جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

انتظار، عرصه جدال خرافه و حقیقت - ۳

رفتارشناسی عالمان متهتک در عصر ظهور از دیدگاه امام

ابوالفضل هدایتی

کد خبر: ۱۸۲۰۷
رفتارشناسی عالمان متهتک در عصر ظهور از دیدگاه امام

اشاره:شاید بتوان مفهوم "انتظار" را کلان‌ترین و البته پرچالش‌ترین مفهوم تاریخ ادیان خواند، مفهومی هرمکانی و هرزمانی که بیش از هر واژه دیگری در هاله ابهام و خرافه فرو رفته است. تاریخ انتظار دو پهنا دارد یکی تلاشی جانانه برای ترسیم خوبی‌ها و گشایش راهی به رهایی است و دیگری سعی‌یی میان دروغ و خرافه است تا راهی به منافع شخصی و گروهی برگشاید. عصر انتظار، عرصه جدال بین خرافه و نیازمند حقیقت ناب است.
در آستانه نیمه شعبان، برآنیم تا به چرایی خرافه‌گویی‌ها بپردازیم و از زبان صاحب‌نظران انتظار بگوییم خرافه چیست؟ محصول کدام کنش است؟ و با خرافه‌گرایی چه باید کرد؟ آنچه در ذیل می‌آید،
گزیده ای از کتاب " مهدویت از منظر امام خمینی" است که به قلم ابولفضل هدایتی محقق علوم دینی نوشته شده است. این نوشته به تشریح دیدگاه های امام خمینی درباره رفتار عالمان متهتک و جاهلان متنسک با مساله انتظار است:

امام خمینی می‏فرمایند:

بیت الله الحرام، اول بیتی است که برای «ناس» بنا شده. بیت همگانی است. هیچ شخصیتی و هیچ رژیمی و هیچ طایفه­­ای حق تقدم در آن را ندارد... روزی که ولی الله الأعظم، امام عصر ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ ظاهر شوند و در کعبه ندای عدالت سر دهند و برخلاف ظالمان و کافران فریاد کشند، همین آخوندها هستند که او را تکفیر کنند و از ستمگران پشتیبانی نمایند.[1]

در این گفتار بنیانگذار جمهوری اسلامی، به آیه شریفه­ای اشاره شده است[2] که یادآور فلسفه بنا و تأسیس کعبه به دست ابراهیم خلیل و فرزند او است و منزلت خاص خانه خدا را در ارتباط با مردم و سرنوشت آنان می­نمایاند. از این سخن حضرت حق برمی­آید که این خانه مقدس به تمام انسان­­ها تعلق دارد، نه به گروهی خاص، زیرا تعبیر «ناس» مردم] به کار گرفته شده است که ناظر به همگان است و به عبارتی منافع بشر را دربردارد.ظهور مهدی موعود، در کنار چنین خانه­ای ـ که خانه مردم یا خانه آزاد است ـ با شعار و دعوت و فریادی همراهی دارد که با حکمت ایجاد کعبه متناسب است؛ یعنی ندای عدالت­خواهی.چنین دعوت ظلم­ستیزانه­ای، خوشایند ظالمان و کافران نخواهد بود و آنان را به رویارویی با مهدی برخواهد انگیخت. در احادیث هم از جنگ­های مهدی و یاران وی در ایام ظهور سخن رفته است. یعنی این‏سان نیست که امام عصر، ظهوری بی­ستیز داشته باشد و حاکمان بیدادگر به آسانی از عرصه قدرت و حاکمیت کنار روند؛ زیرا نهضت عدالت­طلبانه حضرت مهدی، منافع مستکبران را به خطر می­افکند، همان گونه که در حکومت حضرت علی این واقعیت رخ داد. برخلاف پندار بسیاری از کسان، مشکل عصر حضرت مهدی، ظلم و استضعاف فراگیر است نه کفر و بی­دینی.

