دکتر سالار منافى انارى مترجم کتاب آداب الصلوة امام خمینى است که این کتاب معروف را به زبان انگلیسى ترجمه کردهاست. دکتر منافى تحصیلات خود را در رشتههاى زبان انگلیسى، الهیات (ادیان وعرفان) به پایان رسانده و داراى تألیفات و ترجمههاى متعددى به زبانهاى انگلیسى و فارسى است.
با توجه به اصطلاحات مشکلى که در این کتاب وجود دارد و دقت زیادى که لازمه ترجمه صحیح کتاب است آیا به تنهایى این مهم را به انجام رساندید یا همکارانى هم داشتید؟
انجام تمام مراحل کار از قبیل ترجمه، مقابله ترجمه با متن اصلى، ویرایش علمى و ادبى و اصلاح نواقص احتمالى همه به علت عظمت کار از عهده یک نفر ساخته نبود و اگر هم مىشد نمىتوانست کار خوبى باشد، لذا پس از مشورت با همکار خوبم جناب آقاى محمد جعفر خلیلى، کار این طور انجام شد که ابتدا وى متن کتاب را به انگلیسى ترجمه مىکرد و سپس اینجانب ترجمه انگلیسى را کلمه به کلمه با متن اصلى مقابله می کردم و در برخى موارد اصلاحات و تغییراتى را بعمل مىآوردم و بهنگام لزوم، براى مشورت در مورد برخى متشابهات و مشکلات علمى با اساتید صاحب نظر در مسائل فلسفى، عرفانى و علوم و معارف اسلامى به بحث و تبادل نظر مىنشستم. التبه این مشورت تنها با شخصیتهاى علیم بطور حضورى نبود، بلکه به کتابهاى مرجع و منابع و مأخذ معتبر نیز به طور مرتب مراجعه مىشد تا بهترین معادل در زبان انگلیسى براى هر یک از اصطلاحات تخصصى پیداشود. گاه لازم مىشد که براى اطمینان از مناسب بودن یک یا چند اصطلاح عرفانى به کتابهاى معتبر زیادى در زبانهاى عربى، انگلیسى و فارسى مراجعه کنم و یا بدنبال این کار به کتابخانه معتبرى در تهران بروم.
براى انتقال مفاهیم عرفانى و عمیق کتاب آداب الصلوة به ویژه در مواردى که مشابهت میان اصطلاحات وجود دارد از چه روشهایى استفاده کردید؟
بطور کلى در عرفان دو بخش نظرى و علمى هست. در عرفان نظرى، نظریات عرفانى از یک زبان قابل انتقال به زبان دیگر است و لذا کتابهاى عرفانى زیادى هستند که از یک زبان به زبان دیگر ترجمه شدهاند، و از نظر اصول زبانشناسى هم هر مطلبى که در یک زبان قابل ارائه باشد در زبان دیگر نیز قابل ارائه است. البته در عرفان مسائلى هستند که غیر قابل بیان مىباشند، مانند کشف و شهود و حالات عرفانى. هیچ عارفى نمىتواند «حال» عرفانى خود را از طریق زبان بیان کند، و لذا اینگونه مسائل که قابل بیان نیستند قابل ترجمه نیز نمىباشند. مشکل عمده کار ما انتقال مفاهیم اصطلاحات عرفان اسلامى به زبان انگلیسى بود. براى حل این مشکل علاوه بر تلاشهاى زیادى که همکار دانشمندم انجام مىدادخود اینجانب نیز بر خود لازم مىدانستم تا کتابهاى زیادى را که در زمینه عرفان اسلامى به زبان انگلیسى نوشته و یا به زبان انگلیسى ترجمه شده است بررسى کنم تا اطمینان حاصل شود که مترادفهاى انگلیسى بکار گرفته شده مناسبترین هستند.
با این هدف برخى از قسمتهاى متن عربى کتاب نفیس «فصوص الحکم» محى الدین ابن عربى را با ترجمه انگلیسى آن مقابله کردم.
براى توضیح بیشتر و کمک به خواننده ترجمه در درک دقیقتر مفاهیم، خود اصل هر یک از اصطلاحات فلسفى، عرفانى و علوم و معارف اسلامى نیز بعد از ترجم انگلیسى در داخل پرانتز با حروف زبان انگلیسى و با فونیتیک خاصى در اول ترجمه توضیح داده شده است ارائه گردید تا خواننده اهل این علوم و معارف خود اصطلاحات را نیز ببیند و ترجمههاى اصطلاحات مشابه مانند «احدیت» و «واحدیت» را با یکدیگر اشتباه نکند.
