1) قرآن بالغترین حجت الهی است که به همراهی انسان کامل، مشعل فروزان هدایت را فروغ میبخشد. وجودش در توصیف قلم خاکیان نمیگنجد و گسترهٴ حضورش در دایرهٴ تعریف زمینیان نمینشیند: «لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَن تَنفَدَ کلَِمَاتُ رَبىّ».ِ(کهف109)
عطر آیات و سُوَرش طعم روحنواز حیات طیّب در کام جان فرو مینشاند و اجزاء و احزابش درهای رحمت را پیش روی آدمی میگشاید. برترین نعمت خدای منعم که لباس «احسن الحدیث» در بر کرده و زیباترین کلام الهی که در لفظ و معنا و ظاهر و باطن، مرزهای فصاحت و بلاغت و اعجاز را در نوردیده است.
کتابی ذومراتب که از مرتبه «عربی مبین» تا منزلت «امالکتاب» همه مراحل و مراتب هستی را به نور خود روشن ساخته است.
سترگی و عظمت این هادی بیمنت کوههای استوار را در خشوع و خضوع میآورد و تجلّیاش مندکّشان میسازد و تنها آنانکه به توصیف خود او «صاحبِ دل» اند: «لِمَن کاَنَ لَهُ قَلْب»(ق37) و صاحبدل شدهاند، توان حمل قرآن را دارند و قرآن در قلب ایشان استقرار مییابد.
2.) جهان آفرینش محل تجلی خداست: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُتَجَلِّی لِخَلْقِهِ بِخَلْقِهِ» (نهجالبلاغه155) و قرآن حکیم تجلی ویژهٴ خدای حکیم است: «فَتَجَلَّى لَهُمْ سُبْحَانَهُ فِی کِتَابِهِ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَکُونُوا رَأَوْهُ». (نهجالبلاغه209) خدای سبحان در هر موجود با اسمی خاص متجلّی میشود و در قرآن کریم با نام مبارک نور تجلّی فرمود: «اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ» (نور35) و این ودیعهٴ الهی نیز نور نام گرفت: «قَدْ جَاءَکُم مِّنَ اللَّهِ نُورٌ وَ کِتَابٌ مُّبِین».(مائده 15)
هدف اصیل و اصلی خدای متعال در تجلی به کلمه نور، نورانی ساختن فضای زندگی است، چنانکه در نخستین آیه سوره مبارکهٴ ابراهیم بدان تصریح کرده است: «کِتَابٌ أَنزَلْنَهُ إِلَیْکَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلىَ النُّور».
3) ویژگی بارز و آشنای قرآن کریم آن است که کلام خداست؛ کلام متکلّمی که هماره در سخن است و اگر گوش جان انسان قدرت شنیدن از کف نداده باشد، بیشک کلمات دلنواز الهی را میشنود و چون به خطابات «یا ایها الناس» و «یا ایها الذین آمنوا» میرسد، لبیک میگوید و هیچ لذتی را بر آن مرجح نمیدارد و هماره بر این سفره می نشیند و از آن کام میگیرد، زیرا که هم کلام بیبدیل است و هم متکلّم بی نظیر.
4) رسالت اصلی قرآن کریم، تحلیل مقام والای انسان و تبیین جایگاه بلند او در هندسهٴ آفرینش است.
محرومیت جامعه بشری از برکات قرآن ثمرهٴ تلخ جاهلیت مدرن است که عقل را از وحی بینیاز میپندارد و چون جاهلیت کهن که عقل را لایق تلقی وحی نمیدانست، سدی نو و مانعی تازه پیش روی حضور قرآن در جامعه نهاده است.
قرآن درمان دردها و امراض کهن و دوای آلام و بیماریهای نو و مرحم زخمهای عتیق جامعه بشری را در سطور آیات خود نهفته دارد. دردها، بیماریها و امراضی که در این روزگار نهاد انسانیت و اجتماع انسانی را تهدید میکند، تنها و تنها در قرآن شفا مییابد و از قرآن التیام میگیرد.
5) قرآن کتاب صلاح، فلاح و نجاح است؛ نگریستن به صفحات، تلاوت آیات، حفظ الفاظ و صیانت از مفاهیم قرآن، همه و همه مراتب و مدارج مختلف عبادت خدای قرآن آفرین است.
رمضان که ماه نزول این ودیعهٴ بیبدیل الهی است، خرامان بر ما میگذرد و درهای گشودهٴ رحمت پروردگار را پیش روی ما نمایان میسازد؛ رمضان فرصتی است تا ما دیگر بار خود را به قرآن عرضه کنیم و میزان انطباق خود را با قرآن به معیار قرآن بسنجیم؛ «اعْرِضْ نَفْسَکَ عَلَى کِتَابِ اللَّهِ فَإِنْ کُنْتَ سَالِکاً سَبِیلَهُ زَاهِداً فِی تَزْهِیدِهِ رَاغِباً فِی تَرْغِیبِهِ خَائِفاً مِنْ تَخْوِیفِهِ فَاثْبُتْ وَ أَبْشِرْ فَإِنَّهُ لَا یَضُرُّکَ مَا قِیلَ فِیکَ وَ إِنْ کُنْتَ مُبَایِناً لِلْقُرْآنِ فَمَا ذَا الَّذِی یَغُرُّکَ مِنْ نَفْسِکَ»؛ خود را بر قرآن عرضه کن! اگر به راه قرآن میروى و آنچه قرآن خواسته، میخواهى و از آنچه قرآن کریه دانسته دوری میکنی؛ و از آنچه بیم داده میترسى، بر جا باش و مژدهات باد که هر چه در باره تو گویند، بر تو زیانى وارد نمیآورد، و اگر از قرآن جدائى پس به چه چیز خود میبالی! (تحف العقول، 284)