اقتصاد ایران دو سال است در هوایی تازه نفس میکشد. تب و لرزهایش در چند سال اخیر آن قدر شدید بوده است که سبب شود بدن فرتوتش بیمارتر از قبل شود. شیرکوند، کارشناس اقتصاد و معاون وزیر اقتصاد در دولت اصلاحات، هادی حقشناس، کارشناس اقتصادی و نماینده پیشین مجلس و مهدی پازوکی، تحلیلگر اقتصادی و استاد دانشگاه در روزنامه اعتماد گرد هم آمدند تا عملکرد دولت یازدهم را از منظر اقتصادی مورد بررسی قرار دهند.
به گزارش جماران، هر چند گفتوگو با سوالاتی درباره عملکرد اقتصادی دولت یازدهم آغاز شد اما میهمانان نقبی به آنچه در دولت دهم گذشت، زدند و توضیح میدادند که شرایط دولت یازدهم در ابتدا شرایطی عادی نبود و باید بررسی کرد که بر ایران و اقتصادش در دوران دولت نهم و دهم چه گذشته است. منتقدان اینبار از یکسو دولت را تحت فشار قرار میدهند که باید قانون را اجرا کند و دهکهایی را از فهرست یارانه بگیران حذف کند و از سوی دیگر انتقاد از حذف را در دستور کار قرار میدهند. جمع این دو، شرایطی عجیب را پیش روی دولت قرار میدهد. همان شرایطی که زنگنه از آن در برنامه مستقیم تلویزیونی گله کرد و گفت: چرا صدا وسیما در حذف یارانهها با ما همکاری نکرد. از میان حاضران در میزگرد برخی اعتقاد داشتند که دولت در حوزههایی جز اقتصاد موفقتر عمل کرده است اما در مقابل برخی دیگر چنین تحلیل میکردند که اتفاقا چون اقتصاد کار روز و دقیقه نیست، نمیتوان عملکرد دولت را شکست خورده دانست. میگفتند همانطور که تاثیر اقدامات نادرست پنج سال پیش حالا آشکار شده است، تاثیر اقدامات درست امروز نیز سالهای بعد آشکار خواهد شد. مشروح میزگرد «اعتماد» با حضور
آقایان شیرکوند، حقشناس و پازوکی در پی میآید:
دو سال پیش وقتی دولت یازدهم راهی پاستور شد، بسیاری به بهبود اوضاع امید پیدا کردند. واکنش بازارهای مهم به روی کار آمدن روحانی نیز حکایت از این امید داشت. روند صعودی قیمتها متوقف شد و از سوی دیگر مذاکرات ایران با ١+٥ امید برای بهتر شدن بیش از پیش وضعیت اقتصادی را زنده کرد. فکر میکنید دولت از موقعیت پیش آمده بهره مناسب را در حوزه اقتصاد برد؟
شیرکوند: من فکر میکنم که قضاوت و ارزیابی راجع به دولت دکتر روحانی کاملا با استانداردها و معیارهایی که تاکنون در مورد قضاوت در اقتصاد داشتیم متفاوت است. یعنی نمیتوان با همان معیارهایی که دولت اصلاحات یا دولت احمدینژاد را مورد قضاوت قرار دادیم، دولت روحانی را نیز قضاوت کنیم. مقیاسها در این دولت کاملا متفاوت است، زیرا این دولت در شرایط غیرمتعارف تشکیل شد. یعنی وضعیتی در اقتصاد وجود داشت که موجب درهم ریختگی سیستمی شده بود. در حقیقت شاکلهای به عنوان اقتصاد چندان قابل درک نبود، برای همین بسیار مهم است که بدانیم این دولت از کجا شروع کرد. برخی افراد برای بررسی عملکرد دولت به سراغ برخی شاخصها میروند که بهتر یا بدتر شد در حالی که این شاخص باید با پارادایم شروع به کار دولت خوانایی داشته باشد وگرنه تحلیل منصفانه نخواهد بود چون از پایه غیرواقعبینانه است.
