خبرگزاری ایسنا گفت وگوی انجام شده پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران را با سید محمد صدر معاون پیشین عربی - آفریقایی وزیر خارجه با تیتر "سیاست خارجی امام(ره) تماماً عقل و تدبیر بود " منعکس کرده است
سید محمد صدر:
سیاست خارجی امام(ره) تماماً عقل و تدبیر بود
با تبلیغات و شعار نمیتوان سیاست خارجی را اداره کرد
معاون پیشین عربی - آفریقایی وزیر خارجه گفت: سیاست خارجی امام(ره) تماماً عقل و تدبیر بود و اگر مشکلی و ضعفی پیش میآمد خود امام(ره) اولین نفر بود که تصحیح میکرد. این مردانگی و اتکا به نفس بالا را امام داشت.
به گزارش گروه دریافت خبر خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) سیدمحمد صدر درباره جایگاه مسایل سیاست خارجی در دوره حیات سیاسی پیش از انقلاب و مبارزات حضرت امام(ره) یادآور شد: دربحث سیاست خارجی مهمترین مشکلی که رژیم شاه داشت بحث وابستگی بود. تحت سلطه و وابستگی به این معناست که سیاست خارجی درجهت منافع مردم و کشور و در جهت تامین منافع ملی نیست. یعنی حکومت یک حکومت وابسته است و پایگاه خودش را داخل نمیبیند و طبیعی است استراتژیهایش در جهت تامین منافع دولت خارجی است چون فکر میکند توسط آنها سرکار آمده و ادامه حکومتش هم به واسطه حمایتهای همان دولت خارجی است.
وی ادامه داد: این بحث خیلی جدی است، یعنی نه تنها بعد اقتصادی، سیاسی و فرهنگی دارد حتی به لحاظ روانشناختی مهم است، رضا شاه هماینگونه بود اما در مورد محمدرضا موضوع جدیتر بود، اینها چون میدانستند توسط انگلیس بر سر کار آمدهاند قدرت آنها را در حفظ ونگهداری خودشان بیشتر از آنچه بود میدیدند، یعنی احساس میکردند که به محض اینکه توجه آنها برداشته شود ساقط میشوند و به این دلیل بود که رژیم پایگاه داخلی نداشت و هر موقع حرکتی علیه شاه میشد فکر میکرد دست عوامل خارجی در آن دخیل است.
وی افزود: در مورد خود انقلاب اسلامی هم مثلاً شاه کنفرانس گوادالوپ را به عنوان پایان حمایت آمریکا وغرب از خودش میگرفت و از آن طرف هم فکر میکرد که امریکا و غرب با امام ساخت و پاخت کردهاند. این توهم توطئه آنقدر زیاد بود که شاه و رژیم، خودشان را سایه غرب و آمریکا میدانستند که اگرآنها نباشند اینها هم که سایهاند نیستند. به این خاطر کوچکترین حرکتها، نه تنها استراتژی کلان بلکه تاکتیکها کاملاً در جهت تامین منافع امریکا و غرب بود و من تقریبا به این نتیجه رسیدم در مرحلهای که آمریکا میخواهد شاه را به حمایت و همکاری و همنوایی با اسراییل توصیه کند شاید شاه خیلی دوست نداشت با اسراییل رابطه داشته باشد. میدانید که شاه علی رغم اینکه از متحدین درجه یک اسراییل بود اما رابطه علنی همراه با تبلیغات نداشت. او تشخیص می داد که رابطه با اسراییل چه در داخل و چه در جهان اسلام برایش منفی است اما چرا نفت اسراییل را تامین کرد و ارتباط داشت و در جهت مخالفت با اعراب به ویژه بعد از جنگهایی که رخ داد حرکت کرد؟
معاون پیشین عربی - آفریقایی وزیر خارجه خاطرنشان کرد: علت آن خواست امریکا بود. آمریکا میگفت اگر میخواهی از حمایت ما برخوردار باشی باید با اسراییل رابطه برقرار کنی و امنیت اسراییل برای من مهم است و قدرتی مثل ایران باید از آن حمایت کند. پس میزان وابستگی آنقدر بود و شاه آنقدر خود را نسبت به آنان وابسته میدید که حتی علیرغم اینکه میفهمید ارتباط با اسراییل به نفعاش نیست اما انجام میداد. شاه آنقدراز اسراییل حمایت کرد که برخی از کشورهای عربی به ایران میگفتند اسراییل بزرگ. اسراییل کوچک سرزمین اسراییل است چون کوچکتر است و ایران چون بزرگتر است اسراییل بزرگ بود.
