1-حرکتی که امروز و در طول 9 ماه گذشته در میدان آزادی قاهره با حضور جوانان انقلابی مشاهده میشود، اعتراض به پدیده عدم تحقق مطالباتشان و عینیت نیافتن شعارهاست. آنان نمیخواهند به سرعت به خانه بازگردند و بدون آنکه هدفهای اصلی انقلاب تبیین شده و آزادی و عدالت نهادینه شود این مرحله پایان پذیرد. از ویژگیهای اصلی انقلابهای قرن بیست و یکم اما هدفگرا و مطالبهمحور بودن آنان است، به این معنی که نمیتوان با تعارف و تکریم آنها را از میدان بهدر برد و خود بر خر مراد سوار شده و گروهی یا فردی جایگزین فرد قبلی شده و همه چیز تمام شده فرض شود و دوباره روز از نو روزی از نو. روز دوشنبه قرار است در مصر انتخابات برگزار شود و بسیاری از قبل میدانستند که نیروهای سنتی و نسل قدیم و نیروهای نظامی و بهویژه اخوانالمسلمین با نوعی توافق و تفاهم برنده و بازنده انتخابات چه کسانی هستند. جوانان به میدان آمده تا این بازی را برهم زده و مطالبه انتخاباتی کنند که هم مقدمه عادلانهای داشته باشد و هم آزاد برگزار شود. در شرایط حاضر در مصر بعید است در انتخابات تقلبی صورت پذیرد اما مهندسی و تبانی پشت پرده در جریان رفراندومی که نظامیان
در یک همپیمانی با اخوانالمسلمین و نیروهای سنتی و دولتی گذشته انجام دادند، ممکن است جوانان و فعالان میدان تحریر شکست خورند و همان قانون اساسی گذشته با تغییرات مختصری که نظامیان در آن دادند، تثبیت شود. جوانان و بسیاری از احزاب و بخشی از جامعه مصر معتقدند که نظامیان مصر پشت پرده اینگونه تحولات هستند و آنان اختیاراتی دارند که با گذشت زمان نقش مردم و جامعه مدنی را محدود کرده و دیکتاتوری در لباس نظامیگری بازتولید خواهد شد. جوانان میگویند در حال حاضر نظامیان که باید از صحنه سیاسی دور باشند و صرفا به تامین امنیت کشور و حفظ استقلال بپردازند، اکنون در قالب یک حزب سیاسی به میدان آمدهاند و با امکانات فراوان و گسترده خود به تبانی و تفاهم پشت پرده با اخوانالمسلمین و برخی از نیروهای سنتی پرداخته و قصد مصادره انقلاب را دارند. تحولات اخیر با اعتراض به حقی که ارتش برای خود قایل است و براساس آن بودجه ارتش زیر نظارت مجلس و نهادهای نظارتی نباشد و نیز تفسیر قانون اساسی را حق خود میدانند، آغاز شده است. اما مساله جدیتر و عمیقتر است و تحولات نشان میدهد که جوانان مصری به دنبال تشکیل دولت مدنی بدون دخالت نظامیان و بازگشت
نظامیان به وظایف اصلی خود هستند. آنها میخواهند نظامیان به پادگانها بازگردند و در سیاست دخالت نکنند، در عین حال نظامیان وعده سر خرمن میدهند.
2- وضعیت مهآلود میدان آزادی قاهره هرچند شور و نشاط و آزادیخواهی و عدالتطلبی ملت مصر به ویژه جوانان را نشان میدهد، لیکن شکی نیست که هزینههای تحول در مصر را بالا برده و نگرانیهای فراوانی را به وجود آورده است. لیکن نمیتوان تقصیرها را به گردن جوانان انداخت و آنان را در یک دادگاه یکطرفه محکوم کرد بلکه باید درک شود که شورش و اعتراض همیشه محصول شرایط تحمیلی گذشته و نشانگر وجود مشکل است. با بررسی خصوصیات انتخاباتهای گذشته در مصر میتوان علت عدم اعتماد به حاکمان در رأیگیری و ایجاد زمینه انتخابات سالم و عادلانه را دریافت.
در سال 2005 حسنیمبارک گامی را به سوی برگزاری انتخابات کنترلشده رقابتی برداشت و محصول آن کسب بیش از 90 کرسی، یعنی یکپنجم آرای مجلس شد. این انتخابات هرچند دموکراتیک نبود اما با تقویت فضای امید تاحدودی رکود سیاسی را کنار زد و نشاط فعالان و احزاب امید برگزاری انتخابات آزاد را برای سال 2010 ایجاد کرد اما حسنیمبارک وقتی فضای انتخاباتی را به ضرر خود دید، همه بازی را بر هم زد و با دستگیری بیش از یک هزارو500 نفر از کاندیداها و افراد تاثیرگذار، انتخاباتی را برگزار کرد که هیچ نیروی مخالفی نتوانست به مجلس راه یابد. هرچند مبارک احساس پیروزی میکرد اما همین انتخابات در سال 2010 پایان اولین دهه قرن بیست و یکم بلای جان او شد و او موقعیت خود را به طور کامل از دست داد و حتی دوستان و همراهان، وی را سرزنش کردند و چنانچه دیدیم فقط چند ماه پس از این انتخابات مهندسی شده و پر از تقلب حسنیمبارک و حکومتش سرنگون و چند ماه بعد در قفسی اتهامی و تحقیرآمیز محاکمه شد. حسنیمبارک خصوصیات زمان خود را درک نکرد و تحول و تغییر را به رسمیت نشناخت و در نتیجه تغییر در درون سیستم را کنار گذاشت و در نهایت بهرغم حمایت آمریکا و غرب سقوط کرد.
