به گزارش جی پلاس، حتی حالا هم بسیاری هستند که در آلبوم عکسهایشان، تن پوش رنگارنگی از پوشاک محلی بر تن دارند تا یادگاری باشد از خاطرات خوش سفر که در آلبوم عکسهای خانوادگیشان، سنجاق شده است.
لباس اقوام ایرانی، اما میتواند به تنهایی جاذبهای بدیع برای گردشگری باشد، لباس هایی که هر کدام حکایت خاص خود را دارند و حتی برخی از این پوشاک، آرام آرام فراموش میشوند و جایشان را به زمختی لباسهای «جین» میدهند. لباسهای محلی مردم ایران، از زیباترین جاذبههای فرهنگی کشورمان است؛ پوشاکی که میتواند همچون یک برند معروف، ظرفیت جهانی داشته باشد. هنوز هم میان عکسها و تصاویر سیاحان خارجی در دیدار از ایران، میتوان تصویرزیبای پوشاک محلی و لباسهای چشمنواز عشایر ایران را تماشا کرد که خود، دلیلی برجذابیت و زیبایی پوشاک محلی ایران زمین است که بازتاب فرهنگی آن درسطح جهان، به بینهایت میرسد.
چاوک و چلپی، به رنگ یاقوت بر تن ترکمن
رنگها، چشمانت را خیره میکنند، نشستهاند در دل طرحها و جان دادهاند به پارچهها؛ مدلها، اما سادهاند و بیپیرایه، تصویر بیآلایشی از دشتهای بیکران و افق رنگارنگ که برق آفتابِ روی یال اسبهای وحشی را در نگاهت مینشانند. این، لباس ترکمن است؛ اصیل و زیبا، برشها در عین سادگی، چشمگیر است و در نوع خود منحصربهفرد؛ چنان که دوختهای تزئینی و حاشیهدوزیهای مفصل، ذهنت را میبرد به سوی نقش و نگارهای اصیل قالی ترکمن. گویی سلیقهای واحد، پشت تمام این نقش و نگارها وجود دارد، سلیقهای که نگاه غیر ترکمن را هم به سوی خود میکشاند. لباس ترکمن هم که لبادهای گشاد، به همراه پوستینهایی به نام «ایچمک» است و از پوست «بره قره گل» دوخته میشود، میتواند سوغات ارزشمند ترکمنها باشد. ترکمنهای مانه و سملقان هم جزئی از خراسان شمالیاند، اما آنها شاید از معدود قوم های ایرانی هستند که هنوز با همان شکل و شمایل سابق لباس می پوشند. پوشش بانوان و مردان ترکمن خراسان شمالی با استفاده از ابریشم و پشم گوسفندان تهیه میشود و بیشتر شامل چاوک، کولته، چلپی و یلک است. چاوک، لباسی شبیه مانتوهای امروزی است که پارچه آن از ابریشم قرمز رنگ و آستر زیر پارچه نیز در حاشیهها و سرآستینها، دارای سوزن دوزی است. چلپی، زیباترین لباس سوزن دوزی زنان ترکمن و از جنس ابریشم است که با داشتن تنوع و ظرافت خاصی، در مراسم ازدواج به عروس میپوشانند. «یلک» هم تنها لباسی است که با زیورآلات و سکه تزئین میشود و بر سر میاندازند و جنس آن نیز از ابریشم است. «دون» نام لباس محلی مردان ترکمن است که جنس آن، ابریشم قرمز تیره، با راه راه مشکی و نوع سوزن دوزی آن، قیطان دوزی است که با عرض دو سانت، به رنگ مشکی و قرمز در کنارهها و سرآستین لباس دوخته میشود.
