درباره انقلاب اسلامی و نهضتی که به رهبری امام خمینی (س) در ایران براه افتاد و پس از آن بسیاری از متفکران و اندیشمندان و نیر ملل تحت ستم را متاثر کرد سخن بسیار گفته شده است. قیاس این نهضت با آموزه ها و تعالیم اسلامی و نیز احادیث از جمله مواردی است که متفکران بسیاری را به خود مشغول داشته و درباره آن مطالبی نیز منتشر شده است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، یکی از این موارد، بحث ظهور حضرت ولیعصر (عج) و زمینه های قیام امام زمان و نیز جایگاه نهضت امام خمینی (س) در تسریع این قیام است که به مناسبت نیمه شعبان، نوشته ای از عرفان محمود، یکی از متفکران جهان عرب و برگردان حجةالاسلام رحمتالله خالقى را در این باب می خوانید:
آنچه نزد هم- فرقههاى اسلامى قطعى و مسلم است اینکه احادیث شریف زیادى از سید رسولان حضرت محمد (ص) روایت شده که تصریح مىکند مهدى موعود (عج) از اهل بیت پیامبر (ص) به طور حتم و قطع در آخر زمان ظهور خواهد کرد تا زمین را پر از عدل و داد کند بعد از آنکه با جور و ستم پر شده باشد. حتى افراد زیادى از دانشمندان اهل سنت از مذاهب گوناگون آن، به متواتر بودن این احادیث تصریح کردهاند و بعضى از آنها در اثبات تواتر این اخبار بررسی هاى علمى نموده و کتاب هایى نیز تألیف کردهاند: از این رو، دانشمندان مذاهب چهارگانه اهل سنت فتوا دادهاند که کسى که ظهور حضرت مهدى موعود را انکار کند باید کشته شود، یا اینکه به شدت تأدیب شود تا از رأى خود برگردد ....
از نظر شیعیان اهل بیت، متواتر بودن این اخبار امرى قطعى و اعتقاد به حتمى بودن ظهور مهدى موعود از ضروریات مذهب است که نمىتوان آنها را انکار کرد و جزئى از اصول دین است که اعتقاد به آنها از روى دلیل و یقین واجب است زیرا بنابر عقیده مذهب اهل بیت، امامت از اصول دین است و اعتقاد به مهدى موعود (عج) به جهت اینکه از جانشینان و اوصیاى رسول خدا است، از ضروریات اعتقاد به امامت مىباشد که دلایل زیادى ازآیات قرآن و احادیث صحیح نبوى و همچنین براهین عقلى بر آن اقامه کردهاند.
همگانى بودن عقیده به وجود نجاتبخش جهان
از بارزترین اعتقادات مشترک ادیان مختلف آسمانى ظهور مصلح موعود در آخر زمان است که همه ادیان به ظهور او بشارت دادهاند، گر چه در تعریف و تعیین هویت او اختلاف دارند. همچنین بررسى متون ادیان آسمانى دربار مصلح موعود ثابت مىکند که او همان مهدى و همان فردى است که اهل بیت پیامبر (ص) به آن عقیده دارند حتى اعتقاد به حتمى بودن ظهور موعود نجاتبخش جهان، در مکاتیب مادى نیز وجود دارد؛ پس عقیده به ظهور چنین موعودى بیش از هر عقیده دیگرى افکار عمومى بشر را به سوى خود جلب کرده است.
روایات حرکت زمینهسازان در مدارک مشترک
با مراجعه به روایاتى که دربار مهدى موعود نقل شده است، در مىیابیم که یکى از نقاط روشن اشتراک بین اخبارى که اهل سنت و اهل بیت نقل کردهاند، وجود یک حرکت انقلابى زمینهساز براى ظهور مهدى موعود مىباشد، حرکتى که از ایران به راه خواهد افتاد. چنین اتفاق نظرى، بىآنکه مخالفى داشته باشد، خود دلیل روشنى است بر صحت اخبار و دست کم صحت مضمون مشترک بین آنها.
در اینجا نمونههایى از این احادیث شریفه را از مدارکى که در نزد شیعه و سنى معتبرند، نقل مىکنیم:
1- ابن ماجه، ترمذى و بیهقى در کتاب سنن خود، طبرانى در معجم وسیط، قرطبى در تذکره خود، ابن کثیر در فتن خود، هیثمى در مجمع الزوائد، سیوطى در حاوى، ابن حجر در قول المختصر و در الصواعق المحرقه، متقى هندى در کنزالعمال و در البرهان فى علامات مهدى آخرالزمان. و ... از رسول خدا (ص) روایت کردهاند که فرمود: «مردمى از مشرق خروج مىکنند و زمینه حکومت مهدى را فراهم مىآورند.» با توجه به لحن اخبار و متون قدیم چنین اثبات مىشود که مشرق به ایران امروزى گفته مىشود. همچنین در روایات دیگر تصریح شده است که چنین مردمى اهل خراسان، یا قم یا طالقان مىباشد. و همه اینها به ایران امروزى اشاره دارد، البته با ذکر نام مهمترین مناطق آباد و شهرهاى متمدن ایران آن روز.
2- ابو داود و نسائى در کتاب سنن خود و ابن المنادى در ملاحم، قرطبى در تذکره خود، ابن کثیر در فتن خود و حمیدى در الجمع بین الصحیحین و بسیارى دیگر با سند صحیح از امام على (ع) از رسول خدا (ص) نقل کردهاند که فرمود: «مردى از ماوراء النهر قیام مىکند که به او حارث ابن حراث مىگویند و در پیشاپیش او مردى است که به او منصور گفته مىشود و زمینه را براى آل محمد فراهم مىسازد، همانطور که قریش زمینه را براى رسول خدا (ص) فراهم نمود و یارى او بر هر مؤمنى واجب است، (یا فرمود: اجابت و پاسخ مثبت به او بر هر مؤمنى واجب است). نام هایى که در روایت فوق، به آن اشاره شده است، رمزى مىباشد، همانطور که در بسیارى از اخبار ملاحم نیز چنین است و مراد از آن یا فرد خبیر است، یا کسى که عمل مفید دارد، یعنى کارش به نتیجه مىرسد.
