جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

ارزش ماه مبارک رمضان

حضرت آیت الله یثربی مدظله

کد خبر: ۲۲۵۱۰
ارزش ماه مبارک رمضان

روزه ماه مبارک رمضان امتیاز و ویژگی‏هاى خاصى دارد که هم این ماه و هم روزه‏اش با سایر ماه‏ها و ایام سال تفاوت مى‏کند. حضرت امام حسن عسکرى‌(ع) به نقل از پیامبر (ص)می‏فرمایند:
«إنَّ لِلَّهِ خِیَاراً مِنْ کُلِّ مَا خَلَقَهُ فَلَهُ مِنَ الْبِقَاعِ خِیَارٌ وَلَهُ مِنَ اللَّیَالِی وَالأَیَّامِ خِیَارٌ وَلَهُ مِنَ الشُّهُورِ خِیَارٌ وَلَهُ مِنْ عِبَادِهِ خِیَارٌ وَلَهُ مِنْ خِیَارِهِمْ خِیَارٌ، فأمّا خیاره من البقاع فمکّة و المدینة و بیت المقدّس... وَأَمَّا خِیَارُهُ مِنَ اللَّیَالِی فَلَیَالِی الْجُمَعِ وَلَیْلَةُ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ وَ لَیْلَةُ الْقَدْرِ وَ لَیْلَتَا الْعِیدِ... وَ أَمَّا خِیَارُهُ مِنَ الشُّهُورِ فَرَجَبٌ وَ شَعْبَانُ وَ شَهْرُ رَمَضَانَ.... وَ إنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ یُنْزِلُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ مِنَ الرَّحْمَةِ أَلْفَ ضِعْفِ مَا یُنْزِلُ فِی سَائِرِ الشُّهُورِ»‌.
خداوند از آنچه خلق فرموده، مواردى را ممتاز قرار داده است؛ هم از مکان‏ها و سرزمین‏ها، هم از میان شب و روز، هم از میان ماه‏ها و هم از میان بندگان. آنچه از میان مکان‏ها برگزیده، سرزمین مکه، مدینه و بیت‌المقدّس است؛ آنچه از میان شب‏ها انتخاب فرموده، شب‏هاى جمعه، شبِ نیمه شعبان، لیله القدر، شب‏هاى عید فطر و عید قربان است و از میان ماه‏‌هاى سال، ماه رجب، شعبان و ماه مبارک رمضان را برگزیده است. خداوند عزّوجلّ در ماه مبارک رمضان، رحمت واسعه‏اش را هزار برابر سایر ماه‏ها نازل مى‏کند.

در خطبه معروفى که پیامبر (ص)در آستانه ماه مبارک رمضان بیان فرموده‏اند، آمده است:
«أَیُّهَا النَّاسُ! إنَّ أَبْوَابَ الْجِنَانِ فِی هَذَا الشَّهْرِ مُفَتَّحَةٌ، فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لا یُغَلِّقَهَا عَنْکُمْ وَ أَبْوَابَ النِّیرَانِ مُغَلَّقَةٌ،فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لا یُفَتِّحَهَا عَلَیْکُمْ وَ الشَّیَاطِینَ مَغْلُولَةٌ، فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لا یُسَلِّطَهَا عَلَیْکُمْ»‌.
اى مردم! در این ماه، درهاى بهشت به روى بندگان خدا باز است. از خدای‏تان بخواهید که این درهاى گشوده را به روى شما نبندد و درهاى جهنم به روى شما بسته است از خداى‏تان بخواهید هیچ‏گاه این درها گشوده نشود و دست‏هاى شیاطین در این ماه بسته است و به زنجیر کشیده شده‏اند [و قدرت فریبندگى و وسوسه مؤمنان از آنها سلب شده است] از خداى‏تان بخواهید هیچ‏گاه شیاطین را بر شما مسلط نکند.

این ماه به دلیل همان ویژگى و انتخاب ذات اقدس الهى، ماه برگزیده خدا است و اینها امتیازاتى هستند که خالق آسمان و زمین، زمان و مکان، روز و شب، براى آفریدگان خود قرار داده و به نام ماه خود نام گذارى کرده و بندگانش را به میهمانى خود دعوت نموده است.

رسول‏اکرم (ص)مى‏فرمایند:
«هُوَ شَهْرٌ دُعِیتُمْ فِیهِ إِلَى ضِیَافَةِ اللَّهِ»‌.
این ماه، ماهى است که شما به مهمانى خداوند دعوت شده‌‏اید.
این مهمانى، بسیار کم خرج و فوق‏العاده سودآور است. جوانان باید از این فرصت استفاده کنند؛ زیرا در شرایطى هستند، که قدرت عبادت دارند؛ آمادگى و صفاى روح و پاکیزگى آنها از آلودگى‏هاى دنیا، بیشتر از سایر سنین است. براى کسانى هم که به عبادت از منظر تجارت نگاه مى‏کنند، یک تجارت سودآور و پرفایده است.