امام خمینی بر پایه چنین دیدگاهی از زمان ظهور، خطر عالمانی را خاطرنشان می­سازد که حافظ منافع دولت­های ستم­پیشه و توجیه­­گر حاکمیت طاغوتی آنان هستند. بدین سان تکفیر یا حربه دیرینه تزویرپیشگان تاریخ، در هنگام ظهور حضرت مهدی خودنمایی می‏کند. یعنی روحانیون دنیاطلب، به رغم آگاهی از حقانیت مأموریت انبیاییِ ولیّ عصر و پیروی آن حضرت از پیامبر اسلام و قرآن کریم، او را به کفر و آوردن آیین نو متهم می­سازند.

آنچه در این گفتار آمده است، پیش­تر در کلام معصومان یادآوری شده است.

عالمان مُتهتک و جاهلان مُتنسک

امام خمینی می گویند: "پیغمبر اکرم فرمود که منقل ایشان است که دو طایفه کمر من را شکستند: آن عالم­هایی که متهتک هستند و آن جاهل­هایی که متنسّک هستند. و من نمی‏دانم اسلام از کدام طایفه بیشتر صدمه دیده است، آیا از عالم متهتک یا جاهل متنسک. در هر صورت از هر دو طایفه صدمه دیده است اسلام... بعدها هم خواهد بود... حتی در زمان حضور حضرت ولی امر که در بعضی روایات هست، که علما تکفیرش می­کنند. این ابتلایی است که در دنیا هست. شیطان هم از اول به خدا عرض کرد یا ـ عرض کنم ـ تهدید کرد خدا را که من تا آخر نمی­­گذارم کار انجام بگیرد، و خیلی هم موفق است.[3]"

در نگاه امام خمینی ـ که تاریخ انبیا بر آن دلالت دارد ـ تکفیر اصلاح­گران و عدالت­طلبان از سوی عالمان فاسد و تزویرپیشه به صورت یک جریان دائمی بوده است و تا آخر زمان و حاکمیت مهدی موعود استمرار دارد؛ زیرا آنان گرایش پیشوایان مصلح و امت­های صالح به عدل و قسط را با انگیزه­های شیطانی خویش در تضاد می­دیدند.

بنابراین شگفت نیست که امام زمان مورد تکفیر رهزنان عقیده و عملِ مؤمنان قرار گیرد. اگر آن حضرت ظهور کند و مخالف و معاند نداشته باشد، جای حیرت دارد؛ زیرا هیچ نبی یا وصی از گزند زبان تزویرگران و دین به دنیافروشان در امان نبوده است و هر کدام به نوعی دچار جماعت فریبکار و مدعیان زهد و تقوا و دیانت بوده­اند. حضرت امام این همه را برآمده از مکر یا تهدید شیطان می­شمارد که بر بیرون راندن بندگان از صراط مستقیم عبودیت سوگند یاد کرد.[4] یکی از راه­های شیطانی، بدنام­سازی پیامبران و امامان و پیروان عدالت­گرای آنان است که به صورت تکفیر ظاهر می­شود.

یادکرد بنیانگذار جمهوری اسلامی از حدیث نبوی مرتبط با زیان‏رسانی به دین و پیامبر، از یک سو یادآور خطر عالمان متهتک یا مرزشکن است و از دیگر سو، نمودار جاهلانی که تابع آن عالمان زشت‏کردار هستند و یا حق و باطل را از هم تشخیص نمی­دهند و رجال الهی را از اجرای عدل در جامعه بازمی­دارند. چنان که ایشان اشارت دارد، در آخر زمان هم، حضرت مهدی با عالمان متهتک و جاهلان متنسک روبه‏رو است و ناگزیر از جنگ با آنان خواهد بود؛ زیرا علم و جهل در ارتباط با احکام و معارف وحیانی و نبوی، هر دسته­ای را به گونه‏ای به مخالفت با معصوم آخر وامی‏دارد. دسته‏ای با تکفیر حضرت، او را بیگانه با وحی و پیامبری می‏خوانند و دسته‏ای دیگر به دلیل نادانی و عدم شناخت از حقایق اسلام، در برابر امام عصر و فرمان­های او مقاومت می­کنند. مارقین یا خوارج در عصر حکومت علوی، همین جاهلان ولایت­ستیز بودند، همان‏گونه که قاسطین [معاویه و عمروعاص] عالمان تزویرگری بودند که علی بن ابی‏طالب را ترک‏کنندۀ نماز و دشمن قرآن خواندند.