3- خطیب بغدادى و دیلمى از ابن عباس و ابوهریره روایت کردهاند که هنگامى که پرچم هاى سیاه به اهتزاز درآمدند، به قوم فارس احترام کنید؛ زیرا دولت شما با آنهاست. در اینجا تعبیر «دولتکم» به دولت مهدوى اسلامى اشاره دارد.
4- ابن حماد، ابن ابى شیبه، ابن ماجه، عقیلى و هیثم ابن کلیب در مسند صحابه، ابن المنادى و حاکم در مستدرک خود، دانى در سنن خود، ابن حبان و ابو نعیم و ابن طلحة الکنجى شافعى و مقدسى و ابن قیم در المنارالمنیف، ذهبى در میزان الاعتدلال، ابن کثیر در فتن، سیوطى در الحاوى و خصائص و جمع الجوامع والدر المنثور، ابن حجر در صواعق و متقى هندى در البرهان و کنزالعمال و شوکانى در التوضیح، و ... از ابن مسعود روایت کردهاند که به حضور رسول خدا (ص) رسیدیم آن حضرت در حالى به نزد ما تشریف فرما شدند. که آثار خوشحالى در چهرهاش نمایان بود، به طورى که هر سؤالى مىکردیم جواب مىداد و حتى اگر سؤال نمىکردیم خود ایشان شروع به صحبت مىکردند، تا اینکه گروهى از جوانان بنىهاشم که حسن و حسین (ع) نیز در میان آنها بودند از آنجا گذشتند، رسول خدا (ص) با دیدن آنها حسن و حسین را به آغوش کشید و چشمانش پر از اشک شد؛ گفتیم: اى رسول خدا (ص) چه چیزى باعث ناراحتى شما شد که ما را نیز ناراحت نمود. فرمود: ما اهل بیتى هستیم که خداوند براى ما آخرت را بر دنیا برگزید و بعد از من اهل بیت من با سرگردانى و آوارگى روبهرو خواهند شد، تا آنکه گروهى با پرچم
هاى سیاه از مشرق قیام مىکنند و حق را طلب مىکنند، ولى به آنها داده نمىشود سپس بار دیگر حق را طلب مىکنند و در راه آن نبرد مىکنند و پیروز مىشوند؛ پس هر کدام از شما و یا نسل آینده شما آنها را درک کرد باید به امام اهل بیت من بپیوندد حتى اگر با سینهخیز رفتن روى برف باشد؛ زیرا آنها پرچم هاى هدایت را به دست مردى از اهل بیت مىدهند ... که او زمین را با عدل و داد پر مىکند، همان گونه که با جور و ظلم پر شده است. این روایت، اشاره دارد به اینکه به حرکت درآمدن پرچم ها، قبل از ظهور حضرت مهدى مىباشد و پرچم ها با نام او به حرکت در مىآیند و مردم را به سوى او فرا مىخوانند. البته در تعدادى از احادیثى که حافظان اهل سنت آنها را از حضرت على (ع) و از برخى از امامان دیگر روایت کردهاند مضمون این اخبار نقل شده است همچنین از پیروان و شیعیان آنها نیز مضمون این اخبار نقل شده که در ذیل نمونههایى از آن ذکر مىکنیم.
5- نعمانى در کتاب الغیبة به سند خود از امام باقر (ع) روایت کرده است که فرمود: گویا گروهى را مىبینم که از مشرق قیام کردهاند و حق را طلب مىکنند که به آنها داده نمىشود و دوباره طلب مىکنند باز هم به آنها داده نمىشود وقتى وضع را چنین دیدند اسلحه به دست گرفته و نبرد مىکنند و دشمنانشان به خواستههاى آنها تن مىدهند، ولى آنها قبول نمىکنند تا اینکه خودشان به حکومت برسند و دولت تشکیل دهند و آن حکومت را به کسى مگر به صاحب شما (یعنى امام زمان (عج)) واگذار نمىکنند و کشتههاى آنها شهیدند. بدانید که اگر من آن زمان را درک مىکردم خود را در خدمت و اختیار رهبر آنها قرار مىدادم.
6- از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمود: به زودى کوفه از مؤمنان خالى مىشود و همانطور که مار در لانه خود به دور خود مىپیچد و نهان مىشود و قدرت تحرک ندارد، علم و دانش نیز در گوشهاى پنهان و محدود مىشود. (یعنى در کوفه علم و دانش منتشر نمىشود و اگر هم وجود داشته باشد، در گوشهاى بىاثر مخفى مىشود) پس از آن علم در شهر دیگرى که به آن قم گفته مىشود، ظاهر مىشود و معدن فضل و علم مىگردد، به طورى که در روى زمین کسى که مستضعف در دین باشد و یا دین را نفهمد، باقى نمىماند؛ حتى زنهایى که در حجلهها و پشت پردهها هستند؛ و این زمان ظهور قائم ما خواهد بود و خدا قم و اهل آن را جانشینان حضرت حجت قرار مىدهد و اگر چنین نباشد زمین اهل خود را فرو مىبرد و در زمین حجتى باقى نمىماند و علم از آنجا به سایر کشورها و شهرها در شرق و غرب سرازیر مىشود و حجت خدا بر مردم کامل مىشود، به طورى که کسى در زمین نمىماند که دین و علم به او نرسیده باشد، پس از آن حضرت قائم (عج) ظهور مىکند و سبب انتقام خدا و عذاب او بر چنین بندگان مىشود؛ زیرا خدا از بندگان انتقام نمىکشد مگر بعد از آنکه آنها حجت خدا را انکار کنند.
مسلما انتقام از ستمگران نیز گرفته خواهد شد؛ زیرا حجت بر آنها تمام شده آنها حجت خدا را انکار کردهاند و براى غیر ستمگران ظهور حضرت مهدى (عج) رحمت است.
7- از امام کاظم (ع) روایت شده است که فرمود: مردى از اهل قم، مردم را به سوى حق فرا مىخواند و همراهان او مانند آهن و پولاد آبدیده هستند که تند بادها آنها را نمىلرزاند و از جنگ خسته نمىشوند و نمىترسند و به خدا توکل مىکنند و عاقبت از آن تقوا پیشگان است.
8- ابن حماد و ... از حافظان اهل سنت از امام على (ع) روایت کردهاند که فرمود: پرچم هاى سیاه ظاهر مىشوند (یعنى مردمى با پرچم هاى سیاه قیام مىکنند) و لشکریان سفیانى شکست خورده و فرار مىکنند در آن هنگام مردم جهان مهدى را آرزو و طلب مىکنند.