وی گفت: واقعاً بزرگترین متحد منطقهای اسراییل شاه بود حالا بحث نفت و اقتصاد وابسته بماند تمام اینها به این دلیل بود که شاه فکر میکرد برای اینکه بماند باید تمام نسخههای پیچیده شده از لندن و در یک مقطعی از واشنگتن را اجرا کند؛ این یعنی دولت زیر سلطه، دولتی که استراتژیهایش خارج از مرزهایش تدوین میشود. امام در سیاست خارجی همین را هدف قرار میدهد. بر همین اساس اعتراض به بحث وابستگی شاه و رژیم به غرب و انگلیس وعدم توجه به منافع ملی و پیشرفت و توسعه کشور و بر باد دادن منابع زیر زمینی و استبداد داخلی و تخریب فرهنگ ملی و دینی ایران توسط حاکمیت فرهنگ غربی ترسیم کلی سیاست خارجی امام قبل ازانقلاب است.
وی درباره روند تحولات در تثبیت انقلاب و آغاز ارتباطات خارجی در شرف پیروزی انقلاب اظهار کرد: مقطعی که دکتر یزدی، قطبزاده و بنیصدر وزیر خارجه شدند یک سال و نیم طول کشید. بعد از تثبیت جمهوری اسلامی در دوران نخست وزیری شهید رجایی من کارم را با ایشان در وزارت خارجه شروع کردم. وقتی بنی صدر رییسجمهور و شهید رجایی نخست وزیر بود، در کابینه رجایی برای معرفی وزرای خارجه، اقتصاد و دارایی و بازرگانی با هم به توافق نرسیدند که بعد وازرت بازرگانی را به توافق رسیدند ولی دوتای دیگر نه. مجلس مسوولیت این دو وزارتخانه را به نخست وزیر داد. در حالی که آقای رجایی نخست وزیر بود سرپرست وزارت خارجه و وزارت اقتصاد و دارایی هم شد. من درنخست وزیری بودم و آقای رجایی از من خواستند که با هم به وزارت خارجه برویم و به قول ایشان وزارت خارجه را درست کنیم. به من هم گفتند که با هم میرویم آنجا را درست میکنیم شما شش ماه آنجا باشید، دوباره پیش خودم در نخستوزیری بر میگردید که بعد ایشان شهید شدند و من در وزارت خارجه ماندگار شدم؛ بنابراین مقطعی که من وارد وزارت خارجه شدم پانزده خرداد سال 60 بود
صدر افزود: در به رسمیت شناختن انقلاب تا آنجایی که من در ذهنم است ظاهرا پاکستان اولین کشور است و بعد سایر کشورها در عرض چند روز این کار را کردند و خیلی تقدم و تاخر روشنی نداشت و همه به رسیمت شناختند و مساله ای نبود. اسراییل که تکلیفاش روشن بود و تنها جایی که امام حساسیت داشت امریکا بود. جالب اینکه امام نسبت به امریکا به دلیل عملکردهای توسعهطلبانه و سلطهجویانهاش در ایران حساسیت داشت اما رابطه با امریکا قطع نشد و اینجا سفارتخانه داشت و دیپلماتهایش فعال بودند و علیرغم حملات تبلیغاتی امام به امریکا این روابط قطع نشد و سفارتخانهها بسته نشدند و این قضیه ادامه داشت تا زمانی که شاه به آمریکا رفت. شاه که فرار کرد ابتدا به مصر و پاناما و پس از مدتی به امریکا رفت و دراین زمان تحلیلی بود که امریکاییها در حال توطئهاند که مثل کودتای 28 مرداد شاه را برگردانند و در همین فضا بود که دانشجویان مسلمان پیرو خط امام سفارت امریکا را گرفتند.
