پنجمین روز از ماه شعبان سال ۳۸ هجری، مدینه شاهد به دنیا آمدن فرزندی در خانه حسین (ع) بود که نامش را علی نهادند او که زینت عبادت کنندگان نام گرفت و بعدها امام چهارم شیعیان شد. به گزارش جی پلاس، چهارمین امام شیعیان که فرزند امام حسین (ع) است دارای القابی است که مشهورترین آن حضرت زین العابدین و سجّاد و نیز مشهورترین کنیه ایشان، ابامحمد و ابوالحسن است. مدّت عمر آن بزرگوار مثل پدر بزرگوارشان ۵۷ سال است. تولد آن بزرگوار دو سال قبل از شهادت امیرالمؤمنین (ع) است و تقریباً ۲۳ سال با پدر بزرگوار زندگی کردند. پس مدت امامت آن بزرگوار ۳۴ سال است. حضرت سجّاد (ع) پدری چون حسین دارد و مادرش دختر یزدگرد پادشاه ایران است که دست عنایت حق به طور خارق العاده این دختر را به امام حسین (ع) می رساند. شرافت این زن آن است که مادر نه نفر از ائمه طاهرین (ع) می شود و چنانچه حسین (ع) ابو الائمه است. این زن نیز ام الائمه است. و اما از نظر فضایل انسانی: امام سجّاد (ع) گرچه با اهل بیت علیهم السلام وجه اشتراک در همه فضایل دارند و هیچ فرقی میان آنان از نظر صفات و فضایل انسانی نیست، اما از نظر گفتار و کردار شباهت تامّی به جدشان امیرالمؤمنین علیه السلام دارند. ایمان امام سجاد (ع) امیرالمؤمنین (ع) در دعای صباح می گوید: یا من دل علی ذاته بذاته. «ای کسی که برهان وجود خود هستی.» حضرت سجّاد نیز در دعای ابوحمزه ثمالی می گوید: بک عرفتک وانت دللتنی علیک وعوینی الیک ولولا انت لم أدرما انت. «تو را به خودت شناختم و تو دلالت نمودی مرا بر خودت و دعوت نمودی به خودت و اگر نبودی، ترا نمی شناختم.» این گونه کلمات منتهای ایمان را می رساند و این همان ایمان شهودی است که امیرالمؤمنین (ع) می فرماید:لو کشفت لی الغطاء ما ازددت یقینا. «اگر بر فرض محال ممکن بود خدا را بر این چشم ظاهری دید و می دیدم بر یقین من که الآن به ذات مقدس حق دارم افزوده نمی شد.».
علم امام سجّاد (ع)
اگر امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند: «از من بپرسید هرچه می خواهید که به خدا قسم تمام وقایع را تا روز قیامت می دانم، حضرت سجاد نیز می فرمایند: «اگر نمی ترسیدم که مردم در حق ما غلوّ کنند، وقایع را تا روز قیامت می گفتم.».
تقوای امام سجاد (ع)
امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمودند: والله لو اعطیت الاقالیم السبعه وما تحت افلا کها علی ان اعصی فی نمله اسلبها جلب شعیره ما فعلت. «به خدا قسم اگر تمام عالم هستی را به من دهند که به مورچه ای ظلم کنم و بی جهت پوست جوی را از دهان آن بگیرم، نمی کنم.».
حضرت سجّاد نیز می فرمودند:
تعصی الاله وانت تظهر حبّه هذا لعمری فی الفعال بدیع لو کنت تظهر حبه لأطعته ان المحب لمن یحب مطیع«خداوند را معصیت می کنی و ادعا می کنی که او را دوست داری. به جان من این ادعا از عجایب امور است. اگر راستی خدا را دوست داشتی او را اطاعت می کردی، زیرا محّب همیشه مطیع محبوب است.».
در این اشعار نیز امام سجاد (ع) می فرمایند محال است که خداوند را معصیت کنم، زیرا او را دوست دارم.عبادت امام سجاد (ع)
درباره امیرالمؤمنین گفته شده است که روزها به ایجاد باغ و قنات برای فقرا و محتاجان مشغول بود، و تا به صبح عبادت می کرد. حضرت سجّاد نیز چنین بود چه بسیار باغها و قنوات که به دست ایشان برای دیگران آباد یا ایجاد شد. عبادت و سجده او به حدی بود که به زین العابدین و سجّاد ملقّب شد.