9- سید ابن طاوس در اقبال از ملاحم بطائنى در حدیثى از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: مادامى که براى فرزندان فلانى حکومت و سلطنت است، امت محمد (ص) هرگز روى آسایش نخواهد دید، مگر اینکه حکومت آنها منقرض گردد. وقتى حکومت آنها منقرض شد، خداوند براى فرج و آسایش امت محمد (ص) فرج مردى از ما را مىرساند که مردم را به تقوا راهنمایى مىکند و به هدایت رفتار مىکند و در حکومت خود رشوه نمىگیرد؛ به خدا قسم من او را به نام و نام پدرش مىشناسم؛ پس از آن مردى که نیرومند و قوى است و کمر باریک و داراى خال در پیشانى و گونهها است، براى برپایى عدالت قیام مىکند و او نگهبان هر چیزى است که پیش او به ودیعه گذاشته شده است و زمین را با عدالت پر مىکند، همان طور که ستمگران و گناهکاران آن را با جور و ستم پر کرده بودند.
زمینه سازان ظهور حضرت مهدى (عج) و نهضت امام خمینى (س) و احادیث مربوط به آن روایاتى که بر وقوع یک حرکت زمینهساز براى انقلاب بزرگ مهدى دلالت دارند، صفاتى را ذکر مىکنند که این صفات به روشنى بر نهضت امام خمینى (س) تطبیق مىکند:
1- به راه افتادن این قیام از ایران
این حرکت از ایران (مشرق زمین) آغاز مىشود. ایران سرزمینى است که در آن برف مىبارد، در حالى که باریدن برف در جزیرةالعرب متداول نیست. انقلاب اسلامى ایران نیز در ماه بهمن به پیروزى رسید. بهمن در زبان فارسى به معناى توده انبوه برفى است که در کوه ها جمع مىشود و به سوى درهها و دشت ها سقوط مىکند؛ همچنین به ذرات ریز برف که در هوا معلقند و گاهى باعث به وجود آمدن کولاک مىشود، بهمن مىگویند. از آن سبب این ماه را بهمن نامیدهاند که موسم ریزش برف در ایران است؛ جمله «فأتوها و لوحبواً على الثلج؛ به آن نهضت بپیوندید حتى اگر با سینهخیز رفتن روى برف باشد» در این روایات دلیل روشنى است بر اینکه شروع این حرکت از ایران مىباشد؛ افزون بر احادیث شریفى که بر شروع این حرکت از ایران دلالت دارد، پیروزى انقلاب اسلامى در دهه دوم ماه بهمن که فصل ریزش برف سنگین در ایران است و به کار بردن این جمله «حبواً على الثلج» به همراه کلمه مشرق در روایات به روشنى به مکان شروع این حرکت اشاره دارد.
2- نسب رهبران حرکت
همان گونه که از نص احادیث شریفهاى که نمونههایى از آن ذکر شد، و روایاتى که از کتب اهل سنت نقل شده است، (خصوصا روایت هاى سوم و هفتم، روشن مىشود که قیام کنندگان این حرکت، گروهى از شیعیان اهل بیت هستند و رهبر این حرکت (که زمینه را براى آل محمد فراهم مىکند) مردى از اهل بیت است، (چنانکه در حدیث دوازدهم آمده بود). این صفت به خوبى با نهضت امام خمینى (س) که از جهت راه و روش و نسب به اهل بیت نسبت دارد تطبیق مىکند.
3- مشخصات رهبر حرکت
با توجه به آنچه گفته شد، رهبر این حرکت مردى از قم است که مردم را به سوى حق فرا مىخواند، به تقوا راهنمایى مىکند، رفتار هدایت شده دارد و در حکومت خود رشوه نمىگیرد و این مشخصات به روشنى با امام خمینى (س) قابل تطبیق است.
4- سیماى زمنیهسازان حرکت
با توجه به مجموعه احادیث شریفى که در این باره ذکر شد، برپا کنندگان این نهضت در طلب حق و پیشمرگ شدن براى برقرارى و پایدارى آن اصرار بسیار دارند و به جهت توکل کامل به خداى تبارک و تعالى و داشتن تقوا، شایسته مقامى شدهاند که آینده و عاقبت براى آنان است؛ بنابراین به پیروزى نهایى مىرسند. همان طور که دیدیم یکى از آشکارترین مواردى که نهضت امام خمینى (س) را از سایر نهضت ها جدا مىکند، همان زنده کردن روح عرفانى جهاد در جامعه بود که در مسیر انقلاب هزاران بار خود را به نمایش گذاشت، از جمله چهره فداکارانه و شهادات طلبانهاى که یاران امام با الهام از حادثه کربلا در حوادث گوناگون انقلاب، چه قبل از پیروزى انقلاب و چه بعد از آن، به ویژه در طى هشت سال دفاع مقدس، آن ترسیم کردند. بنابراین، مشخصات رهبر و یاران حامیان این حرکت، بر امام خمینى (س) و یاران او انطباقپذیر است.
اما آنچه که دربار ویژگی هاى مرد خراسانى که با پرچم سیاه قیام مىکند ... وارد شده، به رهبران این نهضت بعد از رهبر بزرگ آن که مرد قمى است، و به حرکت هاى آنها که در مراحل بعدى این انقلاب انجام مىدهند، مربوط مىشود و تکرار جمله طلب حق (یطلبون الحق) در احادیث شریفى که از روند و گسترش این حرکت زمینهساز خبر مىدهند، به آن اشاره دارد و روشن است حرکتى که مىخواهد زمینه را براى انقلاب بزرگ جهانى، مثل انقلاب مهدوى فراهم کند، نیاز به فرصتى دارد تا با این هدف بسیار بزرگ متناسب باشد؛ بنابراین هنگامى که ما مىگوییم نهضت امام خمینى (س) زمینهساز انقلاب بزرگ مهدوى است، مقصود این است که این نهضت در ادامه و در مراحل گوناگون خود و با تلاش رهبران و حامیان خود، (یعنى کسانى که شاهد شروع این نهضت به دست امام خمینى (س) بودهاند) و یا نسل هاى آینده و رهبران آنها زمینه ظهور امام مهدى (عج) را فراهم خواهند کرد.