من معتقدم دولت آقای روحانی در زمانیکه شروع به کار کرد، با یک ویرانههایی رو بهرو شده بود که حاصل زلزلهای بود که در اقتصاد ایران رخ داده بود. من مهر ماه سال گذشته در مصاحبهای که با روزنامه اعتماد داشتم، گفتم حتی شخص آقای روحانی وقتی دولت را تحویل گرفت عمق آوارها را نمیدانست. هر چند مطلع بود که زلزلهای آمده اما از قدرت تخریب این زلزله بیاطلاع بود. به هر حال روحانی نیز مثل تمام کاندیداها مطلع بود که زلزله رخ داده است. اگر حرفها و نکتههای آن دوران را بررسی کنید میبینید که در ایام انتخابات همه کاندیداها صرفنظر از گرایش سیاسی که داشتند، متفقالقول میگفتند میخواهیم به این روند رو به تخریب پایان دهیم. یعنی همه فهمیده بودند که اقتصاد کشور مضمحل شده و میخواستند آن را دوباره بسازند. پس وقتی میخواهیم در مورد عملکرد این دولت حرف بزنیم باید بدانیم که نقطه عزیمت کجاست. نقطه عزیمت برمیگردد به یک شرایط درهمریخته و عدم تعادلهای گسترده در تمام حوزهها. در بخش مالی، پولی، بودجه دولت، نهادهای تصمیمگیری و... همه جا عدم تعادل وجود دارد. به عبارت سادهتر ما چهل متر زیر آب بودیم.
به هر روی حتی اگر عمق مشکلات را هم کسی حدس نمیزد، میتوان تحلیل کرد که استفاده بهینهای از فرصتها صورت گرفته یا خیر. ما به دنبال این هستیم تا ببینیم دولت برای اینکه فرصت مغتنم فعلی را از دست ندهد باید در چه مسیری حرکت کند.
حقشناس: یک اصطلاحی هنگام تبلیغات توسط آقای قالیباف به کار برده شد که اصطلاح مهمی است. میتوان آن را مورد بررسی قرار داد. وی گفت: کشور در پرتگاه قرار دارد. مفهوم این جمله این است که کشور در یک شرایط غیرعادی قرار دارد. یا به عبارت سادهتر، کشور به لبه پرتگاه رفت و حال باید کارهایی انجام بگیرد تا کشور به حالت عادی برگردد. وقتی میگوییم رشد اقتصادی منفی یعنی ماشین اقتصاد موتور سوزانده است.
در دولت نهم و دهم و بهویژه در دولت دهم تورم ماهانه به پنج درصد رسید در حالی که تورم سالانه بسیاری از کشورها کمتر از پنج درصد است. به عبارت دیگر اگر دولت روحانی سرکار نمیآمد، تورم نقطه به نقطه شهریور ٩٢ که ٤٥ درصد بود این عدد حتما بالا میرفت. دولت استقرار یافت و انرژی مثبتی ایجاد شد. یکی از شاخصهای کلان اقتصاد نرخ ارز است که در سال ١٣٩١ روز بهروز افزایش داشت و این روند در بهار ٩٢ هم ادامه یافت و حتی به لبه هر دلار چهار هزار تومان هم رسید. اگر فرض کنیم دولت روحانی هیچکاری نکرد، که البته در ادامه خواهم گفت چه کارهایی کرد، حداقل میتوان در قدم اول گفت که به جامعه امید و روحیه داد.
