محمد بقایی ماکان میگوید در چند دهه اخیر در حوزه ادبیات نمیتوانیم کسی را پیدا کنیم که پروریده این ایام باشد و بتوانیم ادعا کنیم که نامی ماندگار خواهد داشت.
این نویسنده و پژوهشگر در پاسخ به این پرسش که تحولات و آفرینش آثار برجسته ادبی به بازتاب تغییر ذهنیت هنرمند برمیگردد یا در تحولات اجتماعی - تاریخی ریشه دارد، گفت: پاسخ به این پرسش به تأمل در آنچه به ادبیات تطبیقی ربط پیدا میکند، مربوط میشود زیرا هر ذهن خلاق طبیعتا در شرایط مساوی و محیطهای همانند اندیشههای یکسان خلق میکند. برای مثال میتوان برخی از اندیشههای دکارت را با اندیشههای محمد غزالی مقایسه کرد. تا آنجا که گفتهاند اگر دکارت عربی میدانست میبایست پذیرفت که او کتاب «گفتار در روش» را تحت تأثیر اثر معروف غزالی «المنقذ منالضلال» نوشته است. برای مثال همین تشابه را در شعری از عینالقضات همدانی با یکی از شاعران معاصر میبینیم. همین تشابه شگفت میان یک رباعی از وحشی بافقی با رابرت فراست شاعر و خنیاگر معروف آمریکایی وجود دارد که حداقل ۴۰۰ سال فاصله زمانی و هزاران کیلومتر بعد مکانی دارند.