5- پایان یافتن استضعاف آیین اهل بیت (ع)
آنچه که از احادیث شریفه استفاده مىشود، این است که این حرکت همراه با تحرک علمى است که راه و رسم اهل بیت را به سوى حرکت جهادى تبلیغ مىکند و این امر نه تنها طبیعى است بلکه براى انقلاب بزرگ جهانى که داراى پایه و هدف هاى اعتقادى است، ضرورت دارد. انقلابى که از راه و روش اهل بیت سرچشمه گرفته است؛ زیرا (طبق حدیثى که ذکر شد) رسول خدا تصریح کرده که مهدى (عج) از آنهاست و ظهور او (قبل از او ظهور زمینهسازان ظهور او) به استضعاف اهل بیت و راه و رسم آنها پایان مىبخشد. همان طور که در احادیث به آن اشاره شده است، شروع این حرکت پس از انتقال مرکز نشر علوم اهل بیت از کوفه به شهر قم در ایران خواهد بود. پس شهر قم مرکز نشر و پخش این علوم به همه کره خاکى خواهد شد و این همان چیزى است که با آغاز نهضت امام خمینى (س) و همزمان با آن تحقق یافته است.
حوزه علمیه قم که به وسیله حاج شیخ عبدالکریم حائرى (استاد امام خمینى (س)) و با کمک گروهى از علما، از جمله امام خمینى (س) (که مرحوم حاج شیخ حائرى را براى اقامت در قم و تأسیس حوزه علمیه در آن شهر تشویق کردند) تأسیس شد. بعد از او، یعنى در زمان مرحوم آقاى بروجردى که امام خمینى (س) مهمترین نقش را در راضى نمودن ایشان به مهاجرت از شهر بروجرد به شهر قم و پذیرش سرپرستى حوزه علمیه آن به عهده داشت، فعالیت حوزه قم گسترش یافت. با پیروزى انقلاب اسلامى، حوزه قم بزرگترین حوزه علوم اهل بیت (ع) در جهان گردید، به ویژه پس ازآنکه نقش حوزه نجف به جهت محدودیت هاى ایجاد شده توسط رژیم عراق محدود و کمتر شد؛ زیرا بسیارى از علما نجف را ترک کردند و از فعالیت و تحرک باقى ماندگان نیز کاسته شد و بدینسان آنچه که اخبار شریفه (خصوصا حدیث نهم خبر داده بودند، در عمل به حقیقت پیوست. و چنانکه امام صادق (ع) تصریح مىفرماید: این تحول- انتقال مرکز علوم آل محمد به قم- نزدیک قیام قائم ما، یعنى امام مهدى (عج) به وجود مىآید، به طورى که در آن زمان قم معدن علم و فضل مىشود در روى زمین حتى یک نفر مستضعف در دین باقى نمىماند - زیرا به سبب انتشار
علوم آل محمد به همه دنیا مردم دین را مىشناسند - و به این ترتیب آیین اسلام از رهگذر حوزه علمیه قم به همه جهانیان خواهد رسید؛ به گونهاى که تاریخ حوزههاى علوم اهل بیت تاکنون شاهد حضور این همه دانش پژوه و دانشجو، مانند حضور امروزه طلاب در حوزه قم نبوده که از اطراف دنیاى اسلام براى فراگیرى علوم آل محمد در این حوزه حضور یافتهاند. همچنین وجود مدارس دینى براى بانوان در حوزه علمیه قم که تاریخ هرگز شاهد آن نبوده است و این در تاریخ فرهنگ دینى بانوان، آن هم در سطح عالى پدیدهاى نوظهور و منحصر به فرد است که در حدیث مزبور نیز به آن اشاره شده است: «حتى المخدّرات فى الحجال؛ حتى زن ها در پشت پردهها و حجلهها از علوم آل محمد بهرهمند مىشوند».
زمینهسازان و نبرد با سفیانى
در این قسمت به سه نکته، در ارتباط این بحث اشاره مىکنیم:
اولًا، این حرکت در چهار چوب عمومى خود پیش از نهضت امام خمینى (س) شروع شد و در اثر گذاری ها و اثرپذیری هاى خود و در بعضى جریاناتى که در احادیث شریفه به آن اشاره شده است، بعد از رحلت امام خمینى (س) نیز ادامه خواهد داشت. از این رو، حوادثى که در روایات ذکر شده، ولى هنوز واقع نشدهاند، نمىتوانند اساسا مانع تطبیق این حرکت بر نهضت امام خمینى (س) باشد؛ زیرا این نهضت نسبت به نهضت هاى آغازین که پیش از نهضت امام بودهاند، از گسترش زیادى برخوردار است و زمینه پیش آمدن مراحل بعدى این حرکت را مشکل مىسازد؛ مانند خروج پرچم هاى سیاه و پایان یافتن فتنه سفیانى و ... و جریاناتى که بعد از امام خمینى (س) به ظهور بعضى از رهبران این حرکت مربوط مىشود.
بنابراین تطبیق احادیث شریفه بر نهضت امام خمینى (س) از باب اطلاق اسم بر آشکارترین نشانههاى شىء است؛ مانند اطلاق اسم نماز که به معناى دعاست بر عبادت معروف، از این جهت که دعا از بارزترین اجزاى نماز است.
ثانیا، اینکه گفته شود اگر چه این احادیث بر نهضت امام خمینى (س) تطبیق مىکند، ولى احتمال دارد که بر گروه دیگرى نیز منطبق شود و در واقع آنها زمینهسازان برقرارى دولت حضرت مهدى (عج) باشند، آنچه مسلم است اینکه نمىتوان از یک مصداق مشاهده شده و ملموس این احادیث صرف نظر کرد و به مصداقى که احتمال بروز آن در آینده مىرود، توجه کرد.
این احادیث شریفه، بسیارى از حوادث جزئى را به عنوان نشانههاى ظهور مهدى موعود (عج) ذکر کردهاند، بنابراین چگونه ممکن است که از ذکر حادثه بزرگى، مانند نهضت امام خمینى (س) که تاریخ نظیر آن را ندیده است، غفلت کنند؟
آنچه بررسى دقیق این احادیث ما را به آن رهبرى مىکند، این است که تمام آنچه در احادیث آمده است با همه ابعاد و ریشههایش بر نهضت امام خمینى (س) قابل انطباق است.
