جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

از جدی ترین نیازهای بشر، تزکیه و تهذیب نفس است

انسان برای این که از این دنیا نجات پیدا کند و به جایگاه اصلی خود که مقصود آفرینش است برسد، باید تزکیه شود و انبیا هم برای همین آمدند.

کد خبر: ۱۱۳۸۰
از جدی ترین نیازهای بشر، تزکیه و تهذیب نفس است

یکی از مهم ترین مباحثی که از جدی ترین نیازهای بشر است و انبیا(ع) مامور آن بودند، تزکیه و تهذیب نفس است. تزکیه، ضرورت انسان شدن و آدم شدن و کمال پیدا کردن انسان است و بدون تزکیه و تعلیم و تربیت نفس هیچ انسانی به کمال نمی رسد. چون حقیقت نفسی انسان در مرحله ابتدایی گرچه حقیقتی فطری است ولی رشد یافته و کمال یافته نیست. زمینه و صفحه ای است برای رشد کردن و کامل شدن.

حجت الاسلام مستوفی، گرد آورنده کتاب سیرو سلوک، در معرفی این کتاب اظهار داشت: مجموعه ای با عنوان تبیان داریم که یکی از دفترهایش، کتاب سیر و سلوک است و با هدف ارایه دیدگاه های امام در مباحث مختلف گردآوری شده است.

علاوه بر آن که وقتی گرفتار دنیا می شود، به خاطر نیازهایی که در زندگی دنیایی پیدا می کند به خاطر دست به گریبان شدن با مسایل طبیعی بسیاری مواقع انحراف هم پیدا می کند و آن زمینه پاک انسان دچار ناروایی ها و کژی ها و خوی های غلط می شود. بنابراین انسان برای این که از این دنیا نجات پیدا کند و به جایگاه اصلی خود که مقصود آفرینش است برسد، باید تزکیه شود و انبیا هم برای همین آمدند.

وی در ادامه افزود: امام با توجه به دریافتی که از دین داشته و مسوولیتی که به عنوان یک عالم دینی و فقیه داشت، خود را در این وظیفه مسوول می بیند که در تزکیه و تهذیب افراد بکوشد. هرچند که پیش از آن در تهذیب و تزکیه نفس خود کوشیده. اصلا امکان ندارد که یک مربی بدون تهذیب و تزکیه نفس خود بتواند دیگری را تربیت کند. همه انبیا ابتدا خود تربیت شدند و سپس تربیت کردند. ابتدا خود کمال یافتند سپس دیگران را به سوی کمال رهنمون شدند.

مستوفی با اشاره به بداخلاقی هایی که بشر امروز گرفتار آن است، ریشه های جنگ در دنیا را طمع، تجاوز، بداخلاقی و زشتی های فکری دانست و گفت: آیا ریشه جنگ ها جز اخلاق زشت است؟ این که کسی می خواهد حق دیگران و مال و جان و ناموس مردم را برای خود غصب کند. امروز مهم ترین مشکل ما در دنیا، بداخلاقی است. الان در دانشگاه های خارجی هم این موضوع مطرح است و پایان نامه هایی در این زمینه نوشته شده است و تقریبا همه مردم دنیا رسیده اند به این مطلب که انسان بدون اخلاق و تربیت نمی تواند به رشدی که مدنظر دارد برسد.

بخش اول: تهذیب نفس

وی در ادامه افزود: اینها همه انگیزه مهمی بود که ما تبیانی را برای ارایه بخشی از این موضوع تنظیم کنیم که گوشه ای از حرف های امام را بتوانیم نشان دهیم. این تبیان با این هدف تنظیم شده و تبیان دیگری به عنوان انسان از دیدگاه امام، بیان جایگاه انسان، مقصد انسان و کمال تربیت انسان یعنی بحث های نظری و ریشه ای درباره انسان که از سوی امام ارایه شده است و به عنوان راه و روش عملی تربیت و ضرورت آن از بخشی از صحبت های امام انتخاب و به عنوان شیوه ای برای تهذیب نفس استفاده شده است. این دفتر در سه بخش تنظیم شده است. بخش اول عنوان تهذیب نفس دارد و در اینجا به مساله تهذیب نفس و ضرورت آن برای همه ی افراد، توجه همه ادیان الهی به تهذیب، تلاش انبیا و توصیه ها و سفارش های فراوان و لزوم و ضرورت همگامی علم و تهذیب است که اگر کسی عالِم شود و مهذب نشود، به آن مثل معروف می ماند که چو دزد با چراغ آید، گزیده تر برد کالا.

حجت الاسلام والمسلمین مستوفی با اشاره خطراتی که عدم وجود تهذیب در افراد عالِم و دانشمند وجود دارد و آسیب هایی که می توانند به جامعه بزند، اظهار داشت: عالِم غیر مهذب می تواند با علم و دانشی که در اختیار دارد، نقشه های دقیقی برای جذب و جلب حقوق دیگران و اموال آنها به نفع خودش طراحی کند در حالی که یک جاهل این توانایی را ندارد. بنابراین لزوم و ضرورت کسب علم همراه با تهذیب واضح است. همیشه در جامعه آنهایی که عهده دار مسوولیت هایی می شوند، مخصوصا در زمان ما عالمان اند. اگر این علم از را ه تهذیب باشد می تواند خیرخواه و در جهت منافع مردم باشد. بنابراین توجه فراوان و جدی در این بخش به لزوم همراهی علم و تهذیب در آموزش و پرورش، دانشگاه و حوزه ها که تربیت علمان جامعه را بر عهده دارند و فراهم آوردن مقدمات تربیت آنها، پیش درآمد رشد جامعه به سوی کمال است. پس بخش اول در مورد تهذیب و لزوم و ضرورت آن و همراهی تهذیب با علم و دانش و سود و زیان تهذیب و عدم تهذیب است.