ببینید ممکن است بحث کنند و بگویند دولت در حوزه یارانهها چه کرد. خب من حتی در این بخش هم توضیحاتی دارم. معتقدم همین که امروز مردم انتظار افزایش رقم یارانههای نقدی را ندارند، خود اتفاق بزرگی است. دو سال گذشته است، میشود کمی به عقب برگشت، همین دو سال پیش عدهای از کاندیداها شعار افزایش یارانهها را میدادند. فرض کنید رای میآوردند و یارانهها را افزایش میدادند. مگر نمیگفتند یارانه باید به صد هزار تومان برسد؟ اخیرا گزارشی را خواندم که در آن تاکید شده بود در پنج ماه گذشته، ماهی هزار میلیارد تومان بودجه عمرانی تزریق شده در حالی که سه هزار و ٥٠٠ میلیارد تومان یارانه دادیم. حال تصور کنید این فاجعهای است که از دولت قبل به این دولت رسیده و حداقل کسی توقع افزایش میزان آن را ندارد. نه تنها کسی توقع افزایش آن را ندارد بلکه این انتظار شکل گرفته که کاش یارانهها کم شود و ثروتمندان از دریافت یارانه محروم شوند. دولت نهم و دهم سه کار خیلی مهم انجام داد که آثار آن، نه تنها در دولت یازدهم و دوازدهم، حتی ممکن است تا دو دهه ادامه پیدا کند. یکی از اینها پروژه مسکن مهر است که به هر حال تولید دو میلیون واحد مسکونی را در آن پروژه تعریف کردند، هر چند خودشان هم کمتر از یک میلیون واحد را تحویل متقاضیان دادند اما یکی از آثار این طرح این است که خط اعتباری ٥٠ هزار میلیارد تومانی که گرفتند را اگر با یک ضریب فزاینده حداقل عدد پنج را بگیریم، ٢٥٠ هزار میلیارد تومان در نقدینگی جامعه خود را نشان داد و آثار آن را در نرخ تورم دیدیم که کماکان آثار آن در نرخ تورم است. برای توضیح این مساله، یک مثال از علم پزشکی میزنم. وقتی یک بیمار درجه تب بالاتر از ٤٠ درجه داشته باشد، ممکن است که تشنج بکند و بخشی از بدن وی تا آخر عمر ناقص بماند. بخش از اقتصاد کشور بهخاطر نرخ تورم ٤٥ درصد که ناشی از خط اعتباری مسکن مهر بود، دچار تشنج شد. مضاف بر این خود مسکن مهر، چون یک بخش از جامعه را یکجا جمع کردند، در حالی که در شهر افراد مختلف از طبقات مختلف هستند، اما در مسکن مهر فقط دهکهای پایین را یکجا جمع کردند که از لحاظ اجتماعی فردا دردسرهایی خواهد داشت و بهزودی هم حل نخواهد شد. از مسائلی که آقای شیرکوند در مورد مکانیابی هم گفتند میگذرم که به واقع، خود این مساله مکانیابی هم مشکلاتی را خواهد داشت.
در برنامه سوم و چهارم توسعه، بحث چابکسازی دولت مطرح بود. زمانیکه ٧٠٠ تا ٨٠٠ هزار نیرو که تحت عنوان قرارداد مستقیم کارمند رسمی میشوند، مشابه این افراد با تحصیلات بالاتر بیرون گود هستند. این افراد که تا چهار سال دیگر از بین نمیروند، بلکه ٣٠ سال با دولت خواهند بود. همین بحث در مورد دو و نیم برابر شدن نیروی انسانی در وزارت نفت هم وجود دارد، خود وزیر فعلی که هیچ، حتی اگر دولت را هم به یاری بطلبد، نمیتواند به راحتی نیروی انسانی را اخراج کند. این ارثیه دولت سابق است که به راحتی حل نمیشود.