براى اثبات این حقیقت، تعدادى بررسى روایى صورت گرفته و منتشر شده است؛ مانند بررسى که شیخ مهدى فتلاوى با عنوان دولة الموطئین للمهدى (عج) در کتاب الاخبار لاهل السّنة به چاپ رسیده است؛ همچنین بررسى شیخ على کورانى که با عنوان «الممهدون» به چاپ رسیده است و نیز بررسى شیخ محمد رى شهرى که به زبان و با عنوان «زمینه سازان انقلاب جهانى مهدى (عج)» چاپ شده است، یا تحقیقى که على اکبر ذاکرى با عنوان «انقلاب اسلامى ایران در آیات و روایات» انجام داده و به چاپ رسیده است.
زمینهسازى براى انقلاب مهدوى در سخنان امام خمینى (س)
دیدگاه رهبر بزرگ این نهضت، حضرت امام خمینى (س) در بیان نقش نهضت خود، به لحاظ شخصیت والاى آن و شناختى که معظمله به خط سیر انقلابى آن را رهبرى کرده و اهداف استراتژیک آن را بیان نموده، از اهمیت ویژهاى برخوردار است واقعیت نیز تأثیر شدید افکار او را در تعیین مسیر حرکت، حتى بعد از رحلت او ثابت کرده است و هر کس که روش امام خمینى (س) را بررسى کند به خوبى مىداند که ایشان در به کارگیرى کلمات و واژهها و اوصاف در جایگاه واقعى خود دقت مىکردند و به طور کامل از مبالغهگویى و بیان نظراتى که به حقیقت واقعى و قطعى تکیه ندارد دورى مىکردند.
جمهورى اسلامى و توجه امام مهدى (عج)
امام خمینى (س) در بسیارى از سخنان خود، حکومت اسلامى را که خود او آن را به وجود آورده است، چنین توصیف مىکند که این حکومت، حکومت امام مهدى (عج) است و او حافظ این دولت است. در اینجا به یک سخن از امام که به روشنى به نقش زمینهسازى این نهضت تصریح دارد اشاره مىکنیم:
«این نهضت مقدس براى انقلاب بزرگ مهدى موعود است».
این سخن علاوه بر داشتن تصریح به این موضوع، از آخرین سخنان امام قبل از رحلت ایشان است؛ از این جهت این سخن از پختگى کامل براى بیان نقش نهضت امام و مسیر حرکت آینده برخوردار است.
انقلاب اسلامى ایران طلایهدار انقلاب حضرت مهدى (عج)
امام در بخش هایى از سخنان خود که به مناسبت ولادت مهدى منتظر (عج) در تاریخ چهارده شعبان 1408 (دو ماه و نیم پیش از رحلت خود) ایراد کردهاند، مىفرمایند:
سلام و درود به پیشگاه مقدس مولود نیمه شعبان و آخرین ذخیره امامت (بقیةالله ارواحنا فداه) و یگانه دادگستر ابدى و بزرگ پرچمدار رهایى انسان از قیود ظلم و ستم استکبار، سلام بر او، سلام بر منتظران واقعى او، سلام بر غیبت و ظهور او و سلام بر آنان که ظهورش را با حقیقت درک مىکنند و از جام هدایت و معرفت او لبریز مىشوند.
و سلام بر ملت بزرگ ایران که با فداکارى و ایثار و شهادت راه ظهورش را هموار مىکنند ...
مسئولان ما باید بدانند که انقلاب ما محدود به ایران نیست، انقلاب مردم ایران نقطه شروع انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچمدارى حضرت حجت (ارواحنا فداه) است که خداوند بر همه مسلمانان و جهانیان منت نهاد و ظهور و فرجش را در عصر حاضر قرار داد ... باید دولت جمهورى اسلامى تمامى سعى و توان خود را در اداره هر چه بهتر مردم بنماید، ولى این به آن معنا نیست که آنها را از اهداف عظیم انقلاب که ایجاد حکومت جهانى اسلام است منصرف کند.
با توجه به سخنان امام خمینى (س) و تصریح ایشان بر نقش زمینهساز این نهضت براى انقلاب بزرگ مهدى، به چند نکته اشاره مىشود:
1- نهضت امام خمینى آغازگر انقلاب بزرگ اسلامى است که دلالت دارد بر استمرار اثرگذاری ها و انتشار افکار آن و رشد و گسترش آن در جهان اسلام تا زمانى که امام مهدى (عج) ظهور نماید. البته واقعیت سیاسى معاصر جهان نیز این حقیقت را تأیید مىکند؛ زیرا جهان شاهد انتشار و رشد افکار امام خمینى (س) در کشورهاى مختلف اسلامى است که به بیدارى عمومى جهان اسلام که خواهان اجراى احکام اسلام هستند انجامیده است.
2- انقلاب امام خمینى (س) جدا از انقلاب بزرگ مهدوى نیست؛ بلکه بخشى از آن است و همان هدف هاى استراتژیک آن را دربار بر پایى حکومت جهانى اسلام دنبال مىکند؛ پس پرچم یکى است که خود امام مهدى (عج) آن را بر دوش مىکشد.
آنچه که این نهضت را از دایره افراد و مصادیق پرچم هایى که قبل از ظهور مهدى (عج) برداشته مىشوند، (قیام هایى که قبل از ظهور او (عج) به وجود مىآیند) خارج مىکند و بعضى از احادیث که پرچمداران این پرچم ها طاغوتند (و چنین قیام کنندگانى با طاغوت بیعت کردهاند و به فرمان او جنگ مىکنند)، مقصود آن حرکت هاى انقلابى است که مستقل و جدا از حرکت مهدوى باشد و در راهى که خود امام مهدى (عج) آن را ترسیم کرده است، حرکت نکند، یعنى بر پایه تمسک به ولایت امام زمان (عج) استوار نباشد و براى زمینهسازى ظهور آن بزرگوار تلاش و فعالیت نکند.