پوشاک کردی؛ شاد و پُرچین، همرنگ طبیعت
زیبایی لباس کردی در پوشاک زنان کردستان، از تجلی بیشتری برخوردار است؛ دامنهای بلند و بعضاً پرچین و پیراهنهای رنگارنگ، به همراه بخشهای دیگر این پوشش، هر بینندهای را به تحسین وا میدارد. لباسهای محلی مردان کُرد نیز در نوع خود کاملاً بینظیر است، تا آنجا که شلوار کردی حتی در دورافتادهترین مناطق کشور، مورد استفاده آقایان قرار میگیرد. از زیباترین صحنههایی که در جای جای کردستان چشمها را نوازش میدهد، هنگامی است که کودکان و نوجوانان کرد دسته دسته با لباسهای محلی روانه مدرسه میشوند و مردان کرد با پوشش زیبا و یکدست خود، به کوچه و خیابان میآیند. با دیدن این صحنهها، اگر شما هم مجذوب پوشاک کردی شدهاید، بهترین محل برای تهیه آن، بازار سرپوشیده و بزرگ سنندج است که حتی دیدن آن هم لذت بخش است. جذابترین بخش بازار سنندج، راسته پارچه فروشان است که با عرضه پارچههای رنگارنگ و زربافت و نیز لباسهای محلی کردستان، زیبایی دو چندان پیدا کرده است. یکی از ویژگیهای لباس کردی این است که هرگز یکرنگ و تیره نیست، بلکه همیشه با ترکیب رنگهای مختلف، چشمها را به خود جلب میکند. این پوشاک، تمام عناصر طبیعت از جمله مرغزارهای سرسبز، گلهای رنگارنگ، سپیدی برف و آسمان صاف و آبی را به خدمت گرفته است، هرچند که پوشاک نواحی مختلف کردستان مانند اورامان، سقز، بانه، گروس، سنندج و مریوان متفاوت است، اما از نظر پوشش کامل بدن، همه با هم یکسان است.
خراسان شمالی؛ در جستجوی الگوهای قدیم
لباسهای محلی مردم خراسان شمالی با داشتن تنوع چشمگیر در رنگ و طرح، علاوه بر این که پوشش کاملی برای زنان و مردان است، از زیباییهای طبیعت و رنگهای شاد و طرحهای سمبولیک بهره گرفته است. پوشاک زنان و دختران «کرمانج» غالباً شامل پنج قسمت یاشار یا (چارقد)، کراس (بلوز)، شیلوار (دامن)، جلیقه و شلیته است. مردان کرمانج نیز لباسشان شامل عرق چین و لچگ است که همانند پوشاک بانوان، دارای رنگهای شاد و برگرفته از طبیعت است. هرچند به سختی میتوان در بجنورد و شهرهای بزرگ این استان چنین پوششی را دید، اما هستند زنان و مردانی که از پوشاک محلی استفاده میکنند، بنابراین اگر گذارتان به این منطقه بزرگ افتاد، از دیدن چنین لباسهایی بینصیب نخواهید ماند.
«سرکی» به سر، «آجیده» به پا در روستاهای همدان
پوشاک همدانیها، از سرپوش گرفته تا پاپوش، میان مردان و زنان چندان تفاوتی ندارد. بافت پارچه و دوخت کفش، به خصوص گیوه، تا چند سال پیش در روستاها و آبادیهای این استان متداول بود و گیوههای ملایر که به آن «آجیده» میگویند، اسم و رسم خاصی داشت. پوشاک محلی زنان این منطقه، بیشتر شامل چارقد، تن پوش و پاپوش است. در مناطق کردنشین این استان، مثل تویسرکان و اسدآباد، چارقد را «سرکی» میگویند و از متقال، نجمه، اطلسی و ابریشم دوخته میشود، اما از روبند معروف قدیم، امروزه کمتر استفاده میشود، اما در گذشته بسیار متداول بوده است. تن پوش دیگر زنان این منطقه، تومبال یا «پاتول» است که زنان همدانی، آن را زیر دامنهای چیندار کوتاهی که به آن «شوال قری» یا «قرقره تومبان» گفته میشود، میپوشند.
جلوه ۳ هزار سالهای که همچنان میدرخشد
لباس محلی زنان کهگیلویه و بویراحمد، جلوهای از رنگهای زیبای دامنههای زاگرس است؛ پوششی سرشار از رنگهای شادی بخش و پارچههای زیبا که ریشه در فرهنگ و آئین های کهن این استان سرسبز قرار دارد. جالب این است که پایبندی و علاقه به استفاده از پوشاک محلی، علاوه بر زنان روستایی و عشایری، حتی در میان زنان شهرنشین این استان نیز دیده میشود و با اندک گشت و گذاری در شهرهایی مانند یاسوج، سیسخت و گچساران، جلوههای آن را میتوان مشاهده کرد. درحاشیه لباسهای زنان بویراحمدی، شیارهای بسیار زیبا و قیمتی دوخته میشود که حتی در ۳ هزار سال پیش و در دوران هخامنشیان نیز رایج بوده است. لباس زنان این استان، معمولاً از گرانترین پارچهها تهیه و به صورت بسیار زیبا طراحی میشود.
