روز دهم ماه قمری ذی الحجه، مصادف با عید قربان از گرامی ترین عیدهای مسلمانان است که به یاد ابراهیم (ع) و فرزندش اسماعیل توسط بسیاری از مسلمانان جشن گرفته می شود.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، برگزار کردن مراسم قربانی در این عید بر همه افرادی که براساس فقه اسلامی قربانی نمودن واجب و الزامی است و مسلمانان در سراسر جهان در این روز، گوسفند، گاو یا شتری را قربانی کرده و گوشت آن را بین مستمندان تقسیم میکنند.
حاجیان در این روز پس از به پایان رساندن مناسک حج حیوانی را ذبح می کنند و پس از قربانی آنچه بر آنان در حال احرام، حرام بوده بود - مانند نگاه کردن در آینه، گرفتن ناخن و شانه زدن مو -، حلال می گردد و با توجه به اینکه حج، یکی از عبادت های بسیار مهم در اسلام است، توانایی به انجام رساندن آن نیز برای هر مسلمانی بسیار شادی آور است، در نتیجه، روزی که پس از انجام وظایف سنگین حج، به عنوان جایزه الهی و اتمام احرام پیش می آید را عید می دانند.
عید قربان نیز همانند عید فطر در میان مسلمانان جهان از جایگاه ویژهای برخوردار است. میتوان گفت این عید بعد از عید فطر دومین عید رسمی مسلمانان جهان است.
در میان کشورهای عربی عید قربان به نام عیدالاضحی خوانده میشود. در تمامی کشورهای مسلمان به غیر از ایران به مناسبت این عید حداقل دو روز تعطیل رسمی است. در عربستان سعودی تعطیلات به پنج روز و در کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز به سه روز میرسد.
تاریخ عید قربان در حقیقت به قبل از تاریخ اسلام باز میگردد. این روز در حقیقت همان روزی است که حضرت ابراهیم (ع) به اذن الهی از ذبح فرزندش اسماعیل در راه پروردگار معاف شد و به جای آن قوچی را در راه خداوند قربانی کرد. از آن روز تا به اکنون در روز معینی از سال که مصادف با 10 ذیحجه ماه قمری است جشنی موسوم به عید قربان برپا میشود.
سفر به مکه و مدینه و انجام فریضه مقدس حج از مرسومترین واجبات دینی است که مسلمانان جهان هر ساله مبادرت به انجام آن میکنند. بیشترین مراسم برپایی جشن عیدقربان در عربستان سعودی برگزار میشود.
همچنین در روایت های مکرری نقل شده که در روز عید قربان، قربانی کنید تا گرسنگان و بیچارگان نیز به خوراک برسند.
سنت های پیامبر اسلام در عید قربان
پیامبر صلی الله علیه وسلم در روز عید قربان قبل از نماز چیزی نمیخورد تا از نماز برمیگشت. (حدیث صحیح/ سنن ترمذی شماره ۵۴۲)
پیامبر صلی الله علیه وسلم پیاده به مصلی میرفتند و بر میگشتند . (حدیث حسن/ سنن ابن ماجه شماره ۱۲۹۴ )
پیامبر صلی الله علیه وسلم در روز عید از راهی به مصلی میرفتند و از راه دیگر باز میگشتند . ( صحیح بخاری شماره ۹۸۶ )
برای مأمومین مستحب است که برای نماز عید زود به مصلی بروند اما برای امام سنت است دیرتر به مصلی برود. ( بخاری شماره ۹۵۶)
پیامبرصلی الله علیه وسلم قبل از نماز عید سنتی نمیخواند ولی وقتی به منزلشان برمیگشتند دو رکعت میخواندند.(حدیث حسن/ ابن ماجه شماره۱۲۹۳)
ولی طبق دستور پیامبر صلی الله علیه وسلم وقتی وارد مسجد شدیم می توانیم دو رکعت سنت تحیه مسجد بخوانیم. (صحیح مسلم شماره ۷۱۴)
عید قربان در کشورهای اسلامی
اما عید سعید قربان به عنوان یکی از بزرگترین اعیاد مسلمانان جهان در کشورهای مختلف اسلامی از جمله جمهوری اسلامی ایران همواره گرامی داشته می شود و مردم در این روز علاوه بر ادای نماز عید، گوسفند قربانی کرده و دیده بوسی می کنند.