حضرت امیرالمؤمنین (ع)در وصف متّقین مى‏فرمایند:
«صَبَرُوا أَیَّاماً قَصِیرَةً أَعْقَبَتْهُمْ رَاحَةً طَوِیلَةً تِجَارَةٌ مُرْبِحَةٌ یَسَّرَهَا لَهُمْ رَبُّهُمْ أَرَادَتْهُمُ الدُّنْیَا فَلَمْ یُرِیدُوهَا وَأَسَرَتْهُمْ فَفَدَوْا أَنْفُسَهُمْ مِنْهَا» .
روزگارى کوتاه که صبر و تحمّل کردند، آسایش طولانى در پى داشت. این تجارت سود آورى بود که خداوند براى مردم باتقوا امکان‏پذیر ساخت. دنیا به آن تقوا پیشگان روى آورد؛ ولى آنان رهایش کردند و به آن اعتنایى ننمودند. دنیا آنان را به اسارت کشید و آنان با دست کشیدن از جهان، خود را نجات دادند.

کاهش ارزش روزه
هر عبادتى در راستاى سازندگى و ارتقاى مقام انسان، قابلیت تکامل یا کم ارزش شدن را دارد؛ یعنى کسى، که عبادتى را انجام می‏دهد مى‏تواند با انجام دادن امورى به ارزش آن عبادت بیفزاید یا از ارزش آن بکاهد. روزه نیز همین حکم را دارد؛ یعنى هم قابل تکامل است و هم قابل نقصان.

حضرت امیرالمؤمنین (ع)مى‏فرمایند:
«کَمْ مِنْ صَائِمٍ لَیْسَ لَهُ مِنْ صِیَامِهِ إِلا الْجُوعُ وَالظَّمَاُ» .
چه بسیار روزه‏دارى که از روزه‏اش نتیجه‏اى جز گرسنگى و تشنگى نمى‏گیرد!
البته این مسئله فقط در مورد روزه مطرح نیست. بلکه تمام عبادات شامل چنین قاعده‏اى مى‏شوند. به عنوان نمونه حضرت امیرالمؤمنین (ع)در مورد نماز مى‏فرمایند:
«وَکَمْ مِنْ قَائِمٍ لَیْسَ لَهُ مِنْ قِیَامِهِ إِلاَّ السَّهَرُ وَالْعَنَاءُ»‌.

چه بسیار شب زنده‌‏دارى که از بیدارى‏اش، جز بى‏خوابى و رنج، حاصلى نمى‏برد!
تمام عبادات مبتنى بر یک علت نهایى است که اگر آن علت حاصل نشود، از روزه جز تشنگى و گرسنگى و از نماز جز بى‏خوابى و زحمت، سهمى ندارد.
به نصّ قرآن کریم، علت غایى نماز، دورى از گناه است.

(تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ) .
نماز، انسان را از زشتی‌ها و گناه باز مى‏دارد.

خداوند سبحان، تقوا و پرهیزکارى را علت غایى روزه معرفى می‏کند و مى‏فرماید:
(یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ) .
اى افرادى که ایمان آورده‏اید! روزه بر شما نوشته شده، همان گونه که بر کسانى که قبل از شما بودند نوشته شده، تا پرهیزگار شوید.
در حقیقت روزه واقعى آن است، که انسان را به راه صحیح و پاکدامنى رهنمون شود.


مراتب روزه
روزه هم مثل نماز، مراتب و درجاتى دارد. یک مرتبه آن در اصطلاح فقها، فقط مرتبه اسقاط تکلیف است؛ یعنى فقط نگهدارى شکم و شهوت. در این حال دیگر لازم نیست چشم، گوش، زبان و امثال آن اطاعتى کرده باشند. همین که روزه‏‌دار از خوردن، آشامیدن و محرّماتِ ذکر شده در رساله‏هاى عملیه پرهیز کند، تکلیف واجب را ادا کرده است. در این حال، چشم و گوش و زبان، هیچ یک تابع فرمان «صوموا» نبوده‏اند و او فقط با این عمل، واجب ظاهرى را به جاى آورده است. آن کمالات و آثار، یقینا بر این مقدار از عمل مترتّب نیست و او فقط تکلیف واجب را ادا کرده است؛ مثل انسانى که وضو مى‏گیرد و نمازى را به حسب ظاهر به جاى مى‏آورد که تکلیفى انجام داده باشد.

مرتبه دیگر اینکه در سایه تورّع و امساک از خوردن، آشامیدن و مهار غریزه جنسى، سایر اعضا (زبان، گوش، چشم، دست و پا) را هم از ارتکاب ناروا حفظ مى‏کند؛ مثلاً وقتى حرف از زبان مى‏شود مى‏گوید:
در سخن دُر ببایدت سفتن ‌ ور نه گنگى، به از سخن گفتن
وقتى صحبت از چشم است مى‏گوید:
زدست دیده و دل هر دو فریاد که هر چه دیده بیند دل کند یاد
بسازم خنجرى نیشش ز پولاد زنم بر دیده تا دل گردد آزاد

چشم را به روى هر ناروا و حرامى می‏بندد و براین باور است، که آنچه تا کنون دیده‏ام، از دل ندیده‏ام، همه از چشم دیده‏ام؛ بنابراین، چشم، گوش، دست، پا و همه جوارح را در بند مى‏کشد و براى مهار آنها با خود نیز مى‏جنگد تا چشم دل او باز شود.

