دکتر ابوالفضل محمدی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفت و گو با خبرنگار جی پلاس در مورد وضعیت فعلی جوانان در کشور اظهار کرد: هم اکنون در کشور مانند هر موضوع دیگری نسبت به گذشته هم تغییرات مثبتی رخ داده و هم مسائل و مشکلاتی به وجود آمده است؛ به طور مثال نسبت به گذشته میزان تحصیلات جوانان افزایش چشمگیری پیدا کرده است و جوانان رتبه ها و جوایز خوبی در موضوعات علمی، ورزشی و سایر امور کسب کرده اند.
وی ادامه داد: موانع و مشکلاتی هم به وجود آمده است که من به آنها از بعد روانشناسی نگاه می کنم؛ به نظر می رسد فرایند هویت یابی، پیدا کردن معنا و اهداف زندگی در جوانان به تاخیر افتاده است.
تاخیر در جریان هویت یابی جوانان
این دکترای تخصصی روانشناسی بالینی افزود: در اغلب جوامعی که وارد پروسه تحصیلات می شوند این تاخیر ایجاد می شود؛ یعنی به جای اینکه افراد در دوره نوجوانی (۱۵ تا ۱۸ سالگی) جریان هویت یابی برایشان شکل گرفته باشد، این موضوع به تاخیر می افتد؛ مثلا فرد در دهه سوم عمر خود است و مقطع کارشناسی ارشد را می گذراند اما هنوز نتوانسته تعریف روشنی از زندگی اش پیدا کند.
محمدی یکی از عوامل هویت یابی و کسب هویت را متاثر از مسائل محیطی دانست و گفت: یک بخش در بحث هویت شغل است و از آنجایی که فرد نتوانسته شغلی برای خود پیدا کند امکان دارد در هویت یابی دچار مشکل شده باشد.
این روانشناس ادامه داد: اما بخشی از این موضوعات و جریان ها متاثر از مسائل روانشناختی است؛ یعنی نسبت به گذشته افراد به شکل خودکفا و مستقل آموزش ندیده و پرورش پیدا نکرده اند؛ یکی از دلایل این موضوع کاهش تعداد فرزندان است.
وی تاکید کرد: زمانی که تعداد فرزندان بیشتر بود، فرد از طریق بازی با خواهر و برادرش می توانست فرایند هویت یابی را طی کند. پس مسائلی که از یک بعد خوب هستند مانند کاهش جمعیت که به دنبال آن رفاه به دست می آید یا ادامه تحصیلات که باعث رشد علمی می شود، از بعد دیگر موانعی هم ایجاد کرده اند. این موضوعات باعث می شود افرادی که به صورت زمینه ای استعداد مشکلاتی را مانند اضطراب و اعتیاد دارند، در این دام بیفتند.
فراهم شدن بستر برای مشکلات بیشتر
محمدی با بیان اینکه باید روی بحث هویت یابی کار کرد، تصریح کرد: با وجود اینکه مشکلات بیش از اندازه نیست، اما بستر برای مشکلات بیشتر به ویژه تعدادی از مشکلات هیجانی فراهم شده است و در شرایطی که مبهم است و افراد کاری ندارند یا هدفی برای خودشان مشخص نکرده اند، احتمال بروز مشکلات بیشتر می شود؛ مثلا در جریان این اتفاقات امکان تشدید افسردگی وجود دارد.
لزوم آسیب شناسی برنامه های حوزه جوانان
این روانشناس بالینی در مورد نگاه مسئولین به جوانان گفت: باید به این موضوع از تمام جوانب و در حوزه های کار، آموزش، تفریح و ورزش نگاه کرد؛ همه در شکل گیری مسائل مربوط به افراد جامعه به ویژه جوانان سهم داریم و احتمالا نقصی که در یک سیستم مثلا سیستم آموزشی به وجود می آید، مسئله ساز می شود.
وی اظهار کرد: به جای اینکه فقط وزارت ورزش و جوانان را مسئول بدانیم، باید تمام سازمان های مرتبط با مسائل جوانان به ویژه وزارتخانه های علوم، کار و آموزش و پرورش را درگیر این موضوع بدانیم و حتی کمیته های تخصصی در این زمینه شکل بگیرد؛ همانطور که اگر روزی جمعیت سالمندان زیاد شد باید این کارها برایشان انجام شود.