از رسول اکرم روایت شده که روز قیامت خطاب می شود: «کجاست زین العابدین(ع)؟» و می بینم که فرزندم علی بن الحسین جواب می دهد و می آید. از امام باقر روایت شده: «پدرم را می دیدم که از کثرت عبادت پاهای او ورم کرده، و صورت او زرد، و گونه های او مجروح، و محل سجده او پینه بسته بود.».سخاوت، فتوت و رأفت امام سجّاد (ع)
در تاریخ است یکی از کارهای امیرالمؤمنین (ع) اداره کردن فقرا به طور مخفیانه بوده است. امیرالمؤمنین شبها خوراک، پوشاک و هیزم به خانه بینوایان می برد، و آن بینوایان حتی نمی دانستند که چه کسی آنها را اداره می کند. همچنین میان مورخان مشهور است که امام سجاد (ع) چنین بوده است.
راوی می گوید: در محضر امام صادق (ع) بودیم که از مناقب امیرالمؤمنین (ع) صحبت شد و گفته شد هیچ کس قدرت عمل امیرالمؤمنین (ع) را ندارد و شباهت هیچ کس به امیرالمؤمنین، بیشتر از علی بن الحسین (ع) نبوده است که صد خانواده را اداره می کردند. شبها گاهی هزار رکعت نماز می خواندند.». از طریق اهل تسنن روایت شده است که چون حضرت سجاد شهید شد، روشن شد که آن حضرت صد خانواده را به طور مخفی اداره می کرده اند.زهد امام سجّاد (ع)
چنانچه امیرالمؤمنین (ع) زاهد به تمام معنا بوده است و دلبستگی به مالی و به کسی جز به خدای متعال نداشته است. همچنین بوده است امام سجاد (ع). لذا به اصحاب خود سفارش می فرمودند: اصحابی، اخوانی، علیکم بدار الآخره ولا اوصیکم بدار الدنیا فانکم علیها وبها متمسکون اما بلغکم ان عیسی علیه السلام قال للحواریین. الدنیا قنطره فاعبروها ولا تعمروها. وقال: من یبنی علی موج البحر داراً؟ تلکم الدار الدنیا ولا تتخذوها قراراً. «ای یاران من، برادران من، مواظب خانه آخرت باشید من سفارش دنیا را به شما نمی کنم زیرا شما بر آن حریص هستید و به آن چنگ زده اید. آیا نشنیده اید که حضرت عیسی به حواریون می گفت: دنیا پل است، از روی آن بگذرید و به تعمیرش نپردازید! چه کسی روی موج آب خانه درست می کند؟ موج دریا این دنیا است، به آن دلبستگی نداشته باشید.».
شجاعت امام سجاد (ع)
شجاعت امیرالمؤمنین (ع) زبانزد خاص و عام است. و اگر گفتار امام سجاد (ع) را در مجلس ابن زیاد و در مجلس یزید و به ویژه خطبه آن بزرگوار را در مسجد شام در نظر بگیریم شجاعت این بزرگوار نیز بر ما روشن می شود.
امیرالمؤمنین (ع) شجاعت خود را در میدان برای افرادی مثل عمروبن عبدود و مرحب خیبری به کار می بردند و فرزند گرامی ایشان، امام سجّاد، شجاعت را در مجلس ابن زیاد و مجلس یزید و روی منبر در مسجد شام به کار برده اند.سیاست امام سجّاد (ع)
امیرالمؤمنین (ع) به اقرار همه مورخان از سنّی و شیعه پاسدار اسلام بودند و رأی و تدبیرشان فوق العاده مفید بود، چنانکه عمر بیشتر از ۷۰ مورد گفته است: لولا علی لهک عمر، یعنی: «اگر علی نبود عمر هلاک شده بود.».
امام سجاد علیه السلام در مدت ۳۵ سال پاسدار شیعه بودند. مورخان معتقدند که تدبیر امام سجّاد، مدینه را و بسیاری از شیعیان را از دست کسانی چون یزید و عبدالملک مروان نجات داد.حلم امام سجاد (ع)
درباره امیرالمؤمنین (ع) گفتاری نقل شده و ایشان فرمودند: «بر آدم بیخردی گذشتم که به من بد می گفت. از او صرف نظر کردم گویی که او حرفی نزده است.». درباره امام سجاد (ع) نیز گفتاری نقل شده است و ایشان فرمودند: «بر کسی گذشتم که به من بد می گفت. بدو گفتم که اگر راست می گویی خداوند متعال مرا رحمت کند، و اگر دروغ می گویی خدا تو را بیامرزد!».