تصدیق این احادیث شریفه توسط خط سیر انقلاب امام خمینى (س)
3- قیام امام خمینى (س) به طور عملى زمینهساز انقلاب بزرگ مهدوى است این مسأله را با توجه به متناسب بودن دستاوردهاى این انقلاب، با هدف هاى انقلاب امام مهدى (عج) استدلال مىکنیم و این استدلال نقش مهمى در اثبات صحت این احادیث دارد با توجه به اینکه احادیث از سرچشمههاى وحى صادر شده است، حتى اگر سندهاى آنها مورد خدشه باشد؛ آنچه که نهضت امام خمینى (س) به وجود آورده، با آنچه این اخبار را از آن خبر داده تطبیق مىکند. هر چند این اخبار بیش از هزار سال پیش از وقوع این نهضت صادر شده است، یعنى در زمانى که اوضاع آن روز طورى نبوده که حتى اشارهاى بر آنچه که این احادیث از آن خبرى مىدهند، (مثل نقش ایران در زمینهسازى براى ظهور امام مهدى موعود (عج)) وجود داشته باشد و این ثابت مىکند که آنچه از اخبار وارد شده، اخبارى غیبى است که صدور آن جز از سرچشمه وحى، یا از کسى که از اخبار غیبى آگاه است، ممکن نیست.
هدف هاى انقلاب مهدى (عج) و دستاوردهاى انقلاب امام خمینى (س)
در ابتدا باید هدف هاى انقلاب مهدوى و آنچه را که خدا با دست ولى خود (عج) انجام خواهد داد، بشناسیم؛ سپس چیزهایى را که نهضت امام خمینى (س) به وجود آورده اثرگذاری هایى که در صحنه عمل داشته است و ارتباط آنها با اهداف انقلاب مهدوى و تناسبى که بین آنها وجود دارد را بشناسیم تا میزان صحت این سخن که نهضت امام خمینى (س) زمینه ساز ظهور حضرت مهدى (عج) است، شناخته شود.
آنچه که خداوند تبارک و تعالى به دست مهدى موعود (عج) به وجود خواهد آورد، از اخبار غیبى است که در آینده محقق خواهد شد؛ بنابراین، راه شناخت آنها در رجوع به سرچشمههاى وحى و تدبر در آیات کریمه و احادیث صحیح نبوى به ویژه روایاتى که مورد اتفاق همه فرق اسلامى است و به دست آوردن اهداف عمومى انقلاب بزرگ مهدوى مىباشد. اما آنچه که به قسمت دوم قضیه بر مىگردد، اینکه نهضت امام خمینى (س) یک حرکت معاصر است و مىتوان دستاوردهاى سازنده آن را با تأمل و دقت در دگرگونی ها و تغییراتى که در همه جهان به وجود آورده درک کرد، به طورى که ارزش هاى اسلامى را زنده کرد و آثارى در جهان اسلام و غیر آن به جا گذاشت و آثارى نیز از ادامه اثر گذاریهاى محسوس آن انتظار مىرود.
اهداف انقلاب مهدوى در نصوص و متون دینى
در قرآن کریم و احادیث شریفهاى که مورد اتفاق همه مسلمانان است هدف هاى عمدهاى براى انقلاب بزرگ مهدوى بیان شده است که به اختصار ذکر مىکنیم.
1- شمارى از آیات قرآن، بر برترى و غلبه اسلام بر همه ادیان و آشکار شدن خورشید اسلام تصریح دارند؛ مانند آیههاى 32 و 33 از سوره توبه و آیههاى 8 و 9 از سوره صف. احادیث شریفى که از اهل سنت و شیعه نقل شدهاند و نیز مفسران شیعه و سنى اتفاق نظر دارند به اینکه این هدف که تحقق آن حتمى است (چون اراده خدا به آن تعلق گرفته) تنها در زمان مهدى منتظر (عج) برآورده خواهد شد.
2- پایان دادن به برگشت از دین حق و پیروى و دوستى مسلمانان از یهود و نصارا؛ که قرآن در آیههاى 51- 54 سوره مائده از آن خبر داده است؛ همچنین علامه طباطبایى در تفسیر ترجمه شده قیّم خود «المیزان» با بیان مفصّلى استدلال مىکند که این حوادث در عصر مهدى موعود (عج) جریان مىیابد.
3- پایان دادن به ستم و جور و بر پا کردن حکومت عدل اسلامى در سراسر جهان؛ به طورى که آیاتى از قرآن و احادیث شریفى که بر صحت آنها اتفاق نظر وجود دارد بر این امر تصریح کردهاند.
4- نابود کردن شرک و پاک نمودن زمین از آن به طور کامل و نشر توحید محض و عبادت حقه باى خداوند تبارک و تعالى؛ همان طور که از آیه 55 سوره نور و آیه 56 سوره ذاریات و ... استفاده مىشود؛ همچنین بر پا کردن جامعه توحیدى شایسته که تنها خدا را عبادت کنند و به او شرک نورزند و نماز را به پا دارند و زکات را بپردازند و امر به معروف و نهى از منکر کنند.
5- واگذارى حاکمیت زمین به بندگان شایسته خدا و کسانى که در زمین به جهت وابستگى خود به دین توحیدى، ضعیف نگه داشته شدهاند؛ شمارى از آیات کریمه قرآن؛ مانند آیه 55 سوره نور و آیه 5 سوره قصص و 105 سوره انبیا به این امر اشاره دارد.
آنچه گفته شد، بنا به استناد آیات کریمه و احادیث صحیح نبوى، از اهداف عمومى انقلاب بزرگ مهدوى هستند.
زنده کردن نقش اسلام در عصر کنونى
از بارزترین دستاوردهاى نهضت امام خمینى (س) که همه تحلیلگران با دیدگاه هاى گوناگون خود بر آن اتفاق نظر دارند، عبارت است از:
زنده کردن نقش اسلام در دنیا، به ویژه در جهان اسلام و تشکیل دولتى بر پایه اسلام که با تعهد و پایبندى به ارزش هاى اسلامى به نیازهاى عصر کنونى پاسخ داد و به طور عملى ادعاهاى غرب و غربگرایان را باطل و نابود کرد؛ آنها تلاش براى تشکیل حکومت اسلامى در عصر کنونى را بىفایده مىدانستند؛ زیرا از نظر آنها اسلام در بهترین شرایط خود؛ یعنى چهارده قرن پیش فقط روش حکومتى خوبى بوده است؛ اما امروزه توان اداره کردن حکومت را ندارد و نمىتواند به نیازهاى این عصر و تحولات اجتماعى، اقتصادى، سیاسى و نظامى آن پاسخگو باشد. پس بهتر این است که اسلام از مسائل سیاسى، اقتصادى، اجتماعى و نظامى دور بماند و در حد مسائل اعتقادى صرف و کارهاى شخصى افراد محصور بماند!!