وی ادامه داد: پس رابطه با همه کشورها در دستور کار بود، منتها نظراتی بود که مثلاًُُُ ما چون کشور مسلمانیم باید با کشورهای مسلمان و کشورهای عربی بیشتر رابطه داشته باشیم و حساسیتی هم نسبت به روابطه با کشورهای اروپایی وجود نداشت فقط امریکا بود که آن هم حتی وقتی سفارتخانه آمریکا را گرفتیم ایران و امام روابط را قطع نکردند و آنها بودند که قطع رابطه کردند. در عرصه بینالمللی این پرسش مطرح بود که بعد از انقلاب، ایران به بلوک شرق خواهد پیوست یا بلوک غرب و متحدیناش چه کسانی خواهند بود؟ یکی ازمسایل مهم تنظیم رابطه بین شرق و غرب بود. یکی از شعارهای انقلاب ما نه شرقی نه غربی بود و اینکه این را چگونه باید تنظیم کرد. همین اندازهای که امام نسبت به آمریکا حساسیت داشت گروه نهضت آزادی و مرحوم مهندس بازرگان به شوروی داشتند و حتی فکر میکنم که این جمله مرحوم بازرگان بود که اگر امریکا شیطان بزرگ است، شوروی شیطان اکبر است. بالاخره در ایران انقلاب شده بود و مثل بقیه انقلابهای دنیا که کمونیستی بود و معمولا ازجانب شوروی و چین حمایت میشدند نبود و به معنای واقعی یک انقلاب مستقل بود و این استقلال را میبایست نشان میداد.
وی گفت: آنهایی که خیلی ضد شوروی بودند این برداشت را داشتند که برای نشان دادن استقلال باید عین همان برخوردی که با امریکا میشود باید با شوروی هم بشود. این نظر به چند دلیل از نظر سیاست خارجی پذیرفته شده نبود. اول اینکه شوروی همسایه ایران بود و این خودش ملزوماتی دارد. دوم اینکه درست است که شوروی سلطهگر بود اما سابقه تاریخیاش در ایران مثل سابقه امریکا نبود. پس در دیپلماسی تعریف نمیشد که مثلا رابطه ایران و امریکا وقتی قطع شد باید با شوروی قطع رابطه کرد و دیپلماتها این را در جهت منافع ایران نمیدانستند.
معاون پیشین عربی - آفریقایی وزیر خارجه یادآور شد: بعداز مدتی هم جنگ شروع شد، قبل از شروع جنگ شوروی یکی از حامیان تسلیحاتی صدام بود یعنی عراق یکی از مناطق نفوذی شوروی در خلیج فارس بود. شوروی تقریباً غیر از عراق هیچ پایگاه نفوذی در خیلج فارس نداشت و همه پایگاه امریکا بودند. پس وقتی جنگ شروع شد به گونهای باید عمل میشد که تا جایی که ممکن است حمایتهای شوروی از عراق برداشته شود. ایران به واسطه موضوع اشغال افغانستان به اندازه کافی سیاستهای ضد شوروی داشت. به همین دلیل شعار مرگ بر آمریکا و مرگ بر شوروی با هم گفته میشد و یکی از مشکلات ما هم در وزارتخانه این بود که در هر مراسم و هر برنامهای که بود سفیر شوروی بعدش میآمد و اعتراض میکرد که ما که حامی شماییم و چرا هر جا که مرگ بر آمریکا میگویید مرگ بر شوروی هم میگویید.