آوازه جهانی برای پوشاک پرنقش و نگار گیلانی
لباس محلی گیلان از زیباترین پوشاک ایرانی است، تا آنجا که آوازهاش درسراسر جهان پیچیده و حتی به بازیهای المپیک هم راه یافته است. در این میان لباس زنان گیلک چنان خوش رنگ و نگار است که در بیشتر برنامههای هنری و آئینهای ملی، بر تن زنان گیلانی مینشیند. لباس زنان روستایی گیلان با طرحهای شاد و پرنقش و نگار قاسم آبادی، دیلمانی، تالشی و دامنهای بلند چین دار، قدمتی ۴۰۰۰ ساله دارد. روسری و سربند (لچک) پیراهن یا جمه، جلیقه، کت، الجاقبا، دامن، شلیته، شلوار و چادر کمر، از بخشهای اصلی پوشاک محلی زنان گیلکی است. «الجاقبا» پوشش دوخته شده ای از مخمل یا پارچه چادر شب است که از دیرباز، پوشش زنان در کوهستانهای شرقی و قاسم آباد بوده است. چادر کمر، پوششی است که بیشتر در مزارع و شالیزارها، بانوان گیلانی آن را به کمر میبندند. این چادر سنتی در برخی از مناطق گیلان، «کمردبد» نامیده میشود. همچنین در گویش محلی، به چادر شب که رنگ زمینه آن معمولاً قرمز است، «چارشو» میگویند.
سنت طبقاتی کلاه مردان و پاپوش زنان قزوینی
در پوشش مردان قزوینی، کلاه نقشی اساسی دارد. این را هنوز میتوان به عینه مشاهده کرد. کلاه در گذشتههای نه چندان دور، یکی از موارد تمایز طبقاتی مردان قزوینی به شمار میرفت و استفاده از آن بسیار مرسوم بوده است، چنانکه هر مردی به فراخور شغل و شرایط اقتصادی و اجتماعی خود، از کلاه ویژهای استفاده میکرد. در قدیم، مردان قزوینی معمولاً پیراهنهایی به رنگ سفید و ساده به تن می کردند، ولی بعدها پیراهنهایی با یقههای بلند به نام یقه «قزاقیی» مرسوم شد، اما زنان قزوینی، زیر پیراهن خود شلیته به تن میکنند، به طوری که باید یک وجب یا حتی بیشتر، از دامن بیرون بزند. پاپوش زنان قزوینی هم حکایت کلاه مردان این منطقه است. طرح و جنس کفش زنان، نشانگر وضع مالیشان بود، چندان که به فراخور وضع مالی خانواده، پوشیده میشد. تهیدستان گیوههای ظریف به پا میکردند و زنان اعیان و اشراف، کفشهای چرمی با مدلهای رایج در آن زمان، به پا داشتند.
«ورزنه»؛ سفیدپوشترین شهر ایران و جهان!
خیلیها به آن سفیدترین شهر ایران میگویند و بعضیها اسمش را شهر فرشتهها و شهر رؤیایی گذاشتهاند؛ نه اینکه فکر کنید در آنجا به طور مرتب برف میبارد! نه، «ورزنه» شهری است در ۱۱۰ کیلومتری جنوبشرقی اصفهان و پر از مزارع پنبه، بناهای تاریخی و تپههای شنی و ماسهای که به زنان چادر سفیدش معروف است. اگر هوس دیدن «ورزنه» به سرتان زد، میتوانید بروید اصفهان و از آنجا سفرتان را شروع کنید. اگر با ماشین شخصی بروید، باید جاده نائین را در پیش بگیرید و اگر بخواهید با اتوبوس سفر کنید، فقط در ترمینال «جی» اصفهان میتوانید اتوبوسی پیدا کنید که به سمت «ورزنه» میرود. رسم چادر سفید بر سر کردن در ورزنه را نمیتوان ناشی از یک علت خاص دانست، اما شاید بتوان آن را در سه دسته دلایل تاریخی، اقلیمی و مذهبی تقسیم بندی کرد، اما آثار به دست آمده در کاوشهای باستان شناسی که قدمت این شهر را به هزاره سوم قبل از میلاد پیوند میزند، این نکته را مورد توجه قرار داده است که در ادیان قبل اسلام، به خصوص در دین زرتشت، بر استفاده از رنگ سفید، بسیار تأکید میشده و در اساطیر هم این رنگ از جایگاه خاصی برخوردار بوده است.