عید قربان در ایران
یرانیان بنا بر رسوم ویژهای که دارند از مدت ها پیش از روز عید قربان , خود را آماده جشن می کنند و مقدمات این مراسم با خرید حیوان قربانی آغاز می شود.
انتخاب حیوان برای قربانی در هر منطقه متناسب با عادت ها و عقاید ویژه همان منطقه است و حیوان قربانی با شرایط خاصی برای زمان ذبح , نگهداری , آماده و آراسته می شود.
خانه تکانی , رفت و روب , شستشو , حمام و نظافت نیز از جمله آدابی است که ایرانیان پیش از عید قربان آنها را به جا میآورند.
ایرانیان قربانی خود را در مناطق مختلفی فدیه میکنند , برخی در اماکن مقدس از جمله امامزاده ها , برخی در خانه های مسکونی و برخی دیگر در میدانهای اصلی محل زندگی به انجام این عمل معنوی میپردازند.
هنگام ذبح اشعار و ادعیه خاصی خوانده می شود و قصاب نیز اغلب شرایط و جایگاه ویژه ای دارد.
پس از قربانی بنا بر رسم رایج , گوشت قربانی برای تبرک بین مردم همان ناحیه و بویژه مستمندان توزیع می شود.
از جمله آداب دیگری که در جشن قربانی در میان ایرانیان رواج دارد بازیهای محلی و ارسال هدایا برای نوعروسان است .
قربانی کردن با نیت الهی در بین ایرانیان از ارزش و جایگاه ویژهای برخوردار است و علاوه بر بجای آوردن این سنت حسنه در عید قربان , در هنگام برآورده شدن نذرهای خود و یا بدست آوردن موفقیت های مادی در زندگی نیز با قربانی کردن حیوانی حلال گوشت و تقسیم آن بین همسایه ها و افراد فقیر , به عرض ارادت به ذات احدیت و شکر گذاری به درگاه الهی می پردازند .
عید قربان در عراق
در عراق به مناسبت عید قربان و شب عرفه بسیاری از شیعیان به کربلا سفر میکنند و در آنجا مراسم ویژه عید قربان را به پا میکنند. در روایات برای زیارت امام حسین (ع) در شب دهم ذیحجه و روز عید قربان بسیار توصیه شده و شمار بسیاری از شیعیان در این روز به کربلا سفر میکنند.
بسیاری از مردم عراق همچنین در شهرهای نجف و کربلا به حرم امام حسین (ع) و امیرالمومنین علی (ع) میروند و به عنوان احترام پا به حرم آنها میگذارند.
عید قربان در عربستان
زائران بیت الله الحرام جمره عقبه یا جمره بزرگ را که یکی از نمادهای 3 گانه شیطان است، رمی می کنند.
آنان پس از قربانی کردن و حلق (تراشیدن موی سر) از احرام خارج خواهند شد و پس از سومین رمی جمرات، سرزمین مقدس منی را به مقصد مکه مکرمه ترک می کنند. مراسم حج تمتع با طواف و سعی بین صفا و مروه پایان می یابد.
عید سعید قربان در افغانستان
مردم مسلمان افغانستان اعیاد اسلامی به ویژه فطر و قربان را با شکوه خاصی برگزار می کنند. به مناسبت عید سعید قربان همه ساله در افغانستان 3 روز تعطیل است.
آنها صبح روز عید قربان با پوشیدن لباس های نو در حالی که ذکر الله اکبر بر زبان دارند به سوی مساجد حرکت می کنند تا نماز پر شکوه عید قربان را برگزار کنند.
ادای سنت قربانی کردن در عید سعید قربان از مهمترین آداب و رسوم مردم افغانستان است.
از دیگر سنت های مردم افغانستان در این ایام این است که به دید و بازدید بزرگان و اعضای خانواده خود می روند. افرادی که برای دید و بازدید به منازل اعضای خانواده و دوستان خود می روند با شیرینی و خشکبار پذیرایی می شوند. رفع کدورت ها از دیگر آداب و رسوم پسندیده افغان ها در ایام عید سعید قربان است.
همچنین بزرگان و سرپرستان خانواده های افغان می کوشند در این عید اسلامی برای اعضای خانواده خود لباس نو تهیه کنند.