با همه اینها شاخصها رو به بهبودی است. در سال ١٣٩٠ درآمدهای ارزی کشور ١٥٠ میلیارد دلار بود، ١٢٠ میلیارد دلار نفت و گاز، ٣٠ میلیارد دلار هم از فروش کالاهای دیگر. در این سال رشد اقتصاد نزدیک چهار درصد بود. سال گذشته و امسال، مجموع درآمدهای ارزی به یک چهارم سال ١٣٩٠ هم نخواهد رسید؛ ولی رشد اقتصادی هم حدود دو تا سه درصد است. اگر انضباط مالی و پولی نبود، اگر دولت از آدمهای کاردان در مصادر مختلف استفاده نمیکرد، قطعا این رشد اقتصادی رخ نمیداد. اساس رشد اقتصادی سرمایهگذاری است و دولت قبل داشت و استفاده نکرد. در مجموع سالهای دولت نهم و دهم به ازای هر درصد رشد اقتصادی، پنج برابر دولت اصلاحات هزینه شد، یعنی کشور بسیار گران اداره شد. لذا دولت یازدهم در شرایطی استقرار یافت که کشور در پرتگاه بود و امروز حداقل مردم امیدوارند و این اعتماد عمومی مهمترین سرمایه دولتها است. امروز دیگر کسی در کشور توقع ندارد اوضاع بدتر شود، نه تنها توقع ندارند اوضاع بدتر شود، بلکه حتی توقع میرود که تورم یک رقمی هم بشود. همه انتظار دارند دولت رشد اقتصادی را افزایش دهد و بازار مسکن از رکود خارج شود. وقتی مسکن در رکود است خیلی ساده کارخانجات سیمان و فولاد به رکود میرود و دهها شغل مرتبط با مسکن به رکود میرود. این اتفاق در دولت گذشته رخ داد. چرا مسکن به رکود رفت؟ برمیگردد به پروژههایی که دولت سابق تحت عنوان مسکن مهر تعریف کرد. در تاریخ ایران یک کالا که همواره توسط بخش خصوصی تولید میشد، مسکن بود و دولت با مسکن مهر، به این بازار وارد شد و بخش خصوصی از این حوزه رفت. خب وقتی بخش خصوصی هم میرود مسکن وارد رکود میشود. طبیعتا در این حالت نمیتوان توقع داشت شغل ایجاد شود.
در خودروسازی هم وضع تا حدودی بر این منوال است. در سال ١٣٩٠، تیراژ خودرو یک میلیون و ٦٠٠ هزار دستگاه بود که سال گذشته به ٧٠٠ تا ٨٠٠ هزار تا رسید. هر چند نیروی انسانی خود را اخراج نکردند اما انتظار میرفت که با تعدیل نیروی انسانی رو بهرو شویم. یعنی ما باید دعا کنیم که نرخ بیکاری بدتر نشد. در چنین شرایطی ثبات نرخ بیکاری خود نشانه خوبی است.
پازوکی: من البته نقدهایی به دولت دارم ولی در برخی حوزهها مثل هدفمندی یارانهها موافق سیاستهای دولت هستم. با اینکه مخالف دادن یارانه هستم اما با حذف آن در موقعیت فعلی مخالفترم. ترجیح میدهم توضیح را متعاقبا اعلام کنم.
شیرکوند: آن برنامههایی که دولت آقای روحانی و شاید باقی کاندیداها در دوره مبارزات انتخاباتی اعلام کردند، سمتگیری آتی دولت بود وگرنه هیچکدام نگفتند از چه عددی شروع میکنیم و به چه عددی میرسیم. واقعیت این است که هیچکس نمیتوانست عمق اتفاقات را پیشبینی کند تا بتواند سیاستهای خود را تعیین کند و متعاقب آن بگویند به کجا میرسیم. زمانیکه دولت یازدهم تشکیل شد و سراغ واقعیتها رفت، متوجه شد مشکلات ماورای تصور است. بهتر است به تجربه خودم در این حوزه اشاره کنم. سه ماه بعد از تشکیل دولت، فکر میکنم حوالی آبانماه سال ١٣٩٢ بود، در جلسهای دوستانه با دو سه تا از وزرا بودیم.