تواضع امام سجاد (ع)
آن حضرت با فقرا می نشستند، با آنان غذا می خوردند، از آنان دلجویی می کردند، به آنان لطف داشتند و پناه آنان بودند، برای آنان کار و از آنان پذیرایی می کردند و درباره آنان به دیگران سفارش می کردند.
تاریخ نویسان اقرار دارند که امام سجاد (ع) دوست داشتند فقیران، یتیمان و بینوایان سر سفره شان باشند و با آنها بنشینند، غذا برای آنها آماده کنند و حتی غذا در دهن آنان بگذارند.فصاحت و بلاغت امام سجّاد (ع)
فصاحت به معنی خوب سخن گفتن، مجاز، کنایه، لطایف و مثالها را به کار بردن است و بلاغت، سخن خوب گفتن، بجا سخن گفتن، از طول کلام بی فایده پرهیز داشتن است. فصاحت و بلاغت امیرالمؤمنین مورد اقرار همه است آنچنان که درباره نهج البلاغه گفته شده:
دون کلام الخالق و فوق کلام المخلوق. «پایین تر از کلام خالق و بالاتر از کلام مخلوق است.». امام سجّاد صحیفه کامله سجادیه را به جهان عرضه داشتند. صحیفه ای که چون آن نیامده و نخواهد آمد. صحیفه ای که در ضمن دعا، معارف اسلام، سیاست اسلام، اخلاق اسلام، اجتماعیات اسلام، حقانیت شیعه، حقانیت اهل بیت، انتقاد از ظلم و ظالم، سفارش به حق و حقیقت، و بالاخره یک دوره معارف اسلامی را آموزش می دهد. صحیفه ای که محققان اسم آن را اخت القرآن، انجیل اهل بیت، زبور آل محمد نهاده اند. صحیفه ای که ابلهی با فصاحت ادعا کرد که می تواند چون آن بیاورد چون قلم به دست گرفت و نتوانست، دق کرد و مرد.جهاد امام سجاد (ع)
امیرالمؤمنین علیه السلام بزرگترین مجاهد اسلام است که توانستند اسلام را از دست کفار و مشرکان نجات دهند ولی فرزندشان امام سجّاد گرچه در کربلا کشته نشدند اما وجودشان، بقایشان و اسارتشان عامل بقای اسلام بوده است. قیام ابی عبدالله الحسین (ع) درختی بود که در کربلا کاشته شد و آبیاری و به ثمر رساندن و نگاهداری از آن به دست امام سجاد (ع) و زینب کبری (س) انجام گرفت.
تدبیر امام سجاد (ع) در اسارت، گریه های امام سجاد در مدینه، نوحه خوانی و روضه خوانی های آن حضرت در مدت ۳۵ سال سخنرانیشان، به موقع جهادی بود فوق العاده مفید و ثمربخش که تحلیل سیاسی تاریخ، این مطالب را نشان می دهد.عفو و جوانمردی امام سجّاد (ع)
اگر تاریخ درباره امیرالمؤمنین (ع) می گوید که چگونه از ابن ملجم مواظبت کردند و هنگامی که ظرف شیری را برای حضرت می آوردند نیمی را می خوردند و نیم دیگر را برای او می فرستادند، و درباره او وصیّت و سفارش فراوان کردند، درباره امام سجّاد نیز منقول است که فرماندار مدینه که دل امام سجاد (ع) را خون کرده بود، از طرف عبدالملک مروان معزول شد و امر شد که او را به درختی ببندند و مردم بیایند و به او توهین کنند. امام سجاد (ع) اصحاب خود را خواستند و سفارش فرمودند که مبادا به او توهین شود! امام سجاد (ع) نزد او رفتند و او را دلداری دادند و نزد عبدالملک مروان وساطت او را کردند که از این خواری نجات یابد.
آن فرماندار معزول می گفت از علی بن الحسین (ع) و یارانش ترس دارم زیرا به آنها ظلم بسیار کردم.ابهت و شخصیت امام سجّاد (ع)
درباره امیرالمؤمنین (ع) گفته شده که بسیار متواضع بودند، ولی بزرگی شخصیّت آن بزرگوار میان همه محفوظ بود. همچنین است فرزند عزیزشان امام سجاد (ع).
