پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران: امام محمد باقر (ع) در حادثه کربلا بین 4 تا 5 سال سن داشت و زمانی که در سال 114 هجری قمری به شهادت رسید، آخرین یادگار حادثه عاشورا به حساب می آمد.
نام مبارک امام پنجم محمد و کنیه ایش ابوجعفر است. لقب آن حضرت، باقر یا باقرالعلوم است. بدین جهت که "دریاى دانش را شکافت و اسرار علوم را آشکارا ساخت". القاب دیگرى مانند شاکر و صابر و هادى نیز براى آن حضرت ذکر کرده اند که هر یک بازگوینده صفتى از صفات آن امام بزرگوار بوده است .
پدرش حضرت سیدالساجدین، امام زین العابدین، على بن الحسین (ع) است . مادرش فاطمه دختر امام حسن مجتبى (ع) است؛ بنابراین نسبت آن حضرت از طرف مادر به سبط اکبر حضرت امام حسن (ع) و از سوى پدر به امام حسین (ع) می رسید. از این رو امام محمد باقر (ع) تنها امامی است که نسب او از پدر و مادر به امامان می رسد.
تولد حضرت باقر (ع) در روز جمعه سوم ماه صفر سال 57 هجرى در مدینه بود. جالب است بدانید که بر اساس روایات مختلف این امام همام در حادثه جانگداز کربلا بین 4 تا 5 سال سن داشته و شاهد به شهادت رسیدن جد بزرگوارش حضرت سید الشهدا (ع) بوده است.
دوران امامت امام محمد باقر (ع) از سال 95 هجرى قمری یعنی سال درگذشت امام زین العابدین (ع)، آغاز شد و تا سال 114 هجری، یعنى مدت 19 سال و چند ماه ادامه داشته است .
در دوره امامت امام محمد باقر (ع) و فرزندش امام جعفر صادق (ع) مسائلى مانند انقراض امویان و بر سر کار آمدن عباسیان و پیدا شدن مشاجرات سیاسى و ظهور سرداران و مدعیانى مانند ابوسلمه خلال و ابومسلم خراسانى و دیگران مطرح است. ترجمه کتاب هاى فلسفى و مجادلات کلامى در این دوره پیش می آید؛ و عده اى از مشایخ صوفیه و زاهدان و قلندران وابسته به دستگاه خلافت پیدا می شوند .
قاضی ها و متکلمانى به دلخواه مقامات رسمى و صاحبان قدرت پدید می آیند و فقه و قضاء و عقاید و کلام و اخلاق را بر طبق مصالح مراکز قدرت خلافت شرح و تفسیر می نمایند. همچنین در تعلیمات قرآنى، به ویژه مسأله امامت و ولایت را که پس از واقعه عاشورا و حماسه کربلا افکار بسیارى از حق طلبان را به حقانیت آل على (ع) متوجه کرده و پرده از چهره زشت ستمکاران اموى و دین به دنیا فروشان بر می داشت را به انحراف می کشاندند و احادیث نبوى را دربوته فراموشى قرار می دادند .برخى نیز احادیثى به نفع دستگاه حاکم جعل کرده و یا مشغول جعل بودند و یا آنها را به سود ستمکاران غاصب خلافت دگرگون می نمودند .
اینها عواملى بود بسیار خطرناک که باید حافظان و نگهبانان دین در برابر آنهابایستند .بدین جهت امام محمد باقر (ع) و پس از وى امام جعفر صادق (ع) از موقعیت مساعد روزگار سیاسى، براى نشر تعلیمات اصیل اسلامى و معارف حقه بهره جسته و دانشگاه تشیع و علوم اسلامى را پایه ریزى کردند.
زیرا این امامان بزرگوار وارثان و نگهبانان حقیقى تعلیمات پیامبر (ص) و ناموس و قانون عدالت بودند و باید به تربیت شاگردانى عالم و عامل و یارانى شایسته و فداکار دست زده و فقه آل محمد (ص) را جمع و تدوین و تدریس کنند .به همین جهت محضر امام باقر (ع) مرکز علماء و دانشمندان و راویان حدیث و خطیبان و شاعران مشهور بود .
امام باقر (ع) در صدقات و بخشش و آداب اسلامى مانند دستگیرى از نیازمندان و تشییع جنازه مؤمنین و عیادت از بیماران و رعایت ادب و آداب و سنن دینى، کمال مواظبت را داشت .می خواست سنت هاى جدش رسول الله (ص) را عملا در بین مردم زنده کند و مکارم اخلاقى را به مردم تعلیم نماید .
نام نامى آن حضرت با ده ها و صدها حدیث، روایت،کلمات قصار و اندرزهایى همراه است که به ویژه در 19 سال امامت براى ارشاد مستعدان، دانش اندوزان و شاگردان شایسته خود بیان فرموده است .بنا به روایاتى که نقل شده است، در هیچ مکتب و محضرى دانشمندان خاضع تر و خاشع تر ازمحضر محمد بن على (ع) نبوده اند .
جالب توجه و قابل دقت و یادگیرى است که امام محمد باقر (ع) به فرزندش امام جعفر صادق (ع) وصیت می کند که مقدارى از مال او را وقف کند، تا پس از مرگش به مدت 10 سال در ایام حج و در محل اجتماع حاجی ها براى او محفل عزا اقامه کنند .به گفته صاحب الغدیر -زنده یاد علامه امینى - این وصیت براى آن است که اجتماع بزرگ اسلامى در آن مکان مقدس با پیشواى حق و رهبر دین آشنا شود و راه ارشاد در پیش گیرد. این نهایت حرص بر هدایت مردم و نجات دادن آنها از چنگال ستم و گمراهی است.
سرانجام این امام همام در 7 ذی حجه سال 114 هجری قمری به شهادت رسید تا میراث علم او برای همیشه در دل و جان شیعیان و مریدان آن حضرت به یادگار بماند.