خودپرستی در هنگام ظهور

تمام فسادهایی که در بشریت پیدا شده است... منشأش همین حب نفس است. از حب نفس است که حب به جاه، حب به مقام، حب به مال و حب به همة انگیزه­های شهوانی پیدا می­شود... در حکومت عدل بقیةالله هم عدالت جاری می­شود، لکن حب­های نفسانی در بسیاری از قشرها باقی است، و همان حب­های نفسانی است که [بعض] روایات هست که حضرت مهدی ـ سلام الله علیه ـ را تکفیر می­­کنند.[5]

در این جا، امام خمینی علل درونی تکفیر مهدی موعود را بیان می‏کند. چنان که در احادیث تعلیم و تذکر داده شده است، سرچشمه تباهکاری­های بشر، نفس اماره است؛ یعنی نیرویی که در باطن هر انسان وجود دارد و او را مثل موجودی سلطه­گر به سوی بدی­ها و زشتی­­ها می­راند. در حقیقت، آموزه­های روایی ما بر پایه آیات و نگرش انسان‏شناسانه قرآن کریم است. همان­گونه که حضرت یوسف صدیق می­گوید: نفس آدمی، سلطه­گری است که وی را به بدی فرمان می­دهد، مگر این که لطف حق سبب ناکامی او گردد.[6]

در دیدگاه اخلاقی ـ اجتماعی حضرت امام ـ که الهام گرفته از آیات و روایات معصومان است ـ حب نفس یا دوست داشتن خویشتن که مفهوم خودخواهی شیطانی را به همراه دارد، بستر تعلقات دنیوی و شیطانی را فراهم می­آورد:[7]

الف) حب جاه یا ریاست­طلبی

ب) حب مال یا ثروت­اندوزی

ج) حب شهوت یا انگیزه­های شهوانی

امام خمینی، بندگان شهوت را خاضعان در برابر نفس اماره و خواسته­های اسارت­بار نفسانی و شهوانی، و نیز اهل دنیا و طالبان زر و زور می­شمارد؛ زیرا بنده نفس و هوس، آزادگی و عزت‏نفس انسانی­اش را از دست داده و از هر کس و ناکس فرمان می­برد. بی­گمان عالمان ریاست‏طلب و زراندوز بیش از دسته­های دیگر جامعه دچار انحطاط اخلاقی و خسران دنیوی و اخروی می­شوند؛ زیرا علم و دین را ابزار فرمانروایی نفس اماره ساخته­اند.

انسان اگر مقهور در تحت سلطة شهوت و هواهای نفسانیه گردید، رقیت و عبودیت و ذلت در او به قدر مقهوریتش در تحت سلطة آن­ها زیاد شود. و معنی عبودیت از کسی، خضوع تامّ و اطاعت از اوست. و انسان مطیع شهوات و مقهور نفس امّاره بنده فرمانبر آنهاست... تا کار به جایی رسد که اطاعت آن­ها را مقدم دارد بر اطاعت خالق سماوات و ارض، و بندگی آن­ها را برگزیند بر بندگی مالک الملوک حقیقی. و در این حال عزت و حریت و آزادمردی از قلبش [رخت] بندد، و غبار ذلت و فقر و عبودیت بر چهرة قلبش بنشیند و خاضع اهل دنیا گردد و قلبش در پیش اهل دنیا و صاحبان حشمت سجده کند... از هیچ‏گونه خلاف شرف و فتوت و حریتی مضایقه نکند؛ و سر به زیر بار اطاعت هرکس و ناکس درآورد.[8]

در تعلیم اخلاقی حضرت امام درباره بندگان نفس و دنیا، این نتایج معرفتی درخور تأمل است:

1. پذیرش سلطه نفس اماره و خواسته­های آن، سبب ذلت و عبودیت نفس است.