پس از پایان ترجمه و مقابله کلمه به کلمه و جمله به جمله آن با متن اصلى، مرحله بعدى کار، ویرایش علمى و ادبى ترجمه بود که این کار مهم را نیز با توجه به مسئولیتى که داشتم خودم با کمال دقت و با حساسیت زیاد انجام دادم. در طول انجام این کار علمى نیز هر گاه که لازم مىشد در تهران و قم براى اطمینان بیشتر با عالمان اهل نظر به مشورت مىپرداختم تا مجدداً اطمینانحاصل کنم که تمام مفاهیم علمى، فلسفى، عرفانى، کلامى و فقهى ارائه شده در ترجمه دقیقاً با متن اصلى کتاب مطابقت دارد. هدف دیگر این کار بررسى مجدد سلیس بودن جملات و طبیعى بودن آنها در زبان انگلیسى بود.
پس از انجام ویرایش علمى و ادبى و تایپ انگلیسى، ترجمه کل کتاب یک بار نیز از اول تا آخر جهت حصول اطمینان بیشتر از طبیعى بودن جملات و قابل فهم بودن آنها براى انگلیسى زبانان و نیز براى غلط گیرى احتمالى به وسیله یک انگلیسى زبان مورد مطالعه قرار گرفت. این کار توسط خانم «کتى جى ویلیامز» انجام شد. ضمناً نامبرده که یک انگلیسى زبان مسلمان است پس از مطالعه ترجمه انگلیسى این کتاب اظهار مىداشت که عمیقاً تحت تأثیر مفاهیم متعالى و عرفانى آن قرار گرفته و از خواندن آن لذت معنوى و روحى زیادى برده است.
مرحله پایانى کار قبل از انجام حروفچینى این بود که یک بار دیگر ترجمه کل کتاب را جهت کنترل نهایى مورد بررسى و مطالعه قرار دادم و هماهنگىهاى لازم و نهایى را در مورد برخى نکات در سراسر کتاب بعمل آوردم. بعد از حروفچینى نیز در چند مرحله غلط گیرى و بازنگرى لازم توسط چند نفر از جمله خود اینجانب بعمل آمد.
به نظر شما این ترجمه چه تأثیرى در گسترش اندیش عرفانى حضرت امام دارد و اساساً حاصل کار خود را از نظر حفظ اصالت کتاب چگونه ارزیابى مىکنید؟
همانطور که در جواب سؤال قبلى به تفصیل توضیح دادم، اعتقادم بر این است که هم همکار عزیزم جناب آقاى خلیلى و هم خود اینجانب آنچه در توان داشتیم در انجام این کار سنگین بکار بردیم تا ترجمهاى گویا و در شأن حضرت امام (س) به مردم جهان عرضه شود. از نظر اینجانب، ترجمه انجام شده در نوع خود بهترین و زیباترین است. از طرف دیگر، در کار ترجمه علاوه بر انتقال معنى باید سبک متن اصلى را نیز رعایت کرد. یکى از ویژگیهاى سبک نوشته امام (س) در این کتاب طولانى بودن برخى از جملات است که در مواردى طول یک جمله بیش از ده سطر است، و این نشانگر غناى علمى نویسنده و زیبایى ادبى این نوشته است. البته اغلب مفاهیم فلسفى، عرفانى، کلامى و فقهى ارائه شده در اینگونه جملات آنهایى نیستند که بتوان در جملات ساده و کوتاه ارائه کرد. تلاش ما این بود که این سبک در ترجمه نیز رعایت شود زیرا تقطیع اینگونه جملات اغلب منجر به تقطیع مفاهیم نیز مىشد که خلاف نظر نویسنده است. ممکن است نظر کسى این باشد که جملات هر چه سادهتر باشد درک آنها آسانتر مىشود. در جواب باید گفت بیان استدلالهاى علمى و فلسفى و عرفانى در جملات ساده و کوتاه اغلب امکانپذیر نیست. بارى درک
بسیارى ازمفاهیم عرفانى ارائه شده در این کتاب در توان هر کس نیست و به قول خود امام (س) از براى هر علمى اهلى و براى هر راهى راهنوردى است. بنابراین باید گفت تأثیر این ترجمه، همانند خود کتاب، در گسترش اندیشه عرفانى حضرت امام (س) و شناساندن شخصیت عارفانه ایشان بیشتر در مورد کسانى خواهد بود که اهل این علم و راه نورد این راهند.