وی افزود: اما واقعاً هم ما نسبت به این قضیه حساس بودیم. خود امام هم نسبت به قضیه افغانستان حساس بودند. من مدیرکل امور اروپا-آمریکا بودم و شوروی هم در حوزه من بود. من برای اولین بار در جمهوری اسلامی به شوروی رفتم و برای اولین بار به عنوان یک دیپلمات ایرانی با آندره گرمیکو ملاقات کرد. او مهم ترین وزیر خارجه شوروی بود و آن زمانی که من با او ملاقات کردم 26-25 سال بود که وزیر خارجه اتحاد جماهیر شوروی بود که نصف دنیا را اداره میکرد. آنجا ما از کمکهای آنها به صدام و حمایتهای تسلیحاتیشان گله کردیم و او رسماً به من گفت که "انقلاب شما که پیروز شد ما تا جایی که میتوانستیم حمایت کردیم. ما قبل از شما و در زمان شاه تامین کننده تسلیحاتی عراق بودیم و ارتش عراق وابسته به شرق بود اما روزی که عراق حمله نظامی را به شما شروع کرد ما با آن مخالف بودیم و به صدام گفتیم که نکند، گوش نداد و به همین دلیل ما کل فروش و کمکهای تسلیحاتی را از شروع جنگ علیه شما به عراق قطع کردیم. تا یک سال بعد از جنگ هم ادامه دادیم و هیچ کالای نظامی جدیدی به عراق ندادیم اما بعد از یک سال دیدیم که شما نحوه برخوردتان با مثل برخورد با امریکاست و برای ما که از شما حمایت کردیم هیچ امتیازی قایل نیستید و به همین علت پس از یک سال شروع کردیم". او این مطالب را به همین صراحت گفت و اصلاً دیپلماتیک هم حرف نزد.
وی ادامه داد: میخواهم بگویم درست است که ما رابطهمان را با شوروی قطع نکردیم اما سیاستهایش را در منطقه و مخصوصاً در افغانستان خیلی به چالش میکشیدیم و برخورد میکردیم و آنها هم میدانستند که حمایتهای ایران خیلی برایشان سنگین است و این حمایتها فقط سیاسی نبود، نظامی، تبلیغاتی و اقتصادی بود در واقع حمایتها در قضیه افغانستان همهجانبه بود. امام به هیچ وجه حاضر نشد منافع یک کشور مسلمان را برای رابطه خودش با شوروی نادیده بگیرد. ضمن اینکه رابطه قطع نشد اما با سیاستهای تجاوزکارانه شوروی در منطقه به شدت مخالفت میشد.
صدر درباره الزامات سیاست خارجی ایرا با آغاز جنگ یادآور شد: تمام سیاست خارجی تحت تاثیر جنگ بود.علیرغم اینکه صدام به لحاظ جناح بندیهای سیاسی کمونیست نبود اما جزو بلوک شوروی و شرق بود و تامین کننده سلاح عراق هم شوروی و کشورهای اروپای شرقی بودند، در آخر جنگ فرانسه و آلمان هم وارد شدند. یکی از مشکلات جدی ما در سیاست خارجی این بود که هم غرب و هم شرق و متاسفانه حتی بعضا کشورهای غیرمتعهد از صدام حمایت میکردند. وضعیت سیاست خارجی خیلی سختی داشتیم. مخصوصاً اوایل جنگ که صدام چهار پنج استان ما را اشغال کرده بود به خاطر اینکه اکثر سفرا تحلیل شان این بود که ما ساقط میشویم. چه بسا واقعاً به لحاظ مادی هم تعبیر غلطی نبود. من بعد از جنگ که به مرکز تحقیقات استراتژیک رفتم، آنجا با یک محقق انگلیسی ملاقات کردم، بحث جنگ که شد و من از جنگ گفتم صحبتهای مرا قطع کرد و گفت آقای صدر من یک محققام و به عنوان یک محقق میگویم که شما با عراق نمیجنگیدید. من با سند و مدرک به شما میگویم که شما با سی و چهار کشور میجنگیدید. یعنی سی و چهار کشور رسماً صدام را حمایت میکردند که یکی از آنها آمریکا بود و یکی شوروی و یکی انگلیس و یکی فرانسه، کشورهای قدرتمند و توانا چه به لحاظ نظامی و اقتصادی و تبلیغاتی، و کشورهای عربی. خرج جنگ صدام را همین کشورهای عربی مثل عربستان و امارات دادند، گفتند عربستان بیشتر از شصت هفتاد میلیارد دلار داده است. صدام میگفت من به نمایندگی از شما دارم با ایران میجنگم و حداقل مرا تامین مالی کنید.