2. میزان اسارت و ذلت آدمی در برابر نفس اماره، به مقدار و حوزه عبودیت نفسانی بستگی دارد. یعنی هر کس بیشتر تابع هوس­های خود باشد، ذلیل­­تر و اسیرتر است.

3. بندگی نفس کردن به مفهوم خضوع تام و فرمانبری تمام در برابر انگیزه­های نفسانی و دنیوی است.

4. بندگان نفس اماره، در نهایت ناگزیر از تقدم اطاعت و عبودیت نفس بر اطاعت و عبادت آفریدگار خواهند بود.

5. بندگان نفس ـ که آزادگی خویشتن را از کف داده­اند ـ دچار فقر معنوی و خضوع و خشوع در برابر اهل دنیا و صاحبان قدرت و حشمت ظاهری خواهند شد.

6. بندگان نفس به دلیل قبول حاکمیت نفس و ابلیس، فرمانبر هر طاغوت و خودکامه­ای می­شوند و از هیچ اقدام ناسازگار با شریعت و فتوت و حریت دریغ نمی­ورزند.

گویی امام خمینی، سیمای عالمانی را به تصویر کشیده است که در بستر تاریخ شرایع، همواره در برابر حقیقت ایستاده و رهبران الهی را به بی­دینی و خروج از اسلام و احکام آن متهم ساخته­اند. آیا در آخر زمان، وارثان همین دین به دنیافروشان، در برابر حکومت عدل مهدی موعود نخواهند ایستاد و او را کافر نخواهند خواند؟

چنان که پیش­تر گذشت، مشکل حضرت مهدی، مشکل بی­دینی مردم عصر خویش نیست، بلکه مشکل آن حضرت، مشکل بی­عدالتی حاکمان و مشکل بداندیشی و بی­ایمانی و خودپرستی عالمانی است که خود را مدعیان وراثت پیامبر اسلام شناسانده­اند! بدین گونه، مردم در کنار حضرت مهدی خواهند بود؛ از هر کیش و فرهنگ و سرزمین که باشند! اما خودکامگان عرصه سیاست و فزون­خواهان فریبکار، در برابر حضرت مهدی صف­آرایی خواهند کرد. پس مهدی موعود در ماه­های نخستین ظهورش با ستمگران و زویرپیشگان و زراندوزان می‏جنگد، نه با ملت­ها!

بنیانگذار جمهوری اسلامی در این گفتار خود، از فلسفه بنیادی مهدویت و شعار و شیوه پایدار امام مهدی سخن می­راند که همان عدل­گرایی همه جانبه در مقیاس جهانی است. همان طور که اشاره شد، عدالت حضرت مهدی به فرمان خداوند اجرا خواهد شد، هر چند که او همانند جدّ بزرگوارش حضرت علی آشکارا تکفیر گردد. یادکرد عدل حضرت مهدی و تکفیر خودپرستان در کسوت عالمان دین در کلام رهبر فقید انقلاب اسلامی، از شناخت ژرف و تأمل در حرکت جهانی آخرین وصی رسول اکرم حکایت دارد. زیرا اگر مقوله تکفیر مهدی موعود ـ که معصومان در احادیث خود بدان اشارت کرده­اند ـ در ارتباط با عدالت­گرایی حضرت مهدی به عنوان محور اصلی قیام و حکومت آن حضرت طرح نشود، خبر معقولی به حساب نمی­آید. تکفیر، بر حق­ستیزی یک دسته دغل­باز و عوام­فریب دلالت دارد.