لباسهای محلی، اما چند میلیونی زنان بختیاری!
لباسهای محلی استان چهار محال و بختیاری از نظر رنگ، طراحی، دوخت و اجزای مختلف آن، شباهت بسیار زیادی به پوشاک مناطق مختلف استانهای همجوار، مانند خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد و لرستان دارد. سبک زندگی عشایری و روستایی، به خصوص لردگان، کوهرنگ و اردل، موجب شده است که هنوز هم مردمان این دیار از لباسهای محلی استفاده کنند. پوشاک بومی و محلی، بارزترین مظهر فرهنگی این مناطق است و با توجه به تفاوتهای اقلیمی و فرهنگی، شاهد رواج لباسهای محلی بسیار متنوعی هستیم. لچک، چارقد، پاکش، دستینه و شلیته، از جمله پوشاک زنان چهارمحالی است و مردان این منطقه نیز از کلاه، پیراهنهای سفید، شلوار دبیت، شالِ کمر، قبا و گیوه استفاده میکنند. قیمت پوشاک محلی زنان چهارمحال و بختیاری، بسیار بالا است، به حدی که یک دست «چوقا» با کیفیت عالی، تا یک میلیون و شلوار «دبیت» نیز از ۳۰۰ هزار تا ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارد. بیشترین پارچه مورد استفاده برای دوخت لباس زنان بختیاری، پارچههای حریر، مخمل و گیپور است که با انواع بدلیجات، نقره یا طلا تزیین میشود و قیمت آن را تا ۵ میلیون تومان بالا می برد. چوقا یا چوخا نیز بالاپوش مردان روستایی و عشایر بختیاری در غرب ایران است که دارای آستینهای کوتاه است. این پوشش که در بین شهرنشینان این منطقه و در مراسم گوناگون استفاده میشود، با قدمت ۱۵۰ سال، به عنوان یازدهمین اثر صنایع دستی ایران، در فهرست آثار ملی ثبت شده است. چوقا به عنوان شاخصترین هنر دستدوز عشایر بختیاری، مردان بختیاری را از سایر اقوام متمایز میسازد.
ویژگیهای زیبا و جذاب پوشاک عشایرفارس
لباسهای محلی استان فارس از زیباترین جاذبههای فرهنگی این استان است؛ نمونهای از لباسهای محلی و سنتی بسیار زیبا که بسیاری از گردشگران و توریستهای خارجی را شیفته خود میکند و شامل کلاهک، آرخالق، تنبان، پاپوش، روسری، پیراهن، دامن(قر) است که بیشتر در رنگهای بسیار شاد و متنوع و الهام گرفته از طبیعت تهیه می شود. پوشاک مردان عشایر نیز شامل کلاه، پیراهن، آرخالق، شال کمر، چقه و کپنک است، اما یکی از مهمترین پوشاک محلی جنوب استان فارس که توسط زنان هنرمند شهر «اوز» دوخته میشود، «خوس بافی» نام دارد که به باور مردم قدیم این شهر، از کشور هندوستان به «اوز» آمده است. پارچههای موسوم به «خوس»، از الیاف نقرهای است و از آن برای تزئین شلوار، روسری، کلاه، پیراهن، جلیقه زنان و لباس کودکان استفاده میشود، ولی بیشترین پوشاک محلی زنان جنوب ستان فارس از حوالی فیروزباد تا منطقه «بستک»، شامل دامن و پیراهنهای بلند و گشاد است. پوشاک مردان فارس، اما به دلایل گوناگون فرهنگی بسیار متنوع و از اجزای زیر تشکیل شده است: قبا یا «ارخالق»، پوشش اصلی است که درازای آن تا روی کفش میرسد و مچ پا را میپوشاند. قبا، لباسی گشاد است و تحرک در راه های کوهستانی را ممکن میسازد. پارچه آن ضخیم و به رنگهای الوان و گاهی با نقش ستاره و ماه همراه است. مردان عشایر فارس، «شال» را روی قبا و «چقه» را نیز روی آن میپوشند که به عبا شباهت دارد.