حضرت امام صادق (ع)در این زمینه مى‏فرمایند:
«إذَا صُمْتَ فَلْیَصُمْ سَمْعُکَ وَبَصَرُکَ وَشَعْرُکَ وَجِلْدُکَ وَعَدَّدَ أَشْیَاءَ غَیْرَ هَذَا وَقَالَ: لاَ یَکُونُ یَوْمُ صَوْمِکَ کَیَوْمِ فِطْرِکَ»‌.

هنگامى که روزه می‏گیرى، باید گوش و چشم و موى و پوست بدنت نیز روزه باشند و اشیاى دیگر را شمارش نمودند و فرمودند: باید روزى که روزه‏دارى با روزهاى دیگرت متفاوت باشد.
با توجّه به روایات مذکور، گناه موجب کاهش ارزش روزه مى‏شود؛ امّا همان‏گونه که حضرت امام سجّاد (ع)فرمودند، حق روزه آن است که تمام اعضاى بدن روزه باشند؛ یعنى گناهانى که از طریق اعضاى مختلف بدن صادر مى‏شوند، در زمان روزه، موجب کاهش ارزش روزه مى‏گردند. پس باید مراقب بود چنین اتفاقى رخ ندهد.

حضرت امام صادق (ع)مى‏فرمایند:
«سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ (ص)امْرَأَةً تَسُبُّ جَارِیَةً لَهَا وَهِیَ صَائِمَةٌ فَدَعَا رَسُولُ‏اللَّهِ (ص)بِطَعَامٍ فَقَالَ لَهَا: کُلِی فَقَالَتْ: إِنِّی صَائِمَةٌ فَقَالَ: کَیْفَ تَکُونِینَ صَائِمَةً وَقَدْ سَبَبْتِ جَارِیَتَکِ؟! إِنَّ الصَّوْمَ لَیْسَ مِنَ الطَّعَامِ وَالشَّرَابِ فَقَطْ» .

رسول‏اکرم (ص)شنیدند که زن روزه‏دارى نسبت به کنیزاش بدگویى و فحّاشى مى‏کند. حضرت (ص)آن زن را به خوردن طعام دعوت کردند. آن زن عرض کرد: من روزه دارم، حضرت (ص)فرمودند: چگونه روزه دارى، حال آن که زبانت به فحش و بدگویى نسبت به زیر دست باز شده است؟ همانا روزه فقط پرهیز از خوردن و آشامیدن نیست. باشد، زبان و گوش او هم باید روزه‏دار باشد.

«مَنِ اغْتَابَ مُسْلِما بَطَلَ صَوْمُه وَنَقَضَ وُضُوؤه فَإِنْ ماتَ وهُوَ کذلک، ماتَ و هُوَ مُسْتَحِلٌّ لِما حَرَّمَ اللّه‏ُ» .

کسى که از مسلمانى غیبت و بدگویى کند، روزه خود را باطل کرده و وضوى او هم باطل می‏شود؛ پس اگر در این حال بمیرد، حرام الهى را حلال کرده است.

مسئله مراقبت از ارزش روزه، آن قدر مهم است، که در آموزه‏هاى دینى نسبت به ذهن و فکر نیز دستور روزه داده‏اند.

حضرت امیرالمؤمنین (ع)مى‏فرمایند:

«صِیامُ القَلْبِ عَنْ الْفِکرِ فی الآثامِ أَفْضَلُ مِنْ صِیامِ الْبَطْنِ عَنِ الطَعامِ»‌.
روزه‏‌دارى قلب از فکر کردن به گناهان، برتر از آن است که فقط شکم را از خوردن و آشامیدن باز دارد.

در کتاب معراج السعاده، سه درجه براى روزه بیان شده است:

اول: روزه عوام و آن عبارت است از اینکه در روزها شکم و فرج خود را از مقتضاى شهوات آنها محافظت نمایى و این نوع روزه فایده نمى‏بخشد مگر رهایى از عذاب را.

دوم: روزه خواص و آن عبارت است از آنچه مذکور شد به زیادتى محافظت چشم، گوش، زبان، دست، پا و سایر جوارح از معاصى و گناهان و بر این روزه مترتب مى‏گردد آنچه از براى روزه دار وعده داده شده است از ثواب‏هاى بى‏پایان.

سوم: روزه خواصِ خواص و آن عبارت است از آنچه مذکور شد با محافظت دل از اشتغال به افکار دنیویّه و اخلاق رذیله و نگاه داشتن آن از یاد غیر خدا و افطار این روزه‏ها به یاد غیر خدا بودن و یا در صبح قیامت است و حاصل این روزه، رو گردانیدن از غیر خداست .

منبع: آفتاب

انتهای پیام

دیدگاه شما