بنابراین باید آن حق یا حقیقت در روزگار موعود نقش تعیین‏کننده­ای داشته باشد. تقارن فریاد آسمانی و انسان‏دوستانه امام مهدی در جوار کعبه با تکفیر شریعت‏مداران خودخواه، هر مخاطبی را برای پاسخ این سؤال برمی‏انگیزد که فریاد آن حضرت برای چیست؟ وقتی محتوای فریاد جهان‏شمول حضرت صاحب که همان عدل و تحقق همه جانبه و کامل آن است، بیان شود، چه کسی در شگفت خواهد شد؟

این سخن امام خمینی که می­گوید:

لکن حب­های نفسانی در بسیاری از قشرها باقی است.[9]
به این معنا است که نفس اماره با ظهور حضرت مهدی، نمی­میرد و خواسته‏های نفسانی تبدیل به خواسته­های متعالی نمی­شوند، مگر این که ولایت الهی و معنوی حضرت صاحب پذیرفته شود. پیدا است که این پذیرش فطری در مورد همگان مصداق ندارد، و برخی کسان و گروه­ها ـ که غالباً همان خواص یا اکابر قوم هستند ـ همچنان تابع و اسیر نفس و حب نفس و حب جاه و مال و شهوت حیوانی خویش خواهند بود. تکفیر عالمان غیر ربانی، نمودار دسته­ای از خواص و اکابر اقوام است که حامل کتابِ حق و حافظ شریعتِ محمدی­اند! اما حکایت آنان، همان حکایت حاملان بد فرجام تورات است.
[10]

در متون روایی شیعه، احادیث قابل توجهی درباره عالمان فاسد و پیامدهای تبهکاری­شان و نیز تکالیف مردم در برابر آنان ـ که همانا طرد آن­ها از حوزه دین و اعتماد مسلمانان است ـ به چشم می­خورد. بد نیست که در این جا اشارتی به آن همه شود، تا به دست آید که این دسته نفاق‏پیشه چگونه مقابل حضرت مهدی خواهند ایستاد و راه هدایت مردم را خواهند بست؟

1.­ پیامبر اسلام در سخنی، ارزش­های انسانی و اجتماعی را طرح می‏کند و از آن پس عالمانی منافق را به تصویر می­کشد که مؤمنان امت را به ضد ارزش­ها فرامی­خوانند و آنان را از پرورش حکمت و صفات نیکِ اخلاقی و رفتاری بازمی­دارند. نزد هر گوینده مدعی که ما را از یقین به شک، و از اخلاص به ریا، و از فروتنی به گردن­فرازی، و از نیک­خواهی به شمنی، و از پارسایی به دنیاجویی می­خواند منشینید!

به عالِمی نزدیک شوید که شما را از گردن­فرازی به فروتنی، و از ریا به اخلاص، و از شک به یقین، و از دنیاجویی به پارسایی، و از دشمنی به نیک­خواهی دعوت می­کند. برای پند دادن به مردمان جز کسی شایسته نیست که از سرِ صدق، از این آفت­ها در هراس باشد، عیب­های سخن را بازشناسد، و درست را از نادرست تمیز دهد، و از موجبات وسوسه­ها و گرفتاری­های نفس و هوای آن [و نیز از درمان آن­ها] آگاه باشد.[11]

2. رسول اکرم از دوران آخر زمان خبر می­دهد که همگان از حق و حقیقت فاصله گرفته­اند و به خواهش­های نفسانی روی آورده­اند: زیرا عالمان به رسالت خود که شناختن جامعه و بیماری­ها و همچنین درمان همگانی است، بی­اعتنا گشته­اند و خود فتنه سازند!

روزگاری بر امت من خواهد آمد که از قرآن جز رسم [خط و چاپ] آن و از اسلام جز اسم آن باقی نمانَد! مسلمان خوانده می‏شوند، با این که دورترین مردم از اسلامند! مسجدشان آباد، ولی از هدایت تهی است! فقیهان آن زمان بدترین فقیهانند در زیر آسمان! فتنه، از ایشان برمی­خیزد و به ایشان بازمی­گردد.[12]

3. امام علی ما را از خطر دو گروه اجتماعی می­آگاهاند: نخست خشک‏مقدس­های ابله و دیگر دانایان تزویرگر!