پس از حسنیمبارک نظامیان در مصر همهکاره شدند. جالب توجه است که نظامیان در مصر به خاطر مبارزاتی که در مقابل رژیم اشغالگر داشتند و به دلیل دوری از سیاست بدنام نبودند، آنها هرگز و حتی در تحولات انقلاب مصر در مقابل مردم صفآرایی نکردند و مردم و نیروهای سیاسی خیلی زود آنان را پذیرفتند اما اکنون که تنها حدود 10 ماه از حکومت آنان میگذرد در جایگاه متهم قرار گرفتهاند. ارتش مصر حالا دیگر متهم کشتار مردم در آستانه انتخابات است. شورای نظامی متهم است که در جریان رفراندوم قانون اساسی با حضور خود و دخالت در رفراندوم مانع نوشته شدن قانون اساسی جدید بر پایه تحولات انقلاب مصر شده است. سرلشکر طنطاوی، ریاست شورای نظامی، نتوانست با استعفای رییس دولت انتقالی و قول تشکیل دولت نجات ملی آرامش را به میدان بازگرداند. وزیر کشور پیشنهاد تاخیر در انتخابات را داده است اما نظامیان میگویند انتخابات در وقت تعیینشده برگزار خواهد شد و معترضانی که در قاهره و بسیاری از شهرهای مصر به خیابانها آمدهاند، از نظامیان میخواهند صرفا به وظایف نظامی خود عمل کرده و اجازه دهند نیروهای سیاسی بدون دخالت و حضور نظامیان با یکدیگر رقابت کرده و دولت
مبتنی بر آرای مردم و نهادهای مدنی را تشکیل دهند.
تحولات جاری مصر نشان میدهد که شکاف اصلی میان نیروهای سنتی و تجددگراست. برخی نیز معتقدند مردان قدیمی در مقابل جوانان قرار گرفتهاند. یکی از رهبران ائتلاف جوانان در میدان تحریر به خبرنگاران گفت این 80سالهها چه میخواهند، چرا به جوانان میدان نمیدهند؟
3 - آخرین تحولات میدانی تا لحظه تهیه این یادداشت نشان میدهد، پیشنهاد تشکیل دولت نجات ملی که توسط نیروهای میانهرو و واسطه مطرح شده است، تاکنون به نتیجهای نرسیده است. از طرفی اظهارات نمایندگان شورای نظامی و کمیته برگزارکننده انتخابات که روز پنجشنبه در مقابل خبرنگاران هرچند معترضان را آرام نکرده و حجم حاضران را در میدان آزادی کاهش نداده است لیکن نوعی عقبنشینی نظامیان به حساب آمد و آنها از آسیبدیدگان عذرخواهی کرده و قول دادند در اولین فرصت قدرت را به جامعه مدنی و نیروهای سیاسی واگذار کنند. فعالان میدان تحریر گفتند به حرفهای نظامیان اعتماد ندارند چراکه آنها حق داشتند تنها ظرف شش ماه قدرت را به غیرنظامیان منتقل کنند. اما اکنون 10 ماه گذشته و آنها در حال تثبیت قدرت نظامیان به عنوان مفسر قانون اساسی هستند. عدم اعتماد بخش قابل توجه نیروهای سیاسی و خصوصا جوانان که در این مرحله با عنوان ائتلاف جوانان وارد میدان شدهاند، شرایط را به جایی رسانده که احتمال برگزاری انتخابات در موعد مقرر خود را با سوال جدی مواجه کرده و همین موضوع موجب اختلافنظر نیروهای سیاسی شده است. همانگونه که در جریان اصلاح قانون اساسی و
رفراندوم مشاهده شد، اخوانالمسلمین با اعتماد به نفس نسبتا بالا در اینگونه صحنهها خود را کنار کشیده و در جهت حفظ موقعیت خود و طرفدارانش وارد درگیری نمیشود اما جوانان که خود را وارثان انقلاب میدانند به این نتیجه رسیدهاند که اگر صحنه را ترک کنند، نظامیان و اخوانالمسلمین اکثریت کرسیهای مجلس را پارو میکنند. اخوانالمسلمین موافق با برگزاری انتخابات است اما در عین حال با حرکت جوانان مخالفت جدی نمیکند، زیرا معتقد است در هر صورت جایگاه واقعی خود را در جامعه مصر در اختیار دارد. اصرار نظامیان به برگزاری انتخابات بعد از کشته شدن حدود 40 نفر در هفته گذشته و مخالفت فعالان میدان آزادی بحرانی را به وجود آورده که باید خیلی سریع راهحلی برای آن پیدا شود، چراکه عدم توافق کلیه نیروها برای برگزاری انتخابات سالم و آزاد حتی در صورت برگزاری انتخابات بحرانهای اجتماعی و سیاسی در مصر را افزایش خواهد داد.
4- پیام اصلی تحولات میدان آزادی عبارت از آن است که اولا ارتش و نظامیان نباید جای سیاستمداران را گرفته و در قامت حزب یا به صورت عنصر تعیینکننده، جایگاه مردم و جامعه مدنی را اشغال کند. ثانیا انتخابات باید سالم و آزاد و عادلانه برگزار شود و چنین انتخاباتی عبارت است از انتخاباتی که بدون مهندسی و با مقدمهای عادلانه برگزار شده و تقلب و تبانی در آن جایی نداشته باشد.
پیام جوانان در میدان آزادی قاهره
محمد علی سبحانی
کد خبر:
۱۹۵۴۳