معاون پیشین عربی - آفریقایی وزیر خارجه خاطرنشان کرد: دولتهای عربی از لفظ انقلاب اسلامی میترسیدند و فکر میکردند این انقلاب اسلامی در کشورهای خودشان تکرار خواهد شد. مخصوصاً با تحلیل غلطی که از لفظ صدور انقلاب میشد. تصور کنید سی و چهار کشور در حال جنگ با کشوری که ارتشاش از بین رفته و سپاه اش در حال شکل گیری است. یعنی عجیب نبود که اینها فکر کنند جمهوری اسلامی تا چند ماه آینده ساقط میشود. پس وقتی به لحاظ مادی تحلیل میکردید خیلی چیز عجیبی نبود. امام با تمام ویژگیهایش و حمایتهای مردم و پاسخ مثبتی که مردم به امام دادند باعث شد که جمهوری اسلامی از آن موقعیت بسیار خطرناک نجات پیدا کند و ادامه پیدا کند.
وی درباره بازتاب و تاثیر صدور انقلاب در روابط خارجی ایران گفت: حضرت امام با تمام ویژگیهایش که خیلی برجسته بود یک سری ویژگیهای هم داشتند که کمتر بزرگان آن را داشتند و آن این بود که خیلی وقتها مثل یک دانشجو سعی میکرد در همان موقعیت رهبری چیزی یاد بگیرد. یکی از این جاها که از صحبتهای امام تفسیر غلطی شد همین بحث صدور انقلاب است که امام گفت ما انقلابمان را به تمام جهان صادر میکنیم. (صحیفه امام، جلد12، صفحه 148) به همین دلیل کشورهای حاشیه خلیج فارس خیلی وحشت کردند چون میگفتند ایران همسایه ماست و یک سری کارهای آنارشیستی هم شد که به این سوءظن دامن می زد و به همین دلیل اینها همه پشت صدام رفتند. امام مدتی بعد احتمال دادند که ممکن است این شعار با این شیوه به ضرر انقلاب باشد، سخنرانی کردند و گفتند؛ بنابراین،اشخاصى که گاهى مطالبى گفتهاند و متوجه به مطالب هستند، مىخواهند جمهورى اسلامى را به هم بزنند. و ما از اول گفتیم مىخواهیم انقلابمان را صادر کنیم. صدور انقلاب به لشکرکشى نیست، بلکه مىخواهیم حرفمان را به دنیا برسانیم که یکى از آن مراکز، وزارت امورخارجه است که باید مسائل ایران و اسلام و گرفتاریهایى که ایران از شرق و غرب داشته است، به دنیا برساند و به دنیا بگوید که مىخواهیم اینگونه عمل کنیم و روابط حسنه داشته باشیم، و الّا آنهایى که مىخواهند ما را به تباهى بکشند، ما اصلًا میل نداریم با آنها روابط داشته باشیم، مگر اصلاح بشوند.( صحیفه امام، ج19، ص: 414)
وی ادامه داد: این مطلب یک دفعه جو را برگرداند. امام میگوید ما یک اندیشهای داریم که آن را به دنیا ارایه میدهیم و هرکس میخواهد پیروی کند و هرکه دلش نمیخواهد نکند. تا قبل از آن صدور انقلابی که آنها تعبیر میکردند دخالت در امور داخلی دیگر کشورهاست و طبق قوانین بینالمللی صحیح نیست و هیچ دولتی حق ندارد در امور داخلی دیگر دولتها دخالت نکند و این موضوع موجب ترس همسایگان از ما میشد. بر همین اساس نیز بحث ایرانهراسی از همان زمان مطرح بود و آمریکا در این راستا تلاش میکرد تا کشورهای عربی از ما بترساند و بگوید که ایران برای شما خطرناک است و نه اسرائیل. صدر معتقد است: آمریکا علیرغم دو دهه و اندی تلاش در این زمینه موفق نشده بود؛ متاسفانه زمینهای فراهم شده است که امریکا را موفق کرد این سیاست را جا بیاندازد و بحث ایران هراسی در میان کشورهای عربی جای دشمنی با اسرائیل را بگیرد. بحث صدور انقلاب بحث بسیار مهمی است و نه تنها از نگاه دیپلماتیک بلکه ازنگاه تئوری انقلاب نیز چندان پذیرفته شده نیست و اساس صدور انقلاب معنی ندارد؛ چراکه هر کشوری فرهنگ و تاریخ و سابقه مبارزاتی خاصی دارد و اگر هم قرار باشد در کشوری انقلاب صورت بگیرد با توجه به این ریشهها و بنیانها صورت میگیرد؛ به لحاظ سیاست خارجی هم عرض کردم یکی دو سال ابتدای انقلاب این بحث جدی مطرح بود و امام خودشان آن را اصلاح کردند. یا موارد دیگر بود یک بار حضرت امام در سخنرانی هایشان گفتند؛ ملتى که منزوى بشود، مىتواند ترقّى کند، مترقّى مىشود. ملتى که منزوى نیست نمىتواند به ترقّى، راه خودش را برود. ملت غیر منزوى؛ یعنى، ملتى که اتّکالش به دیگران است.( صحیفه امام،ج13،صفحه312) اما با توجه به شرایط و مقتضیات جدید امام در5 سال بعد یعنی در یازدهم آبان ماه سال 64 دیدار کارکنان وزارت خارجه با حضرت امام در اتاق ایشان در جماران بود که حضرت امام گفتند؛ مساله دیگر هم این است که ما نمىخواهیم در یک کشورى زندگى کنیم که از دنیا منعزل باشد، ایران امروز نمىتواند اینطور باشد، بلکه کشورهاى دیگر هم نمىتواند اینطور باشد، که در یک جا بنشینند و مرزهایشان را ببندند، این غیرمعقول است. امروز دنیا مانند یک عایله و یک شهر است، و یک شهر داراى محلههاى مختلفى است که با هم ارتباط دارند. وقتى دنیا وضعش اینطور است ما نباید منعزل باشیم. ما باید با کشورهایى که با ما هستند و ما را اذیت نمىکنند، روابط داشته باشیم و آقایان در این فکر باشند که روابط را تحکیم کنند. البته ما با آنها که بخواهند به ما تعدى کنند، نمىتوانیم بسازیم و از اول هم اعلام کردیم، مگر آنها خودشان را اصلاح کنند. و این معنا که گاهى اهل غرض یا جهّال این حرف را مىزنند که ما نباید روابط داشته باشیم، از این باب است که یا نمىفهمند یا غرض دارند؛ زیرا تا انسان، جاهل یا مخالف با اصل نظام نباشد، نمىتواند بگوید یک نظام باید از دنیا منعزل باشد. بنابراین، اگر زمزمهاى مىشود آنها را نباید به حساب آورد، زیرا آنها غرض سیاسى دارند، و الّا آدم عاقلى که توجه به مسائل دارد مىداند اسلام، وضعش چگونه است. و اسلام یک نظام اجتماعى و حکومتى است و مىخواهد با همه عالم روابط داشته باشد. و در زمان صدر اسلام هم که خود رسول اللَّه به اطراف، سفیر مىفرستادند این حرف را نمىزدند. در هر صورت ما باید روابط داشته باشیم، آنها که غرض ندارند، ما هم با آنها غرض نداریم، کم کم باید روابط حسنه بشود.( صحیفه امام، ج19،صفحه413)
معاون پیشین عربی - آفریقایی وزیر خارجه خاطرنشان کرد: به این ترتیب ایشان انزوای سیاسی را رد کردند؛ یعنی ایشان ظرف مدتی متوجه شدند که این حرف درست نیست. امام در جریان عمل خودش را اصلاح میکرد و سعی میکرد از تجربیات استفاده کند.