زینهار از متعبدان نادان و عالمان فاجر! که این دو دسته، فریبنده هر فریب­خوارند![13]

4. امام حسن عسکری روایت می­کند که از مولای متقیان درباره بهترین و بدترین آفریدگان خدا جویا شدند. آن حضرت، چنین کسانی را همان عالمان دین یاد کرد که برخی به راه حق می­روند و برخی دیگر در باطل می­شتابند! و انبیا و اولیا را از حرکت عدل‏گرایانه بازمی­دارند!

پس از امامان... بهترین بندگان خدا کیانند؟ [علی] فرمود: عالمان! در صورتی که صالح باشند. پرسیدند: بدترین آفریدگان خدا پس از ابلیس و فرعون و... کیانند؟ [علی] فرمود: عالمان! در صورتی که فاسد باشند![14]

5. امام رضا در حدیثی که از حضرت سجاد روایت کرده است، مؤمنان را به هوشمندی فرامی­خواند تا در دام عالمان تزویرپیشه گرفتار نشوند که از رحمت خدا رانده شده­اند.

پس اگر عقل کسی را استوار یافتید، درنگ کنید و فریب نخورید، تا در آن بنگرید که آیا [آن عالم] با عقل خود در پی هوای خویش می­رود؟ یا در هوای خود از عقل خویش فرمان می­برد؟ و نیز بنگرید که آیا ریاست­های فناپذیر دنیا را دوست دارد، یا از آن­ها دامن فرو چیده است؟ زیرا در میان مردم کسانی هستند که دنیا و آخرت، هر دو را از دست می­دهند! دنیا را برای دنیا رها می­کنند، و برآنند که لذت ریاستِ باطل از لذت مال و نعمتِ حلال عالی­تر است، پس این همه را به خاطر دست یافتن به ریاست از دست می­دهند! تا چنان می­شود که قرآن می­گوید:

)وَإِذَا قِیلَ لَهُ اتَّقِ اللّهَ أخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالإِثْمِ فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ وَلَبِئْسَ الْمِهَادُ؛[15] چون به او گویند: از خدا بپرهیز! حمیّت جاهلیت او را به گناه برمی­انگیزد. او را دوزخ شایسته است و آن بد جایگاهی است.

چنین کسی بی‏ملاحظه و اندیشه عمل می­کند و نخستین کار باطل، او را به بدترین زیان­ها می­کشاند و خدا او را پس از آن که چیزی را می­طلبد که بر آن توان ندارد، در طغیان و سرکشی رها می­کند. و او آنچه را خدا حرام کرده است حلال! و آنچه را حلال کرده است حرام می­شمارد! [وارونه‏سازی دین خدا و پیامبر] و اگر بتواند ریاستی را که با بدبختی به دست آورده، نگاه دارد، هیچ در بند آن نیست که دینش از دستش برود. اینان کسانی­اند که خدا بر ایشان خشم گرفته و لعنتشان کرده و عذابِ خوارکننده­ای را برایشان آماده ساخته است.[16]

پاورقی ها

[1]. صحیفه امام، ج 19، ص 24 ـ 25.

[2]. آل عمران (3): 96.

[3]. صحیفه امام، ج 18، ص 410.

[4]. اعراف (7): 16.

[5]. صحیفه امام، ج 16، ص 162.

[6]. یوسف (12): 53.

[7]. «حبّ الدنیا رأس کلّ خطیئة». الکافی، ج 2، ص 316، ح 8 .

[8]. شرح چهل حدیث، ص 255.

[9]. صحیفه امام، ج 16، ص 162.

[10]. جمعه (62): 5.

[11]. بحار الانوار، ج 2، ص 52، ح 20.

[12]. همان، ص 109، ح 14.

[13]. همان، ص 106، ح 1.

[14]. همان، ص 89 ، ح 12.

[15]. بقره (2): 206.

[16]. الاحتجاج، ج 2، ص 53.

منبع: مهدویت از منظر امام خمینی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386، صص 219 الی 213

انتهای پیام

دیدگاه شما