عید سعید قربان در ترکیه
مردم ترکیه از هفته ها قبل خود را براى برگزاری هر چه بهتر عید قربان آماده می کنند.
چراغانی کردن مناره مساجد، کوچه و خیابان ها، خانه تکانی و پختن غذا و شیرینی های ویژه از اقداماتی است که از روزها قبل از عید در جای جای این کشور اسلامی صورت می گیرد. روز اول عید، مردان خانواده با حضور گسترده در مساجد، نماز این روز فرخنده را به جماعت اقامه می کنند .
مسلمانان ترکیه به قربانى کردن اهمیت زیادى می دهند و بر اساس این سنت حسنه ، هر کس در صورت وسع مالی و نداشتن بدهی، در 3 روز از تعطیلات 4 روزه عید قربان، گوسفند، گوساله و شتر ذبح می کند. در عید قربان گاهى هم چند خانواده فامیل یا همسایه، به طور مشترک گاو یا گوساله و حتی شتر خریدارى کرده و قربانى می کنند.
در این ایام خانواده ها به قبرستان ها رفته برای نزدیکان خود دعا می خوانند و سر و دستی به سنگ قبرها می کشند و قبور را شستشو می دهند.
دید و بازدیدهاى فامیل و آشنایان با نزدیکان از دیگر رسومات حسنه است که رعایت آن از دیدگاه خانواده های ترکیه الزامی است. هر کس براى دیگرى هدیه اى می خرد و کوچکترها در ملاقات با بزرگترها، دست آنان را بوسیده و عیدى می گیرند.
روحیه تعاون در ایام عید قربان در جامعه ترکیه به اوج خود می رسد و کمک هاى مالى به تنگدستان در این روزهای خاص افزایش می یابد.
طبق عرف مرسوم دیدار از خانواده هایى که یکى از نزدیکان آنان در فاصله عید فطر و عید قربان فوت کرده است، در اولویت برنامه دیدارها قرار دارد.
به باور مردم ترکیه، دید و بازدیدهاى عید قربان علاوه بر اجر اخروى، موجب یکدلى، همبستگى و تحکیم روابط خانوادگى و انسانى و رفع کدورت ها می شود.
اتوبوس های درون شهری، بزرگراه ها و اتوبوس های دریایی با هدف تشویق به صله رحم و تقویت پیوند خانوادگی و دوستی به دستور دولت ترکیه رایگان می شود.
شهرداری ها در برگزاری هر چه صحیح و راحت تر عید قربان از روزها قبل جایگاه های ویژه را برای فروش و ذبح قربانی در نقاط مختلف اختصاص می دهند و بازرسی می کنند.
تشکل های مدنی و برخی سازمان های دولتی ترکیه برای کمک به مستمندان، کمک های نقدی ؛ پوست و امحاء و احشاء قربانی ها جمع آوری می کنند.
عید سعید قربان در اندونزی
میلیون ها نفر از مسلمانان اندونزی به مناسبت آغاز جشن عید قربان (عید الاضحی) در مساجد سراسر این کشور حضور می یابند .
مسلمانان اندونزی از دیرباز در روز عید قربان ابتدا مراسم نماز را در مساجد برگزار می کنند و سپس این روز را با قربانی کردن گاو یا بز و توزیع گوشت میان اقوام، دوستان و فقرا جشن می گیرند.
این سنت نیکو برای گرامیداشت یاد فداکاری حضرت ابراهیم نبی(ع) برای ذبح فرزندش اسماعیل در راه خدا، صورت می گیرد.
مردم مسلمان مالزی نیز با حضور گسترده در مساجد، نماز عید سعید قربان را هرچه با شکوه تر اقامه می کنند.
مسلمانان سراسر مالزی در عید قربان، قربانی کردن، این سنت ابراهیمی را پاس میدارند.
عید سعید قربان در قرقیزستان
عید سعید قربان در جمهوری قرقیزستان نیز تعطیل رسمی است. در این کشور نماز عید سعید قربان در قرقیزستان در حالی اقامه می شود که مسلمانان از اوایل صبح با حضور در مساجد و خیابان ها، صف های طولانی تشکیل می دهند.
پس از نماز عید، مردم با ذبح گاو و گوسفند، گوشت آن را میان نیازمندان تقسیم و در این سنت اسلامی شرکت می کنند.