وی درباره توجه دستگاه دیپلماسی به تجارب به دست آمده از دیدگاه امام(ره) گفت: متاسفانه در شرایط فعلی از تجربیات گذشته دستگاه دیپلماسی و انباشت تجربه در این زمینه کمتر توجه میشود. بدون هیچگونه تعصب و تحلیل غیرکارشناسی باید بگویم ما حتی در اوج جنگ تحمیلی و فشارها نیز اینگونه نبودیم. به حرکتهای ضداسرائیلی که صورت گرفت، خوب توجه کنید، خود حضرت امام پایهگذار مبارزه با اسرائیل و دفاع از مردم فلسطین است و جمعه آخر ماه رمضان به عنوان روز قدس ابتکار ایشان بود برای اینکه جهان اسلام را علیه اسرائیل بسیج کند؛ حالا شما به تاریخ رجوع کنید میبینید در یک مقطع از جنگ تحمیلی عدهای برای جنگ با اسرائیل در لبنان اقدام کردند و تعدادی از نیروهای نظامی ایران هم به لبنان رفتند در حالی که شهرهای ما تحت اشغال عراق بود امام در همین برهه بحث راه قدس از کربلا میگذرد را مطرح کردند و اینکه اولویت مبارزه و جنگ با صدام است و مملکت خودمان در اولویت است و آن نیروها را برگرداندند و این یکی از هوشیاری های امام در حفظ خاک ایران و به تبع آن جمهوری اسلامی است. این نحوه برخورد امام با اسرائیل است.
وی افزود: ایشان یک سیاست خارجی عاقلانه داشتند. با تبلیغات و شعار که نمیتوان سیاست خارجی را اداره کرد. امام به هیچ وجه در سیاست خارجی شعاری عمل نمیکرد. شهید رجایی که رییسجمهور شد فرانسوا میتران رییسجمهور سیوسیالیست فرانسه بود و برای شهید رجایی پیام تبریک فرستاد. آقای رجایی درجواب یک پیام انقلابی و نسبتاً تند برای او ارسال کردند. پس از این موضوع که به دیدار امام رفته بودند پس از برگشت به ما گفتند که امام امروز گوش ما را کشید. این اصطلاح خود ایشان بود گفتیم چه طور؟ گویا امام به ایشان گفته بودند آن مطالبی که شما در پاسخ میتران آورده اید مطالب درست و متینی است اما این نامه پاسخ یک رییسجمهور به رییسجمهور دیگر نیست و شما شأن ریاست جمهوری را رعایت نکردهاید و رجایی چون صداقت داشت این را به ما گفت. یعنی امام به اینگونه مسایل بسیار حساس بود. پیامهای تبریکی که در سالهای اول انقلاب از طریق وزارت خارجه به مناسبتهای اعیاد و بزرگداشتها برای امام ارسال شده و ایشان پاسخ دادهاند ملاحظه کنید همه با احترام و مودبانه پاسخ داده شدهاند، ایشان آداب دیپلماتیک را رعایت میکرد.
وی با انتقاد از جریانهایی که «ادعا میکنند ما سیاستهای امام و انقلاب را احیا کردهایم» نسبت به «استفاده ابزاری از دیدگاههای امام» هشدار داد و گفت: این جریانها آنجا که خلاف نظرشان است، کنار میزنند. بعضیها متاسفانه حتی به تمامیت ارضی هم حساسیت نشان نمیدهند. سیاست خارجی امام(ره) تماماً عقل و تدبیر بود و اگر مشکلی و ضعفی پیش میآمد خود امام(ره) اولین نفر بود که تصحیح میکرد. این مردانگی و اتکا به نفس بالا را امام داشت.