این افکار در اوایل قرن گذشته، حتى در میان مسلمانان نفوذ کرده بود و این نظر که آیا ممکن است اسلام در همه شئون اجرا شود، یا اصولًا چنین چیزى فایدهاى دارد، یا خیر؟ تنها در حد یک فرضیه مطرح مىشد و چیزى که هرگز تصور نمىشد شروع این حرکت و به پیروزى رسیدن انقلاب اسلامى جهانى بود که براى غلبه کردن اسلام بر همه ادیان دیگر و بر پا کردن حکومت جهانى که بر همه دنیا حکومت کند، توفیق یابد و افکار مؤثر خود را نیز در جهان اسلام باقى بگذارد.
اثبات امکان تشکیل دولت نوین اسلامى
نهضت امام خمینى (س) در عمل امکان بر پایى حکومت عدل اسلامى را که با عصر حاضر هماهنگ باشد و بتواند به نیازهاى آن پاسخ دهد، ثابت کرد و آن افکار و ادعاهاى احمقانه غرب را دربار اسلام رد کرد و یأس و ناامیدى که در نتیج- آن به وجود آمده بود، برطرف کرد.
بهترین دلیل موفقیت انقلاب ایران، همگانى بودن درخواست مردمى و عمومى- و نه فقط در میان گروهى محدود از دانشمندان دینى یا تیزهوشان امت اسلام - نسبت به برپایى حکومت اسلامى است و این واقعیت آشکارى است که پیروزى نهضت امام خمینى و موفقیت آن در برقرارى حکومت اسلامى در ایران به وجود آورده است و این خود زمینهساز انقلاب جهانى مهدى است پیامش برپایى حکومت اسلامى در همه جهان مىباشد.
آیندهنگرى و ایجاد آگاهى عمومى نسبت به اسلام
انقلاب امام خمینى (س) با موفقیت عملى خود در ایجاد خواست عمومى براى شناختن اسلام، حتى در میان غیر مسلمان ها زمینه را براى این هدف از اهداف انقلاب جهانى مهدى (عج) فراهم آورد.
این حرکت گسترش پیدا کرد و در میان افکار بشرى خارج از دایره جهان اسلام نفوذ کرد و با استقبال عمومى غرب براى پذیرش اسلام رو به رو شد. بتدریج این فکر که تنها اسلام مىتواند مشکلات نفسگیرى که حلقوم بشریت امروز را مىفشارد، حل کند رواج پیدا کرد؛ حتى شمارى از شخصیت هاى دینى مسیحى، تصریح مىکنند که خداوند شخصیت ها و یاران نهضت امام خمینى (س) را برانگیخت تا ارزش هاى دینى را زنده کنند و جهان را از فسادى که در آن دست و پا مىزند نجات دهند.
اصولًا موفقیت نهضت امام خمینى (س) در تشکیل دولت اسلامى، یک حالت بیدارى در ملت هاى غیر اسلامى براى شناخت این تمدن نوین به وجود آورد، تمدن نوینى که قدرت هاى بزرگ را به مبارزه مىطلبید و تلاش همگانى آنها را براى شکست این نهضت در طول هشت سال جنگ و ... با شکست رو به رو کرد و توانست نمونهاى از استقلال کامل را به جهان عرضه کند و این حالت بیدارى و آیندهنگرى به جهت شعار دفاع از مظلومان و کوبیدن ستمگران در ذهن ملت هاى مستضعف رسوخ کرده است.
عرضه کردن اسلام به عنوان تمدن نوین براى جوامع بشرى
دعوت عملى اسلام، به عنوان تمدن نوینى که مىتواند مشکلات بشرى را حل کند، با دعوت هاى تبلیغى همراه شد؛ از جمله مىتوان به نامه مشهور امام خمینى (س) که آن را براى آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروى میخائیل گورباچف فرستاد، اشاره کرد که در آن نامه او را به تحلیل و بررسى اسلام و شناخت راه هاى نورانى و صاف و هدف هاى عالى آن دعوت نمود و تصریح کرد که جمهورى اسلامى در ایفاى نقش خود، مثل پایه استوار و براى پشتیبانى از حرکت هاى آزادیبخش اسلامى و غیر اسلامى ثابت قدم است. و این خود زمینه سازى براى اهداف انقلاب مهدوى در جهان است، تا چه رسد به جهان اسلام.
نبرد با وابستگی ها و برانگیختن روح همبستگى اسلامى
یکى دیگر از دستاوردهاى نهضت امام خمینى (س)، تعهد شدید و تأکید زیاد بر روش اسلامى است که مستقل باشد و شکلهاى گوناگون وابستگى به بیگانگان و غرب و غرب گرایى و یهود و نصارا را نفى کند و با هرگونه وابستگى مبارزه کند به مسلمانان خطرات آن را بشناساند. این نهضت، از اینکه توانسته است دولتى مستقل و آزاد تشکیل دهد و بر خواست یاران آنها چیره شود، این احساس را براى مسلمانان به وجود آورد که از نسبت دادن خود به اسلام احساس غرور و افتخار کنند. و این توفیق اثر روشنى در زمینه سازى براى انقلاب بزرگ مهدوى دارد که همه اشکال وابستگی ها را به یهود و نصارا قطع مىکند و نقش رهبرى مسلمانان را براى نجات بشریت به آنها بر مىگرداند که: «خیر امت اخرجت للناس» ... عزت اسلامى را بر پایه استقلال واقعى به آنها بر مىگرداند.
برانگیختن روح فداکارى
از دستاوردهاى دیگر نهضت امام خمینى (س)، زنده کردن روح فداکارى و راه هاى جهاد شهادتطلبانه که از نهضت امام حسین (ع) الهام گرفته است. این روحیه قدرت اثرگذارى خود را- چه قبل از پیروزى انقلاب، چه بعد از آن- در مبارزههاى بسیار سختى که دولت هاى استکبار جهانى با اتحاد وسیع خود بر ضد آن انجام دادهاند، نشان داده و همواره عناصر داخلى و خارجى آنها را با شکست رو به رو کرده است.
