حسین صفار هرندی معتقد است در مطالعه برای تغییر سازوکارهای جدید برای نیل به اهداف انقلاب اسلامی، اصالت با اسلام ناب است و تعیین سازوکارها باید بر مبنای اسلام ناب باشد.
عضو کابینه دولت نهم و وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی معتقد است آنچه که سبب انحراف میشود تغییر در اهداف و آرمانهاست.
آنچه که در ادامه میخوانید حاصل گفتوگوی فارس با حسین صفار هرندی است.
به عنوان اولین سوال مایلم به فحوای یکی از تأکیدات مهم مقام معظم رهبری در ماههای اخیر و به ویژه در سفر اخیر معظمله به کرمانشاه اشاره کنم و آن اشاره به استقرار نظام و انقلاب اسلامی و پویا بودن اهداف عالی آن است. استقراری که به نظر میرسد میسر نبود مگر با حرکت ما به سمت همین اهداف الهی انقلاب اسلامی. شما رابطه علت این استقرار و ماهیت اهداف الهی انقلاب و نظام اسلامی را چگونه ارزیابی میکنید؟
اگر به ماههای قبل از انقلاب برگردیم در آنجا میبینیم که جهت حرکت مردم به سمت یک جریان ایدهآل، در شعارهایشان نمایان است.
مردم تدریجاً با گسستن از نظام دیکتاتوری، اینکه چه میخواهند را اظهار میکنند. این در حالیست که در بسیاری از انقلابها، مشکل اساسی که بروز میکند این است که مردم میدانند چه چیزی را میخواهند به هم بزنند اما نمیدانند چه چیزی را میخواهند به دست بیاورند.
در انقلاب اسلامی از همان ابتدا جهت شعارها نشان میداد که قرار است چه چیزی را به دست بیاوریم. شعار استقلال، آزادی، حکومت اسلامی اصلیترین شعار بود و این جریان داشت تا پیروزی انقلاب اسلامی.
البته همین جا باید یک پرانتز باز کرد. هر وقت ما اسم حکومت اسلامی را بیان میکنیم عدهای پیدا میشوند و میگویند شما میخواهید جمهوریت نظام را ساقط کنید یا اینکه مردم را نادیده بگیرید.
این در حالیست که ما داریم توصیف واقع میکنیم. یعنی خواندن تاریخ. شما هر چه دقت کنید، میبینید که مردم در آن مقطع و با آن شعارها دارند جهت حرکت خود را نشان میدهند و استقلال، آزادی و حکومت اسلامی را به عنوان معجونی که ارزشهای الهی در آن حاکمیت داشته باشد میخواهند و این یک هدف شناخته شده و مسلم است.
زمانی حضرت امام(ره) و دیگران به این نتیجه رسیدند که این حکومت اسلامی که میگوییم، یک ظرف میخواهد و به این نتیجه رسیدند که مصداق امروزی حکومت مطلوب و سازوکار حکومت اسلامی در مقطع فعلی، "جمهوریت" است که البته مردم هم به آن رای دادند.
در واقع هم یک قالب معرفی شد و هم یک محتوی و آن این است که حکومت دین که ما میگوییم نسبتش با مردم نسبتی وثیق و غیر قابل گسست است.
باید بدانیم که محتوای حکومت یک آرمان الهی است و آن چیزی که منشأ حرکت به سمت تشکیل حکومت میشود پیمان الهی است. این همان نکتهای است که امام (ره) میفرمایند ولایت فقیه شعبهای از ولایت الهیه است.
این یعنی اینکه اصل و اساس حکومت همین است. منتها هنگامی که میخواهد تحقق پیدا کند مردم باید حضور داشته باشند و این میشود جمهوریت.
این سازوکاری که امروز ما برای تحقق حکومت الهیه سراغ داریم میشود جمهوریتی که روح حاکم بر آن و محتوای آن اسلامی باشد.
بفرمایید که در تعیین سازوکارها، اصالتی که باید روشها را با آن سنجید، چیست؟ و اسلام ناب در این میان چه نقشی دارد؟
حساب اسلام ناب را نباید با بقیه علوم و اصالتها یکسان کرد چون اسلام ناب یک روح غیر قابل تغییر است و جابهجا نمیشود و تعیین سازوکارهای ما باید برای نیل به سمت اسلام ناب باشد لذا دائما باید مراقبت داشته باشیم و روشهای نوین و روزآمدی که به روح اعتقادات مبنایی ما خدشه وارد نکند را بپذیریم. چون اگر روشها به مبانی خدشه وارد کند ما دچار تجدید نظر طلبی و ارتجاع میشویم. یعنی بازگشت به گذشتههای ماقبل دینداری و این همان چیزی است که ما دیگران را به سبب آن ملامت میکنیم.
باید بدانیم که اگر بعضی روشهای انتخاب شده به اصول اعتقادی خدشه وارد کرد پس معلوم است که این روش؛ فاسد، تجدیدنظرطلبانه و التقاطی است چون هیچ روشی حق ندارد آرمانها را به چالش بکشاند بلکه روش باید روش را به چالش بکشد.