این مدرس دانشگاه با تاکید بر اینکه مسئولین دغدغه مسائل جوانان را دارند، گفت: مسئولین تلاش می کنند که بتوانند موضوعی را حل کنند؛ اما بسیاری از اوقات موضوع به آن شکلی که در صحبت ها بوده، اجرایی نشده است پس باید آسیب شناسی کنند و علت برنامه هایی که به نتیجه نرسیده را بیابند زیرا به اجرا در نیامدن بسیاری از برنامه ها باعث شده نه تنها جوانان نتوانند پروسه استقلال و هویت یابی خود را به درستی طی کنند بلکه سردرگم هم شوند.
عامل موفقیتی به نام پشتکار
رتبه اول کنکور دکترای تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در سال ۸۶ در ادامه پشتکار را عامل موفقیت خود به عنوان یک جوان دانست و افزود: استقامت و طی کردن مسیری که هدف است باعث موفقیت من شد؛ لازمه پشتکار، داشتن هدف و هویت است که اگر احتمالا برای من موقعیتی پیش آمده باشد متاثر از این موضوع بوده است.
محمدی ادامه داد: حتما عوامل دیگری وجود دارند که هر کدام نقش خود را دارد که یکی از آنها حمایت اجتماعی است؛ همانطور که دوست های بد به افرادی که وارد مسیرهای اشتباه شده اند، به مشکلاتشان می افزایند، شاید توانستم محیط سالم تری در اطراف خود ایجاد کنم که این محیط فرد را پویاتر می کند. علاوه بر این خانواده، اساتید خوب و افراد دیگری از عوامل موفقیت من بوده اند.
عضو انجمن علمی روانشناسی بالینی ایران تصریح کرد: البته هدفدار بودن و برای آن هدف تلاش کردن ممکن است در بازه ای نتیجه ای که انسان می خواهد نداشته باشد.
جوانان هدف خود را پیدا کنند
محمدی به جوانان پیشنهاد کرد که برای رسیدن به موفقیت هدف خود را پیدا کنند.
وی اظهار کرد: مسیر موفقیت افراد می تواند متفاوت باشد اما مهمترین موضوعی که باید در بین جوانان مورد توجه قرار گیرد، پیدا کردن اهدافشان است؛ لزومی ندارد این اهداف برای هرکسی از قبل مشخص باشد یعنی افراد باید بر اساس شرایط موجود آن را کشف کنند و در این مسیر هم از هر کسی که بتواند به وی کمک کند، یاری بگیرند.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران تاکید کرد: انتخاب برنده ها به انسان بسیار کمک می کند؛ وقتی افرادی را که آن مسیر را رفته اند و قطعا در هر جامعه ای کم نیستند، پیدا کنید، راهتان سریعتر پیش می رود زیرا لزومی ندارد که فرد کوشش و خطا کند تا راه را پیدا کند. این افراد به آنها کمک می کنند و در واقع منبع انگیزه و انرژی می شوند که در این مسیر زمانی که با موانعی روبرو می شوند به مشکلی برنخورند؛ چون این مسیر، مسیری یک یا دو ساعته نیست و ممکن است طولانی باشد.
وی افزود: جوانان زمانی که در مسیرشان حرکت می کنند به هر طریقی شده انگیزه ها و تلاششان را حفظ کنند زیرا این موضوع باعث زودتر به نتیجه رسیدن می شود.
این روانشناس بالینی تصریح کرد: یکی دیگر از فاکتورهایی که در شرایط کنونی می توان مطرح کرد، نگاه منفی نگری است؛ تصور می کنم نوعی از افسردگی نه به معنای بیماری بلکه به شکل بدبینی در جامعه فراگیر شده است؛ مثلا ۵۰ سال پیش هم جوانان مسائل و مشکلاتی داشتند که به این معنا و میزان آن را تکرار نمی کردند و در ارتباط با آنها منفی صحبت نمی کردند. این فاکتور هم مسئله ای است که باید نسبت به آن آگاه باشند و آن را کنترل کنند؛ زیرا منفی نگری و منفی بافی که گاهی هیچ دلیل منطقی هم ندارد، انرژی افراد را برای پیشرفت کم می کند.