جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

میزگرد علمی دومین همایش اندیشه های فقهی امام خمینی(س)

اجزاء در تقیه مداراتی با حضور سروش محلاتی و شهیدی

کد خبر: ۲۰۵۴۶
اجزاء در تقیه مداراتی با حضور سروش محلاتی و شهیدی

دومین همایش اندیشه های فقهی امام خمینی(س) با موضوع اجزاء در تقیه مداراتی روز پنج شنبه سیزدهم بهمن ماه در محل مدرسه تخصصی فقه امام خمینی در قم برگزار شد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، دومین همایش اندیشه های فقهی امام خمینی(س) با موضوع اجزاء در تقیه مداراتی روز پنج شنبه سیزدهم بهمن ماه با حضور طلاب و محققین در محل مدرسه تخصصی فقه امام خمینی در قم برگزار شد.

در این همایش یک میزگرد علمی با حضور حجت الاسلام و المسلمین شهیدی و حجت الاسلام و المسلمین سروش محلاتی دو تن از اساتید و مدرسین حوزه علمیه قم صورت گرفت.

حجت الاسلام و المسلمین شهیدی در ابتدای این میزگرد در تعریف حدود موضوع اظهار داشت: در تقیه مداراتی که برخلاف تقیه خوفیه توأم با خوف ضرر نیست بلکه به خاطر حفظ وحدت کلمه بین مسلمین است، بحث است که آیا تقیه مداراتی اساساً مصداق تقیه است یا نه؟ اگر کسی گفت تقیه مداراتی مصداق تقیه نیست به آن معنا نیست که تقیه مداراتی را قبول ندارد. ما قطعاً تقیه مداراتی داریم روایاتی که درباره شرکت در نماز جماعت اهل سنت داریم نشانگر این موضوع است.

این محقق و مدرس دینی ادامه داد: اگر کسی در صدق تقیه بر تقیه مداراتی اشکال کرد به معنای انکار اصل تقیه مداراتی یا اجزاء آن، به خاطر ادله خاصه نخواهد بود. مسئله دیگر اینکه حضرت امام معتقدند که تقیه مدارتی مختص به عامه است برخلاف تقیه خوفیه و اضطراریه که مطلق است. ایشان معتقدند از نظر حکم تکلیفی قطعاً تقیه مداراتی جایز است ولی به نظر می رسد ایشان قائل به وجوب تقیه مداراتی اگر خوفی و هتک مذهبی در میان نباشد نیستند. در مواردی که حفظ اسرار ائمه(ع) واجب است تقیه مداراتی صادق است و به نظر می رسد دستور امام به برگزارنکردن نماز جماعت در هتل از باب هتک مذهب و یا توصیه بوده نه فتوا.

حجت الاسلام و المسلمین سروش محلاتی دیگر شرکت کننده این میزگرد در بیان اهمیت موضوع میزگرد از دیدگاه امام اظهار داشت: تبیین دیدگاه حضرت امام در زمینه مورد بحث مطلوب اول است و تحقیق نظریه و آراء ایشان مجال واسعی می طلبد و در ادامه باید به آن پرداخت. برای تبیین دیدگاه حضرت امام خوب است مقایسه ای بین دیدگاه ایشان با دیگر فقها صورت بگیرد تا تفاوت فهمیده شود.

وی ادامه داد: بحث تقیه مداراتی از مسائلی است که برای حضرت امام از زمانی که ایشان قلم به دست گرفتند و وارد مباحث فقهی شدند به شکل بسیار جدی مطرح بوده و تا پایان عمر به این مسئله اهتمام داشتند احتمالاً اول بحث فقهی ایشان رساله تقیه است.

این مدرس علوم دینی ادامه داد: در ضمن مباحث وضو توقف کردند و بحث تقیه را مطرح کردند و ادامه مباحث طهارت را نوشتند. بعد در مکاسب محرمه آن را پیگیری کردند و مجدداً در بحث خلل به سراغ این بحث آمدند و در طول ده سالی که رهبری نظام را برعهده داشتند به خصوص در پیام های حج به این موضوع توجه کردند و در مجموع حدود چهل سال به این مسئله اهتمام داشتند.

سروش محلاتی افزود: چند نکته تفاوت و امتیاز نظر امام را نشان می دهد، تلقی امام از تقیه مداراتی با تلقی بسیاری از فقها متفاوت است، امام غرض از تقیه مداراتی را وحدت کلمه مسلمین می داند تا امت اسلامی به هم نزدیک شود. در حالی که این تعبیر در کلمات بسیاری از فقها دیده نمی شود؛ مثلاً مرحوم آیت الله تبریزی در کتاب الطهارة محبت و انس با شیعه را محور می داند نگاه، نگاه مذهبی است برای مذهب و پیروان مذهب دغدغه دارد "ما" محور تقیه مداراتی است. اما امام چنین تلقی ندارد بلکه تقیه مداراتی می خواهد امت را واحده سازد.