بخش دوم:سیر و سلوک

وی در ادامه افزود: بخش دوم به بحث و سیر و سلوک پرداخته شده است. این نکته را باید یادآوری کنیم که با توجه به همان ضرورتی که در قسمت اول مطرح شد، در طول تاریخ روش ها و افراد متعددی مدعی سیر شدند و افراد بسیاری هم برای این که سیر کنند و به کمال مطلوب برسند، به تلاش پرداختند و به همین دلیل مکتب های مختلف در دنیا- چه دنیای اسلام و چه سایر ادیان الهی- به عنوان مکتب های سلوکی یعنی راه تربیت نفس به وجود آمده است. در هندوستان تمام روش های به ریاضت کشیدن برای تهذیب نفس وجود دارد. در تمام ادیان چنین فرقه هایی وجود دارد. در اسلام نیز به طور مثال صوفیه است که در طول تاریخ به عنوان فرقه ای که سخن اصلی آن، سیر و سلوک در ذات حق است، دیده می شود. در این وادی انحرافات و راههای غلط بسیاری هم وجود دارد. راههای غلطی هست که ممکن است فرد در ابتدا یکسری نتایج و رشدهای نفسانی و روحی به دست بیاورد ولی آن مقصود اصلی که در حقیقت رسیدن به حق جلاله و خداوند تبارک و تعالی است، حاصل نمی شود.

وی در ادامه با اشاره به اهمیت این مساله در آثار امام افزود: آنجه که امام در رابطه با سیر و سلوک در آثارشان بیان کرده اند، در زمینه تعریف آن و راه و روش های درست و غلط است. نکاتی که یک سالک باید به آن توجه کند تا موفق شود و موانعی که در راه باید مورد توجه وی قرار گیرد، از آثارشان جمع آوری شده است. از آن جمله توجه به ظاهر و باطن و توجه به مربی مساله است. مساله حجاب هایی که مانع سلوک است و امثال این ها در بخش دوم یعنی بخش سلوک که بسیار مهم است. اهمیت این دو بخش از آن جهت است که در آثار امام به طور تفصیل به آن پرداخته نشده است و اشاراتی هست که نکات بسیار بنیادی و اساسی در آن هست و اگر کسانی در بحث سلوک به این مساله توجه کنند از انحرافهای بسیاری نجات پیدا می کنند و فریب بسیاری از مکتب ها و دون دستگاهها را نمی خورند.

بخش سوم:منزل ها

مستوفی در ادامه گفت: بخش سوم این اثر تعداد 15 منزل یا مقام سیر و سلوکی است. اهل معرفت، علمای عرفان عملی، علمای سلوکی و معلمین و مربیان اخلاق، سیر سلوکی انسان را به سوی رسیدن به مقصود، تعبیر به منزل می کنند. در گذشته که سفرها زمینی و طولانی بود، در مسیرها مکان هایی به نام منزل بود که مسافر برای استراحت و فراهم آوردن امکانات لازم برای رسیدن به منزل بعدی را فراهم می آوردند. گفته می شد باید سفر را منزل به منزل رفت و نمی شود که بدون طی طریق به مقصد رسید. همین تعبیر را در سلوک الی الله نیز به کار گرفته اند و گفته اند که سالکی که می خواهد به سوی خدا سیر کند، باید حرکتشان به سوی خدا منزل به منزل باشد. مثلا در سیر به سوی خداوند به صبر نیاز داریم. سالک باید به منزل صبر برسد و از آن بهره ببرد تا بتواند به منزل رضا برسد. اینها تقسیم بندی منازل است. یکی از مشهورترین کتاب ها در این زمینه، کتاب منازل السائل از خواجه عبدالله انصاری است که در ده قسمت است و هر قسمت در ده منزل.

حضرت امام این منزل ها را به طور پیوسته در آثارشان نیاورده اند ولی در لابه لای آثار به این مطلب پرداخته اند. در این کتاب 15 منزل از آنها را که مهم تر بوده اند و امام در آثارشان به آن پرداخته اند، گردآوری شده است و ممکن است منازل دیگری هم باشد که امام خیلی مختصر به آنها اشاره کرده است. به طور مثال درمنزل اول بیدار شدن، دوم عزم، سوم توبه، چهارم صبر، پنجم توکل و الی آخر. در هر منزل در مورد اهمیت و چگونگی تحصیل آن و انحراف هایی که ممکن است به وجود بیاید صحبت شده است.

وی در پایان افزود: این کتاب، برای کسانی که می خواهند راهی را به سوی تهذیب و تربیت نفس بردارند می تواند کمک حال خوبی باشد. مخصوصا این که کسی این سخنان را گفته که خود مهذب و مربی و اهل معنی و اصول بوده است و به قولی خود دارای شهود بوده است.

انتهای پیام

دیدگاه شما