صدر درباره ارتباط نامه سلمان رشدی با قواعد دیپلماتیک و تدبیر در سیاست خارجی گفت: امام در این مورد اصلاً دنبال کار عملی نبود که مثلا گروه ترور بفرستد و حالا سلمان رشدی بمیرد یا نمیرد. نتیجه این قضیه مهم بود که دیگر کسی جرأت نکند به پیامبر اهانت کند. چون سلمان رشدی به خاندان پیامبر توهین کرده بود، این قضیه در بین سنیها خیلی مهم است، این قضیه باعث شد جهان اسلام و حداقل مردماش ذهنیت مثبتی به امام و انقلاب پیدا کنند یعنی احساس کردند یک نفر از رهبران کشورها دارد از اعتقادشان دفاع میکند. یادم است در همان موقع تظاهرات جدی مسلمانان هند انجام دادند و برای اولین بار اسم امام را به عنوان کسی که رهبر دینی است پذیرفتهاند، مطرح شد. یعنی در بعد سیاسی این دستاوردها را برای ما داشت وگرنه از بعد دینی و فقهی که ما صلاحیت نداریم اظهار نظر کنیم، چون بالاخره امام حکم شرعی دارد و بر مبنای مبانی فقهی ایشان بود.
وی همچنین درباره نامه به گورباچف و اینکه در یک پیام دیپلماتیک مطالب عرفانی و دینی گنجانده شود خاطرنشان کرد: نامه را که ببینید امام در دو خط آخر پیام سیاسی داده است. میگوید " کشور ما همچون گذشته به حسن همجوارى و روابط متقابل معتقد است و آن را محترم مىشمارد." گورباچف هم چون آدم سیاسی قویی بود آمد این را گرفت و گفت که امام پیام دوستی برای ما فرستاده و اصلا وارد مباحث فکری و فلسفی و اعتقادی نشدند. آنجا قسمت اولش اصلاً بحث سیاسی نیست در واقع بحث ایدئولوژیک است. امام دارد میگوید این ایدئولوژی مارکسیسم که دهها سال جوانان را به خودش مشغول کرده به عنوان اندیشهای انقلابی نمیتواند اندیشهای کامل و جامع باشد که تمام نیازهای بشری را پاسخگو باشد و من به اسلام دعوت میکنم. در واقع امام آنجا به عنوان یک رهبر دینی حرف میزند نه به عنوان رهبر سیاسی؛ ضمن اینکه در دو خط آخر پیام سیاسی میدهد. به همین دلیل نه به آنها برخورد و نه عکسالعمل منفی داشتند. خیلی هم مثبت برداشت کردند و آن را به عنوان پیام دوستی و پیام خواهان افزایش ارتباط بین دو کشور تلقی کردند و بر آن خوشامد گفتند.
معاون پیشین عربی - آفریقایی وزیر خارجه ادامه داد: واقعاً هم امام اینگونه بود که گاهی از موضع یک رهبر دینی برخورد میکرد و گاهی از موضع رهبر سیاسی؛ در این نامه هردو موضع هست. چنانچه در قضیه سلمان رشدی از موضع رهبری دینی برخورد کرد وگرنه معنی ندارد، که رهبری یک کشوری حکم اعدام فردی را در کشور دیگری بدهد. آن موقع که شوروی هنوز از هم نپاشیده بود که امام نامه را دادند ولی روزی که پاشیده شد واقعاً یکی از تحلیلها این بود که یکی از عوامل اصلی این فروپاشی، انقلاب اسلامی ایران بود . چون شوروی تا آن زمان آمال انقلابیون جهان بود. انقلابیونی که توسط امپریالیسم آمریکا و متحدیناش استعمار میشدند. در کشورهای جهان سوم دیکتاتوریهای وابسته سر کار بودند وقتی انقلابیون میخواستند انقلاب کنند، چون ایدئولوژی نداشتند طبیعتاً به مارکسیسم روی میآوردند. انقلاب اسلامی این نگاه را شکست. وی اداممه داد: ضمن شکستهای داخلی و اقتصادی شوروی که در داخل با آن روبه رو شد به نظر من امام در آن پیام بیش از اینکه به خرد شدن استخوانهای مارکسیسم بخواهد بپردازد به گورباچف و از طریق گورباچف به تمام مردم دنیا میخواهد بگوید که این که مرد و خرد شد و از دنیا رفت مواظب باشید سرمایهداری غرب که رقیب این است، اگر این بد است معنایش این نیست که آن خوب است. آن هم ویژگیهای دارد و کعبه آمال نیست. این را دیدید و خرد شد و فهمیدید مواظب باشید از این برگشتید بعد به سراغ اسلام بیایید.