به نظرشما امکان تهیه خلاصهاى از ترجمه کتاب آداب الصلوة براى استفاده عموم وجود دارد یا خیر؟
ما نهایت سعى خود را کردیم تا آنجا که ممکن است، به مفاهیم علمى و عرفانى خدشهاى وارد نشود تا ترجمه این کتاب هر چه بیشتر واضح و روشن باشد و جملات آن را از سلاست و فصاحت بیشترى برخوردار باشند. اما این بدان معنى نیست که کلّ این ترجمه براى هر فردى با هر سطح فکرى قابل درک خواهد بود، همانطور که متن اصلى خود کتاب هم چنین نیست. البته قسمتهایى از کتاب و ترجمه آن براى عامه قابل درک است ولى قسمتهایى هم هست که درک آنها بدون داشتن آگاهیهاى لازم در زمینههاى فلسفه، عرفان، کلام، فقه، تفسیر قرآن و حدیث نه تنها مشکل است بلکه گاهى امکانپذیر نیست. بنابراین تهیه ترجمه خلاصه شده تنها از این نظر امکانپذیر خواهد بود که قسمتهایى غیر تخصصى براى استفاده عامه و قسمتهاى تخصصى براى استفاده خواص در نظر گرفته شوند، ولى انجام این کار چندان هم آسان نیست، لذا به نظر من بهتر است این ترجمه در تمامیت خود باقى بماند.
ترجمه کتاب کلًا چه مدت طول کشید و چه تأثیرى در خود شما داشت؟
کلًا نزدیک به سه سال طول کشید. در مورد قسمت دوم سؤال باید عرض کنم که بنده با توجه به تحصیلاتى که در زمینه عرفان داشتهام وعلاقهاى که به مسائل عرفانى دارم به طور کلى از کار کردن در این زمینه لذت مىبرم. علاوه بر این، کار کردن با این کتاب باعث شد که با نظرات عرفانى حضرت امام (س) آشنائى بهتر و بیشترى داشته باشم.
با توجه به اینکه در واقع مدتها با این کتاب زندگى کردهاید و مىفرمایید با نظریات عرفانى حضرت امام بیشتر آشنا شدهاید، آیا مىتوانید به طور کلى تحلیلى از محتوى کتاب بیان بفرمایید؟
البته تحلیلى جامع از آراى عرفانى حضرت امام در این مختصر نمىگنجد، تنها مىتوان به کلیاتى از آنچه در این کتاب آمده است اشاره کرد. کتاب نفیس آداب الصلوة که بیان تفصیلى آداب قلبى و اسرار معنوى نماز است، نمایانگر بسیارى از آراى عرفانى امام است. این کتاب در حقیقت مشروح کتاب سرّ الصلوة است که قبل از این به وسیله حضرت امام (س) نوشته شده است، و همانطور که خود امام در اول این کتاب مىنویسد چون آن کتاب را با حال عامه تناسبى نبوده، ایشان این را به رشته تحریر درآوردند.
کتاب آداب الصلوة در واقع آمیزهاى از مباحث شریعت و طریقت است. در عین حال که آداب ظاهرى اعمال و عبادات را مورد توجه قرار داده رعایت آداب باطنى و قلبى آنها را نیز مورد تأکید قرار مىدهد. گر چه محور بحثها در سراسر کتاب، آداب نماز است ولى در خلال همین بحثها، مطالب مهمى در زمینههاى فلسفه، عرفان، کلام، فقه، تفسیر و حدیث نیز آورده شده است که عرفان مهمترین آنهاست و مطالب دیگر نیز اغلب رنگ عرفانى دارند به طور کلى مطالب این کتاب از قرآن کریم، از سنّت و از اخبار و احادیث اهل بیت عصمت و افادات اهل معرفت اخذ شده است.
از مهمترین مطالب عرفانى که در این کتاب به تفصیل از آن بحث شده توجه به عزّ ربوبیّت و ذلّ عبودیّت است که یکى از آداب قلبیّه و وظایف باطنّیه در عبادات است. ازنظر حضرت امام (س) کمال و نقص انسانیّت تابع کمال و نقص این امر است، یعنى هر چه نظر انیّت و انانیّت و خودبینى و خودخواهى در انسان غالب باشد، از کمال انسانیّت دور و از مقام قرب ربوبیّت مهجور است.
ترجمه انگلیسی کتاب آداب الصلوة امام خمینى از زبان مترجم
کتاب نفیس آداب الصلوة که بیان تفصیلى آداب قلبى و اسرار معنوى نماز است، نمایانگر بسیارى از آراى عرفانى امام است. این کتاب در حقیقت مشروح کتاب سرّ الصلوة است که قبل از این به وسیله حضرت امام (س) نوشته شده است
کد خبر:
۱۵۸۰۶