ترانههایی در وصف زیباییهای پوشاک مردم لر
لباس اقوام لر، نمادی از پیشینه کهن استان لرستان است که میتوان از نقوش ثبت شده بر روی برخی دفینههای کهن چند هزار ساله، به اهمیت و جایگاه آن پی برد. پوشاک محلی در این سرزمین، از چنان ارزش و محبوبیتی در بین اقوام لر برخوردار است که ترانههای زیادی در باب هراس از فراموشی و نابودی آن سروده شده است. لباسهای محلی لرستان که با فرهنگ اقوام لر پیوندی کهن و دیرینه دارد، دارای ویژگیهای خاصی است که بر اساس طبقه و شأن اجتماعی افراد، طراحی و دوخته میشود، اما تمام نمونههای آن، از الگوی واحدی برخوردار است. در عین حال، تزئیناتی که در هر پوشاکی به کار میرود، تفاوت طبقاتی، سن و جنس افراد را نشان میدهد.پیراهن، کلنجه، کت و گلونی، اجزای تشکیل دهنده لباس زنان لر و پیراهن، شلوار، کلاهنمدی، گیوه، ستره و شال، مختص پوشاک مردان لر است. لباسی که امروزه به عنوان لباس لری استفاده میشود، لباس اصیل لرستان نیست، لباس اصیل لری حتی با گذشت چندین قرن، کمترین تغییرات را به خود دیده است، ولی با این اوصاف، لباس لری از معدود پوشاک سنتی است که با وجود تهاجمات فرهنگی، دستخوش کمترین تغییرات شده است.
ساده، مثل زندگی، اما گران، مثل ابریشم!
رد گنجینه پوشاک محلی و سنتی مردم سمنان را میشود تنها در روستاهای این استان پیدا کرد؛ گنجینهای از لباسهای مردانه شامل کت چوقا، شلوار کمری و گیوه و پوشاک زنانه، شامل چارقد، پیراهن کمر چیندار، شلیته، جلیقه و اُرسی که بسته به فصل گرم یا سرد، بر تن زنان ومردان روستایی سمنان مینشیند. پوشاک زنان سمنان بنا به موقعیت اجتماعی، اقتصادی و شرایط سنی، از ویژگیهای خاصی برخوردار است، به طوری که برخی از زنان جوان، لباسهایی از پارچههای ابریشمین برتن میکنند و زنان مسنتر، از پارچههایی به رنگ تیره با طرحهای ساده و سربندهای سیاه و سفید استفاده میکنند. لباس نسبتاً بلند ابریشمی زنان سمنانی که عموماً به رنگ قرمز است، «کژین شوی» نامیده میشود که ویژگی بارز آن، سوزن دوزی قابل تأمل و زیبایی آن است که در قسمت پایین دامن و لبههای آستین، چشم نوازی میکند. مردان سمنانی هم دارای پوشش سادهای هستند که در عرف معمول این دیار، به «سرپوش» و کت «چوقا » معروف است. لباس اقوام سمنانی، اما نمادی از پیشینه کهن این سرزمین است که متاسفانه امروزه این نوع پوشش به فراموشی سپرده شده است.
تنپوشی زیبا بر تن زنان «چنشت» در خراسان جنوبی
یکی از زیباترین پوشاک زنان و دختران روستایی ایران، از آنِ زنان روستای «چنشت» از توابع شهرستان قائن در استان خراسان جنوبی است. لباس زنان این روستا، که در نوع خود یک جاذبه بسیار زیبا است، از رنگهای شاد و متنوع تشکیل شده و شامل سه قسمت چارقد قرمز یا آبی گلدار، کلاه نقره دوزی شده و پیراهنهایی به رنگهای سبز و قرمز یا آبی است. مردم روستای چنشت، به ویژه زنان و دختران، اغلب از پوشاک محلی و سنتی استفاده میکنند دختران چنشتی از لباسهای بلندی مانند دامن پاچین دار، قبای بلند، روسری و سربند و شلیتههای خراسانی استفاده میکنند. تنوع رنگ در لباسهای محلی مردم «چنشت» چنان است که به این روستا، لقب سرزمین رنگها را دادهاند. مهمترین صنایع دستی روستای چنشت، شامل انواع فرشهای دستباف، قالیچههای کوچک و گلیمهای بسیار زیبا است. ریسندگی، گیوه دوزی، سبدبافی، زیلوبافی و جاجیم بافی هم از دیگر صنایع دستی این روستاست.
