1) «شهَرُ رَمَضَانَ الَّذِى أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْءَانُ» (بقره185)؛ از میان ماههای سال، تنها نام رمضان در قرآن آمده است؛ البته اجزای زمان یکساناند و مزیتی بر هم ندارند؛ لیکن گاهی بعضی زمانها، به دلیل برخی امور خاص، ویژگی خاص مییابند. یگانه خالق هستی، رمضان را ماه نزول قرآن معرفی میکند و این پرده نشین عالم غیبت، لباس عربی مبین میپوشد و هدایت، رحمت، برکت و مغفرت را در همراهی انسان کامل برای جهانیان به همراه میآورد.
پس علت حقیقی عظمت و سترگی رمضان، ظرف بودن آن برای نزول قرآن است؛ یعنی ظرف بودن این ماه عظیم، برای قبول نزول عظیمترین آیت ربوبی، و گرچه روزه را باید بزرگترین آیت عبادی حق دانست؛ لیکن شرافت و عظمت شأن رمضان، محصول مظروف آسمانی آن است که روزه تنها یکی از معارف و احکام مندرج در سینهٴ سپهری اوست.
البته برخی مفسران وجوب روزه را در این ماه (به عنوان بزرگترین، آیت عبادی) با نزول این ودیعهٴ آسمانی متناسب دانسته اند(تفسیر کبیر)، و گروهی دیگر امساک و روزهٴ این ماه را امساک و روزهٴ از غیر خدا تعبیر کردهاند تا نسیم کلمات روحانی قرآن، بر نفس انسان وزیدن گیرد و درهای غیبت را با نفس رحمانی به روی انسان بگشاید(بیان السعاده) که البته این لطیفه در خور توجه است، چرا که در حدیث آمده است:«لَوْ لَا أَنَّ الشَّیَاطِینَ یَحُومُونَ عَلَى قُلُوبِ بَنِی آدَمَ لَنَظَرُوا إِلَى مَلَکُوتِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْض» (بحارالانوار، ج60، ص332).
2) «إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فىِ لَیْلَةِ الْقَدْرِ» (قدر1)؛ مسئله نزول قرآن از جانب خدای حکیم به معنی تجافی و افکندن آن از آسمان نیست، بلکه به تجلّی است که با حفظ مکانت نخستین خود، در جای دیگر با صورتی نو، بروز و ظهور مییابد.
در این معنی، فرشتگان مأمور، صف در صف، آیت عظمای حق را میهمان زمینیان میسازند و البته روشن است که فرشتگان در این تنزّل بر دریا یا که صحرا فرود نمیآیند و گسترهٴ قلب مبارک انسان کامل عصر، محل نزول این میهمانان ملکوتی است، چنانکه در حدیث حضرت کاظم علیهالسلام آمده است: « مَا مِنْ مَلَکٍ یُهْبِطُهُ اللَّهُ فِی أَمْرٍ مَا یُهْبِطُهُ إِلَّا بَدَأَ بِالْإِمَام»؛ هیچ ملکی میهمان زمین نمیشود؛ مگر اینکه نخست حضور امام را درمییابد. (الکافی، ج1 ص394)
3) «تَنزََّلُ الْمَلَئکَةُ وَ الرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبهِِّم مِّن کلُِّ أَمْر»(قدر4)؛ بر اساس آنچه در ادعیه مأثور و روایات صاحب سند آمده است؛ فرشتگان همواره در مسیر آسمان و سپهر سینهٴ انسان کامل، دایرهٴ نزول و صعود را طی میکنند و این امر به لیلة القدر اختصاص ندارد؛ آنچه این شب را بر دیگر شبهای رمضان امتیاز میدهد، نزول دیگر بارهٴ قرآن بر قلب مبارک انسان کامل است که تنزّل همهٴ فرشتگان را به همراه دارد: «إِنَّ الْمَلَائِکَةَ یَطُوفُونَ بِنَا فِیهَا» (بحارالأنوار، ج94، ص13) و روح (که همان جبرئیل یا فرشتهای برتر و بزرگتر از اوست) نیز در این شب در مصاحبت قرآن نازل میشود و قرآن و امور مربوط به مقدرات هستی را در آن شب به انسان کامل عرضه میکند.
4) «إِنَّا أَنزَلْنَهُ فىِ لَیْلَةٍ مُّبَارَکَةٍ» (دخان 3)؛ نزول قرآن در شب بود؛ شبی که از هزار ماه بهتر است؛ « لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیرٌْ مِّنْ أَلْفِ شهَْر»(قدر 3). انسان به طور معمول کارهای عادی خود را در فرصت روز انجام میدهد و همین اشتغال و تلاش مستمر، او را از تأمل و تدبّر در خود باز میدارد: « إِنَّ لَکَ فىِ النهََّارِ سَبْحًا طَوِیلا» (مزمل7)؛ غبار روبی دل و پرواز در ملکوت حضور، به خلوت انس محتاج است؛ حتی پیک حق نیز نردبان معراج را در تاریکی شب پیمود؛ «سُبْحَانَ الَّذِى أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَیْلًا» (اسراء1) و قول ثقیل را با مرکب بیداری شب تلقی فرمود: «قُمِ الَّیْلَ إِلَّا قَلِیلًا... إِنَّا سَنُلْقِى عَلَیْکَ قَوْلًا ثَقِیلا»(مزمل2-5).
کلید راهیابی به مقام محمود شفاعت، در احیا، زنده داشتن و حیات شبهای آدمی پنهان است و تنها از این راه میتوان به آن جایگاه بار یافت: «وَ مِنَ الَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّکَ عَسىَ أَن یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقَامًا محَّْمُودًا» (اسراء79).
شبهای قدر رمضان در راه است؛ شبهایی که سینه آسمانی ولیّ خدا، مهبط وحی و محل نزول ملائکه الهی است، استغفار در اسحار رمضان را قدر بدانیم و با سینهای روشن از فروغ توبه و ندامت، در میهمانی قدر، تقدیری دیگر در حیات بیافکنیم.
منبع: نشریه «حریم امام»