اشاره کردید به این که مردم ما میدانستند از انقلاب چه میخواهند. هم اکنون و 32 سال پس از وقوع انقلاب اسلامی نیز مشاهده میکنیم که نظام اسلامی ما یک نظام مستقر و ایستا است و صد البته این مسئله رهین مطلوب بودن آرمانها و اهدف ماست. این اهداف از کجا آمدهاند و چه کسی آنها را به مردم انقلابی داد؟
در این زمینه میتوان به تجربه سایر انقلابهای وقوع یافته در جهان مراجعه کرد. اگر واقعا بین آن کسانی که این انقلابها را اداره میکردند و توده جامعه یک ارتباط مطلوبی برقرار بود چطور شد که مثلا در انقلاب فرانسه ظرف چند سال پس از انقلاب، بسیاری از چهرههای شاخص انقلاب از بین رفتند و انقلاب چند بار دست به دست شد...؟!
یک انقلاب وقتی بخواهد حرکت بنیادین داشته باشد حتما مردم با آن همراهی میکنند والّا آن انقلاب موفق نمیشود. باید دانست که اگر مردم چندبار به صحنه آمدند و چند کار متفاوت کردند این بدان معناست که نمیدانند چه میخواهند.
اما در انقلاب اسلامی مردم متوجه بودند که چه کاری انجام میدهند. علت آن هم این بود که راهبری در پیشاپیش آنها حضور داشت که او میدانست دنبال چیست و لذا او که راه و هدف را میدانست با مردم هم طوری صحبت میکرد که مردم صحبتهایش را میفهمیدند.
لطفا در این زمینه بیشتر توضیح بدهید؟
امام (ره) از چیزی صحبت میکردند که مردم از آن بیاطلاع نبودند و آن اسلامی است که مبتنی بر قرآن و سنت پیامبر و ائمه اطهار است. مردم ۱۴۰۰ سال است که با این چیزها آشنا هستند.
امام(ره) از یک عنصر جدید سخن نمیگفت بلکه از چیزی حرف میزد که در خاطر مردم هم وجود داشت. امام راحل همانها را زنده و از آنها غبارزدایی کرد. برای همین بود که چیزی را که امام(ره) میفرمود مردم میفهمیدند و مردم هم که همراهی میکردند امام(ره) راه را محکم جلو میبرد.
لذا انقلاب اسلامی ما برگردان نداشت. کودتا نپذیرفت و نشد کسی به انقلاب بدل بزند و پایان انقلاب نیز انشاءالله منتهی میشود به حکومت عبد صالح خدا.
وقتی مردم میدانستند که منتهای انقلاب این است، مسیر را اینطور فهمیدند و اینطور دریافتند که هرچه ما را به آن هدف میرساند خوب و موجه است. چون آرمان نهایی پیدا بود و منحرف نمیشد.
اگر آن مهدویتی که آنها میگویند را بخواهیم پیش روی مردم بگذاریم انحراف قطعی میشود و اگر خدای نکرده انقلاب ما دست انسانهای اینگونه میافتاد ما تا الآن سرنگون شده بودیم ولی ما با بندگان شایسته خدا مثل امام(ره) و حضرت آقا که در جلوداری این حرکت بودند و عنصر اصلی قوام بخش شخصیتشان نیز بندگی است نه خود محوری، همراه بودیم.
این شخصیتها دعوت به خود نداشتند. آدمهای خودخواه هستند که خود را محور قرار میدهند و دعوت به خود میکنند. و هنگامیکه دعوت به خود شد انحراف ایجاد میشود. این "خود"، انسان خطاکار است و انسان خطاکار هرچه هم که بزرگ بوده باشد مردم را به جهنم میبرد. دقت کنیم که حتی معصومین هم دعوت به خود نمیکنند. آنها میگویند"قل هذه سبیلی فدعو الیالله..." این راه من است که با آن دعوت به خدا میکنم.
و در ثانی اگر متکی به اشخاص شویم، این اشخاص متزلزلند، فناپذیرند و ویژگیهای مثبتی که در آنها سراغ داریم قابل تبدیل است. ولی مردان خدا دعوت به خود نمیکنند بلکه دعوت به خدا میکنند. آنگاه خدا در وجود آنها یک جاذبهای قرار میدهد که مردم میگویند ما شما را به خاطر خدا دوست داریم و محبت آنها در دلهای مردم قرار میگیرد.
لذا آنوقت میبینم که رابطه امت - امامت رابطه محبتآمیز است و مردم عاشقانه ولی خود را دوست دارند چون او را در مسیر خدا میدانند و میبینند.
اگر این باشد دیگر آن انحراف پیش نمیآید. انحراف برای وقتی است که عنصر واسطه، خود تبدیل به اصل شود و این سازوکار تبدیل به آرمان شود. دیکتاتورها اینگونه متولد میشوند.