چرا دیکتاتور ها عبرت نمی گیرند؟ این پرسش سادهای است که با سقوط هر دیکتاتوری مطرح میشود، اما باز هم میبینیم که این روند ادامه یافته و دیکتاتور بعدی با وجود همه تلاشهایی که میکند، همین روند را طی کرده و گویی تقدیری جبری را سپری میکند.
یکبار عبدالرحمان شلقم، وزیر امورخارجه و نماینده سابق لیبی در سازمان ملل که یکی از نزدیکان سرهنگ قذافی بود در مصاحبهای که همین اواخر و پیش از سقوط طرابلس منتشر شد، حقیقت مهمی را گوشزد کرد. او گفت: سه پدیده دیگر به تاریخ پیوسته است. بردهداری، استعمار و دیکتاتوری. اینها جزو میراث گذشته است و دیگر جایی در تاریخ معاصر جهان ندارد. او این حقیقت را دریافته بود که از سرهنگ قذافی بریدو به انقلابیون پیوست.
سرهنگ قذافی یکی از نمونههای بارز این دیکتاتوری تاریخ مصرف گذشته بود که بیهوده میکوشید با پولهای بادآورده از طریق فروش نفت، برای خود حیاتی در تاریخ جستوجو کند. 42سال حکومت او تجربه تلخ همین واقعیت است که در نهایت به مرگ دردناک او ختم شد. سقوط
صدام حسین که قذافی به شدت نسبت به او بیمناک بود، یکی از همین تجارب عبرتآموز میتوانست باشد. قذافی که از این حادثه یکه خورده بود، ناگهان تصمیم گرفت سلاحهای اتمیاش را دربست در اختیار آمریکا قرار دهد اما این یکهخوردن مدت زیادی دوام نیاورد و قذافی بر همان راهی رفت که از پیش رفته بود. با این تفاوت ظاهری که اینبار گمان میکرد اگر با غرب همپیمان شود، دیگر حکومتش را بیمه کرده است. غافل از اینکه در همسایگیاش، زینالعابدین بنعلی که یکی از همپیمانان غرب به حساب میآمد و در نهایت هم سقوط کرد. دیکتاتورها اساسا نمیتوانند ازسرنوشت همردیفان خود پند بگیرند. سقوط بنعلی میتوانست زنگ خطری برای سرهنگ باشد کما اینکه برای برخی از اطرافیانش بود اما سرهنگ قذافی به جای عبرت گرفتن از این واقعیت به نکوهش مردم تونس برخاست که چرا قدر رییسجمهور خود را ندانسته و او را فراری دادهاند. همچنین سقوط حسنی مبارک، همسایه دیگر لیبی و متحد کهنهکار غرب و اسراییل میتوانست درس عبرت دیگری برای سرهنگ باشد. در اینجا نیز او همان حرف را تکرار کرد و باد به غبغب انداخت که لیبی کشور دیگری است. او به صراحت میگفت هیچ کس شرایط لیبی و سیستم
حکومتی خودساخته او را درک نمیکند؛ سیستمی که او به قول خودش در آن فقط نقش رهبری را داشت. یعنی نقشی تشریفاتی و ماورای همه مسوولیتها. نقشی که میگفت در هیچ کاری دخالت نمیکند اما دیدیم که حتی روی کودکان تازه متولدشده نیز اسم میگذاشت و آنها را نامگذاری میکرد. به هرحال استبداد، استبداد است و خوی روشنی دارد هرچند نام دیگری را برآن گذاشته باشند. دیکتاتورها راه بازگشت ندارند. در واقع آنها وارد مسیری میشوند که لاجرم پایانی تلخ را برای آنها رقم خواهد زد. مهمترین درسی که هر دیکتاتوری از سقوط رژیمهای مشابه خود میگیرد، این است که بیشتر خود را مسلح کند. در ذهن ساده آنها، تنها این سلاح است که میتواند امنیت را برایشان به ارمغان آورد. دیکتاتورها برای نجات خود راه روشنی میپیمایند که همان پناه گرفتن در لابهلای کوهی از ثروت و قدرت است. غافل از آنکه برای بقای یک حکومت، کوههای ثروت و قدرت به تنهایی کافی نیستند. بهخصوص در دورانی که دیگر فصل دیکتاتوری به انتها رسیده باشد؛ دورانی که تودههای مردم به زبان درآمده و برای خود طلب شخصیت میکنند؛ دورانی که هرکس در آن احساس میکند حقی و رأیی دارد و هرگز دیگر حاضر نیست حق خود
را در یک وکالت بلاعزل به دیگری واگذار کند. اما چرا دیکتاتورها نمیتوانند از راه خود بازگشته یا از خوی استبدادیشان دست بکشند؟ در علم اخلاق میگویند، هر عملی دو مابهازا دارد یکی در بیرون و دیگری در درون. به عبارتی دیگر یکی تاثیری است که این عمل بر دیگری یا دیگران میگذارد و دوم تاثیری است که همین عمل بر شخص عملکننده میگذارد. از این روست که به گفته قرآن، نیکی کردن نیکی میزاید و بدی کردن بدی. وقتی کسی دست به ظلم و ستمی میزند در واقع به جز اینکه به دیگران ستمی روا داشته و به خاطر آن باید پاسخگو باشد با انجام چنین کاری بخشی از وجود درونی و روح خود را نیز به رنگی خاص آلوده است؛ رنگی که رفتهرفته رنگ اصلی روح او میشود و از آن جداییناپذیر خواهد بود. دیکتاتورها با جرم و جنایت روزانهای که مرتکب میشوند، شخصیت خود را به نحوی تغییر میدهند که به صورت یک تقدیر قطعی و غیرقابل تبدیل بر سر آنها آوار میشود. البته راه برگشت بر همگان باز است اما کجا دیدهاید که یک دیکتاتور در آخرین دقایق حکومتش بتواند بازگشته و بهخصوص قدرت را به مردمش واگذار کند؟ تاریخ از زمان فرعون تاکنون نشان میدهد که سرانجام همه دیکتاتورها مرگ
تلخ یا خودکشی تحقیرآمیزی بوده است. آنها با اعمال خود خمیرمایهای از خود و سیستم حکومتی خود ساختهاند که تغییرناپذیر است. صدام را یادتان هست که حتی در دادگاهها با چه تبختری حرف میزد بنابراین بیهوده نباید انتظار داشت، دیکتاتور بعدی از دیکتاتور قبلی پند گرفته یا کمی در سیاستهای خود تعدیل ایجاد کند. آنها تا آخر همان راه خود را میروند. سقوط هر دیکتاتوری تنها درسی سترگ برای ملتهاست تا بکوشند سرنوشت خود را به دست گیرند.
مسیر بیبازگشت
کد خبر:
۱۹۱۲۶