و عقلانیت را در اعضای جامعه محبوس در زندان جهل پهلوی نهادینه کردند و تاریکی و ظلمت نادانی را با افق سرخ خون خود شکافتند. از این رو باید گفت که قیام نوزده دی به قیادت و امامت امام خمینی(س)، به قیام امام شهید در کربلا تأسی دارد و از این جهت هیچ حرکتی (در تاریخ انقلاب اسلامی) به آن همانند نیست.
محصول شیرین قیام نوزده دی، نه فقط پیروزی انقلاب اسلامی ایران در بهمن ماه سال 57، که احیای تعقل و تفکر عقلانی در جامعه ایرانی اسلامی است؛ عقلانیتی که در صورت پویایی، استقلال و آزادی و تمامیت ارضی و ... کشور را تأمین میکند و در صورت خمودی، همه ارزشهای انسانی و الهی را به قهقرا میکشاند.