پوشاک زنان بندری؛ چشمنواز مثل «برقع»
پوشاک مردان بندری به دلیل هوای گرم و مرطوب سواحل دریای عمان و خلیج فارس، بسیار سبک، نازک و گشاد و پوشاک زنان، عبارت است از یک کلاه سه گوش آستردار، یک روسری توری به رنگهای مشکی و بنفش بسیار ساده، یا زردوزی شده است. یک پیراهن نازک و گشاد که اغلب از پارچههای مشکی و بنفش تیره دوخته میشود، یک شلوار از پارچه ساتن یا اطلسی که از دم پا تا زیر زانوی آن تنگ است، مشخصات اصلی پوشاک زنان بندری است. برقع، حجابی است رنگارنگ و مختص زنان جنوب ایران که قرنهاست از آن برای پوشاندن صورت استفاده میکنند و با لباسهای رنگارنگشان نیز، بسیار جفت وجور است. این روبند، از پارچه یا چرم به شکل مستطیل یا نیم دایره تهیه میشود و ضمن پوشاندن صورت، در پشت سر، به هم وصل میشود. معمولاً دختران جوان هرمزگان و خوزستان، برقعهایی به رنگ زرد یا نارنجی میپوشند و نوعروسان و زنان متأهل و جوان، از رنگهای قرمز و نارنجی استفاده میکنند. زنان مسنتر و آنها که بچههای بزرگتر دارند، از برقعهایی استفاده میکنند که دور آنها مشکی است. زنان مسن و بیوه هم فقط برقعهای مشکی به صورت میزنند.اگر چه امروزه پوشش سنتی مردم جنوب هم تغییر کرده است، اما هنوز هم در مناطق روستایی میتوان محل سکونت و موقعیت زنان را در خانواده با توجه به رنگ برقع آنها تشخیص داد. مثلاً اگر برقعهای رنگی دیدید، بدانید که بیشتر متعلق به شهرهایی مثل جاسک، بشاگرد، میناب و سیریک است که معمولاً سوزن دوزی هم شدهاند، اما برقع مناطق دیگر، بیشتر مشکی یا نیلی رنگ است. برقع بلوچی، از کتان و ابریشم تهیه میشود؛ شکلی کاملاً مستطیلی دارد و معمولاً قرمز رنگ است، اما برقع بندری(بندر عباسی)، بیشتر از پارچه مشکی تهیه میشود و مستطیل شکل است و پایین آن به شکل منحنی است.
ریزدانههای طلایی بر پوشاک زنان شاهسون
لباسهای محلی عشایر معروف آذربایجان شرقی، همچون شاهسون و ارسباران، یکی از مهمترین جاذبههای فرهنگی این استان است. مردان ایلات پوشاک اختصاصی ندارند، اما کت و شلوار و کلاه آنان معروف به کِپی (کلاه ترک داری که نظیر کلاه مردان گیلان است)، تشکیل دهنده پوشاک مردان شاهسونی است. لباسهای متنوع بانوان ایل شاهسون، هریک یاد آور گوشه ای از پوشش مردم سایر مناطق ایران زمین است. روسری بانوان را چارقد گلداری تشکیل میدهد که با یک کلاغی بسته میشود. پیراهن زنان ایل شاهسون از رنگهای متنوع و شاد تشکیل شده و بسیار بلند است. تنبان؛ شلیته ای است که میپوشند و شبیه تنبانهای بانوان گیلان، بختیاری و قشقایی است. جلیقه زنان شاهسون را پارچههای دوخته شده بدون آستین تشکیل میدهد که رویآنها سکههای طلا و نقره دوخته شده است و تعداد سکهها نشان دهنده میزان ثروت خانواده است.
منبع: توریسم آنلاین