در تاریخ ضبط است که هشام بن عبدالملک به حج آمده بود و کثرت جمعیت مانع شدکه حجر الاسود را استلام (لمس کردن و بوسیدن) کند. پس در گوشه ای برای او فرشی انداخته و نشسته بود که امام سجّاد (ع) وارد طواف شد و وقتی به حجر الاسود رسید، مردم کنار رفتند و حضرت مکرّر استلام کردند. هشام فوق العاده ناراحت شد. یکی از اطرافیان پرسید: این مرد کیست که مردم چنین به او احترام دارند؟ هشام تجاهل کرد و گفت نمی دانم. فرزدق آنجا بود، فی البداهه قصیده مفصلی درباره امام سجاد (ع) سرود. ما چند بیت از آن قصیده را می آوریم: تمام قصیده در مناقب ابن شهر آشوب موجود است: هذا الذی تعرف البطحاء وطاته والبیت یعرفه والحل والحرم ما قال لاقط الا فی تشهده لولا التشهد کانت لانه نعم یغضی حیاء ویغضی من مهابته فما یکلم الا حین یبتسم من معشر حبهم دین و بغضهم کفر و قربهم منجی و مقتصم مقدم بعد ذکر الله ذکرهم فی کل فرض و مختوم به الکلم «این مردی است که حجاز، خانه خدا، حل، حرم او را می شناسند. نه، در کلامش نیست ـ حاجت سائل را همیشه برآورده می کند جز در تشهد ـ که لا اله الا الله می گوید. و اگر تشهد در نماز نبود، نه او، همیشه آری بود: هنگام برخورد با مردمان چشمها را فرو می بندد برای آنکه حیا دارد، و دیگران چشم فرو می بندد به جهت ابهتی که او دارد. و سخن با او نمی گویند مگر که آن بزرگوار تبسّم کند. روز قیامت حب آنها دین است و بغض آنها کفر است و قرب و نزدیکی به آنان پناه و نجات انسانهاست. در نمازها یاد آنها و اسم آنها مقدم بر هر چیزی است بعد از اسم خدای متعال. و نمازها به اسم آنان تمام می شود ـ یعنی در نماز بعد از اسم خدا در اقامه، اسم اهل بیت (ع) است و آخر مطلب که در تشهد آخر گفته می شود باز اسم اهل بیت است. گفته شده که فرزدق به این اشعار آمرزیده شده است و به گفته جامی اگر اهل عالم به این اشعار آمرزیده شوند جا دارد.زندگی امام سجاد (ع)
می دانیم زندگی امیرالمؤمنین (ع) پر تلاطم بود در نهج البلاغه می فرمایند: صبرت وفی العین قذی و فی الحلق شجی. یعنی: «صبر کردم در مصایب نظیر کسی که خاری در چشم و استخوانی در گلو داشته باشد.» ولی زندگی امام سجّاد علیه السلام از زندگی امیرالمؤمنین علیه السلام بسیار پرتلاطم تر بود. آن حضرت در بحبوحه جنگ صفین به دنیا آمد: در زمان معاویه و آن جنایاتش پرورش پیدا کرده. معاویه را با کشتارهای دسته جمعی شیعیان، با اشاعه سبّ امیرالمؤمنین در خطبه ها و بعد از نمازها دیده است. بعداً حماسه کربلا و اسارت، که هر روزی از آن چند بار مرگ است، مجلس ابن زیاد و مجلس یزید را با اهل بیت پدرش پشت سر نهادند. قضیه حره که ننگی است بر دامن مسلمانان را مشاهده کردند.
یزید سال دوم سلطنت، شخصی را با پنج هزار لشکر به مدینه فرستاد و دستور قتل عام داد و سه روز مدینه را برای لشکریان خود مباح اعلام کرد. ایشان شاهد قضیه عبدالله بن زبیر است ـ که همه بنی هاشم و از جمله محمد بن حنفیه را در شعب ابی طالب جمع کرد که بسوزاند و چون دشمن رسید موفق نشد ـ شاهد مروان بن حکم بودند که دشمن سرسخت اهل بیت بود. شاهد حکومت عبدالملک مروان با فرماندارش حجاج بن یوسف ثقفی است. زندانی زندان حجاج بن یوسف است که در میان بیابانی، پنجاه هزار زندانی در آن زندان بود و دمیری در حیاه الحیوان می گوید خوراک آنها دو قرصه نان بود که بیشتر آن خاکستر بود. شاهد کشتار بیشتر از صد هزار نفر بود به جرم دوستی با اهل بیت(ع). ۵۷ سال در این دنیا زندگی کرد ولی هر روز از آن برای آن بزرگوار قتلگاهی بود. والسلام علیه یوم ولد ویوم استشهد و یوم یبعث حیاً. منبع: ایکنا