این مدرس مدرسه تخصصی فقهی امام خمینی ادامه داد: سوال این است که تقیه مداراتی تقیه هست یا نه؟ و آیا از ادله ای که موضوعش تقیه است و احکامی را بیان می کند می شود تقیه مداراتی را استفاده کرد یا نه؟ آیا امام تقیه مداراتی را واجب می داند یا مستحب؟ عده ای از فقها از جمله شیخ انصاری تقیه مداراتی را مستحب می دانند و ایشان استدلالی هم ذکر کردند.

وی خاطرنشان ساخت: عبارت های امام صریح در وجوب است و ظاهراً ادله هم همین را می رساند امام با بیانات متعدد تقیه مداراتی را لازم می دانند چون وحدت مسلمین را به غایت مهم می شمارند، نگاه امام در تقیه مداراتی با نگاه دیگر فقها، شیخ انصاری و آقای خویی و دیگران متفاوت است.

حجت الاسلام و المسلمین شهیدی در ادامه اظهار داشت: شکی نیست که اگر ما به عمومات تقیه تمسک کنیم، برای تقیه مدارتی هم محدوده گسترده ای فراهم می شود و هم برای جواز و اجزاء آن. حضرت امام دو دلیل بر تقیه مداراتی آوردند؛ یکی عمومات چرا که ادله تقیه سه طائفه هستند: طایفه ای که از روایات تقیه را با اضطرار مطرح کردند، طائفه ای که درباره مطلق تقیه است که امام اعم از تقیه خوفیه و مداراتی می داند که اجزاء هم از آن به دست می آید و طائفه ای که امام مختص به تقیه مداراتی می داند.

وی اظهار داشت: بعید است که حضرت امام تقیه مداراتی را به طور مطلق واجب بدانند. جلوگیری از تفرقه مسلمین که منجر به تضعیف اسلام است و واضح است که واجب باشد و کاری هم که از هتک شیعه جلوگیری کند واجب است اما اگر چنین نباشد اجزاء ندارد.

این مدرس علوم دینی در ادامه افزود: عمومات تقیه طبق نظر بعضی از بزرگان شامل تقیه مداراتی نمی شود ولی حضرت امام عمومات تقیه را شامل تقیه مداراتی می داند ولی عرضمان این است که امام این را مطلق نمی فرماید. به نظر عمده دلیل بر تقیه مداراتی همان ادله خاصه ای است که ولو در نماز وارد شده ولی تعبیری دارند که دو نکته از آنها می فهمیم. یک اینکه ما شیعیان باید به گونه ای باشیم که اهل سنت نظرشان به ما مثبت باشد دیگر اینکه اجزاء در نماز و شبه آن مثل وضوست.

حجت الاسلام و المسلمین سروش محلاتی با اشاره به آثار فقهی حضرت امام خمینی(س) خاطرنشان ساخت: در تببین کلمات امام مبنا نص کلمات امام است اما در تحقیق باید به سراغ ادله رفت. امام در تقیه مداراتی حرف دیگری غیر از فرمایش رایج بین فقها دارند و تفاوت اینجاست وگرنه اجزاء را برخی دیگر نیز قبول دارند. امام برداشتش این است که این نماز، نماز واقعی است بحث در صورت سازی و نمایش نیست امام با صورت سازی مخالف است. شرع مقدسی که عدالت و ایمان را اولاً بالذات لازم کرده اینجا اسقاط کرده است. یک تفاوت مهم این است که شیخ و بزرگواران بعدی می گویند ما به چند مورد آمده در روایات بسنده می کنیم که بعضی بالذات جایز است مثل شرکت در تشییع جنازه و نه بیشتر؛ ولی امام تقیه مداراتی را اختصاص به این چند مورد نمی دهد و مبنای آن را عام می داند.

سروش محلاتی در پایان اظهار داشت: تمام تلاش امام این است که تقیه مداراتی را طبق قاعده ای دربیاورد و ملاک را هم تغییر می دهد و عمومیت قائل است و تقیه مداراتی را برای وحدت مسلمین می داند. برای آقایان قابل التزام نیست که بعد از امام این تغییرات ایجاد شده و حج و نماز و غیره آنها عوض شود ولی این سالها نتیجه و سمت و سو این شده که می گویند نماز پشت سر این عمری ها به من نمی چسبد امام وضعیت موجود زمان خود را نقد کرده اند. امام مبنا و غرض را متفاوت از دیگران می گوید و ماهیت آن را متفاوت می داند و به همین علت است که آن را واجب می دانند. فتاوایی که الان وجود دارد نوعاً برخلاف دیدگاه امام است و هر روز شکاف و فاصله از مبانی امام بیشتر می شود. امام مبانی و حرف های خاص خودش را دارد و حرف امام این است.

متن کامل این میزگرد نیز به زودی در پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران منتشر خواهد شد.

انتهای پیام

دیدگاه شما