روشن است که زنده شدن این روحیه عامل بسیار مهمى در زمینه سازى انقلاب مهدوى دارد که همانا نابودى ستم و شرک و آزادى مستضعفان و پایان دادن به حاکمیت مستکبران و ستمگران مىباشد و این مأموریت دشوارى است که موفقیت در آن بدون چنین روحیه جهادى استوار ممکن نیست، به ویژه آنکه میدان مبارزهاى که در آن خواهد جنگید، بسیار گسترده است.
گسترش احساس مظلومیت حق
یکى از موفقیت هاى بزرگى که نهضت امام خمینى (س) داشت، گسترش احساس عمومى نسبت به مظلوم بودن راه حق است، راهى که سید الشهداء آن را ترسیم کرد، و کاشتن چنین احساسى در وجدان مسلمانان و ترویج فرهنگ عاشورا و اهتمام به برپایى مراسم عزادارى امام حسین (ع) و مجسم کردن پیروزى حقیقى امام حسین (ع) و بیزارى جستن از دشمنان او موفقیت بزرگى است. که از مهمترین سرچشمههاى حرکت انقلابى شخصیت هاى نهضت و از پایههاى آن و بارزترین عوامل پیروزى انقلاب بود. همان گونه که آشکار است، این موفقیت گام مهم دیگرى در زمینه سازى انقلاب بزرگ امام مهدى است؛ زیرا انقلاب او از خونخواهى براى مظلومیت حق که سید الشهداءتجسم آن است و مجازات انحراف اموى به عنوان سمبل باطل و ستم در همه ابعاد و اشکال آن در هر زمان و سرزمین و به عنوان روشنترین مصداق تاریخ که براى برگشت از دین حق مىشناسد، شروع مىشود.
عمومى کردن عرفان اصیل توحیدى
زنده کردن افکار توحیدى و عرفانى محض که از سنت رسول خدا (ص) و ائمه عترت (ع) الهام گرفته شده است، از دستاوردهاى دیگر نهضت امام خمینى (س) است که این افکار (عرفانى) را از چهار چوب فکرى که به گروهى خاص محدود مىشد، خارج نمود و به درون اجتماعات عمومى مردم آورد، تا در زندگى مردم و رفتارهاى عملى آنها اثر داشته باشد. و این موفقیت در هزاران شکل قهرمانانه در طى هشت سال جنگ تحمیلى و نیز زمان پیش از آن و بعد از آن جلوهگر شد؛ جنگى که گرانقدرترین ارزش هاى توحید محض را و اینکه تنها باید به خدا توکل کرد و فقط از او باید ترس داشت، نه غیر او و بندگى حقیقى تنها براى خداست مجسم نمود.
از آنجا که یکى از اهداف انقلاب مهدى، نابود کردن شرک و بسط و گسترش توحید خالص و بر پا کردن جامعه توحیدى شایسته و با اخلاص در عبادت خدایى که واحد است و شریک ندارد مىباشد؛ آشکار است که این امر در زمینهسازى انقلاب مهدوى ضرورتى حیاتى دارد. این نهضت، ماکتى از جامعه مهدوى را در جبهههاى دفاع از این جامعه شایسته و جهادگر در راه خدا براى جهانیان به نمایش گذاشت، جامعهاى که در دفاع از حق از ملامت هیچ ملامتگرى نمىهراسد و به امر به معروف و نهى از منکر مىپردازد و نماز را اقامه و زکات را مىپردازد.
عرضه کردن اسلام ناب محمدى
از مهمترین و آشکارترین دستاوردهاى نهضت امام خمینى (س) زنده کردن اسلام ناب محمدى و زدودن غبار تحریف و جمود و تحجّر و هر چیزى که موجب غربت اسلام شده بود مىباشد؛ همان طور که اسلام در ابتداى پیدایش خود، غربت را از اسلام زدود و آن را به صورت ناب و نجاتبخش جهانیان از هرگونه بندگی هاى پوچ و به همان صورت خالصى که رسول خدا (ص) آورده بود، عرضه کرد.
همچنین خط امامت معصوم که حافظ اسلام اصیل و نمایانگر راه اهل بیت (ع) است و همان اسلام نابى است که مهدى موعود ترسیم مىکند و پرچم آن را به دوش مىکشد و حکومت جهانى اسلام را بر اساس آن بر پا مىکند، شناساند و مسلماً زنده کردن این راه اصیل، تأثیر بسیار زیادى در زمینهسازى انقلاب بزرگ مهدوى دارد که براى بر پایى حاکمیت عادلانه و عمومى و جهانى این دین حق و بر اساس روش اهل بیت شروع خواهد شد.
به وجود آوردن حالت انتظار براى ظهور مهدى موعود (عج)
امام خمینى (س) به عنوان مرجع دینى اسلامى که جانشین مهدى منتظر (عج) در زمان غیبت و عدم امکان رجوع علنى به آن حضرت (عج) مىباشد، نهضت خود را رهبرى کرد و رهبرى چنین نهضت خود را رهبرى کرد و رهبرى چنین نهضت گستردهاى زمینهسازى براى انقلاب مهدوى به حساب مىآید؛ زیرا هویت مصلح بزرگ را بر جهان اسلام و همه کره خاکى معرفى مىکند و آثار این امر را در زیاد شدن پرسش ها در میان مسلمانان و غیر مسلمانان از هویت مهدى منتظر (عج) و تلاش براى شناختن او و انتظار ظهور او و آغاز انقلاب او بعد از دیدن دستاوردهاى انقلاب نایبش مىبینم. همچنین احادیث شریفهاى که بعد از خبر دادن از حرکت زمینهسازان، به این امر اشاره مىکنند: «فعند ذلک یتمنى الناس المهدى و یطلبونه» در آن هنگام مردم مهدى را آرزو و طلب مىکنند و نیز در نمونه یازدهم از احادیث گذشته وارد شده بود.
عرفان محمود
مترجم: حجةالاسلام رحمتالله خالقى
(به نقل از مجله الحیاة الطیبه، سال اوّل، ش صفر، رمضان 1418)
نشریه حضور (26) - صص 159 - 177