کدام وزرا بودند؟
شیرکوند: وزیر جهاد کشاورزی، نفت و راه و شهرسازی. از آنها پرسیدم شما شناختی از وزارتخانه خود داشتید، (به هر حال قبل از دولت آقای احمدینژاد وزیر بودند،) گفتم وقتی به این وزارتخانه رفتید، با توجه به شناخت قبلیتان میتوانستید حدس بزنید چه اتفاقاتی رخ داده است. فکر میکردید اوضاع این طور باشد. میدانید چه جوابی دادند؟ گفتند: ما تصور چنین مشکلاتی را نداشتیم و عمق فجایع بهمراتب بیش از حد تصور ما بود. با اینکه ما خیلی بدبینانه وضعیت را متصور شدیم ولی در واقعیت متوجه شدیم اوضاع بدتر از تصورات ما است. وزیر نفت گفت من وزارت نفت را زمانی به دولت احمدینژاد تحویل دادم که روزانه دو میلیون و ٤٠٠ هزار بشکه نفت از این مملکت صادر میشد، در سال ١٣٩٢، وزارتخانه را با صادرات یک میلیون و پنجاه هزار بشکه تحویل گرفتم. از طرف دیگر هر چند تولید ٤٠ درصد سابق بود اما تعداد کارمندان و نیروی انسانی این وزارتخانه دو و نیم برابر قبل شده بود. حال مشکل این است که چگونه این معضل را در بودجه حل کنیم. در کنار این مساله، با وجود میلیاردها دلار هزینه کردن درآمدهای نفت، وزارت نفت و شرکتهای تابعه این وزارتخانه چهل میلیارد دلار بدهی دارند این را چه کسی پیشبینی میکرد. ما سابقا میگفتیم که دولت نهم و دهم ٦٠٠ میلیارد دلار درآمد داشته و هزینه کرده که معادل تمام درآمدهای نفت تاریخ ایران بود. ما فکر میکردیم تنها این پولها خرج شده اما در واقعیت فهمیدیم که نه تنها این پولها خرج شده بلکه ٤٠ میلیارد دلار بدهی هم بالا آمده است. این مشکلات همه جا بود و عمق مشکلات به حدی بود که اصلا قابل تصور نبود. سازمان مدیریت نظارت بر پروژهها و سازمان برنامه دیگر وجود نداشت. علاوه بر این بدهیهای گسترده دولت به پیمانکاران وزارت نیرو هم هست. پیمانکارانیکه در حوزه وزارت نیرو کار انجام دادند اما طلبکار شدند. اینها را با رکود و رشد منفی کنار هم بگذاریم، نمیشود کسی توقع داشته باشد یک شبه مشکلات حل شود. برخی افراد خود را یا به ندانستن میزنند یا واقعا دانسته مسائلی را مطرح میکنند که آقا این دو سال دولت چه کرد؟ هیچی ٤٠ متر زیر آب را ٣٠ متر بالا آورد اما هنوز ١٠ متر زیر آب است و طبیعی است فردی که از بالا نگاه میکند، میبیند که دولت کماکان زیر آب است. لذا تحلیل دولت باید از این زاویه باشد. یعنی بدون مشخص کردن نقطه عزیمت بحث و اینکه بگوید کجا بودیم، میتواند بحث را به درستی پیش ببرد.
حالا کمی ریزتر میشوم. بله دولت گفته مسکن مهر را حل میکنم که باید هم حل کند چون وظیفه دولت است اما صحبت سر این است که مسکن مهر این پتانسیل را داشت که گره آن را بشود با دست باز کرد. آنقدر گره بد و ناشیانه بسته شده که با دندان هم باز نمیشود. دولت خواست مشکل مسکن مهر را حل کند اما آیا این گره دو ساله باز میشود؟ توقع کمی بالا نیست؟
با تمام این تفاسیر دستکم توقع این بود که در خیلی از بخشها حرکت رو به جلو باشد اما در یکسری موارد این را نمیبینم. مثلا در حل بحران بیکاری و اصلاح هدفمندی یارانهها پیشرفت خاصی دیده نمیشود؟
شیرکوند: عمده بحث من همین است که شما میگویید رشد باید ایجاد شود، اما فرض این است که ما در نقطه صفر هستیم و میخواهیم رشد کنیم. اما گهگاه شما منفی هستید، وقتی منفی پنج هستید، منفی سه بشوید هم رشد کردید، اما منفی هستید. حالا آقایان دیگر هم میتوانند نظر بدهند. اصلا همه حرف من این است که در دوران محمود احمدینژاد تمام حوزههای اقتصادی با عدم تعادل روبهرو شد و بازگشت ثبات به آنها خود یک گام بلند است. مهمترین محور اقتصاد، سرمایهگذاری و افزایش تولید است. امروز در این کشور هنوز سرمایهگذاری با اقبال روبهرو نشده است. چه در حوزه صنعت، چه در خودرو، حوزه کشاورزی، ساختمان و... سرمایهگذاران هنوز به اعتماد و اطمینانی نرسیدند که پروژهای را راهاندازی کنند که از قبل آن بیکاری کمتر شود، توزیع درآمد بالا رود، صادرات افزایش پیدا کند. قانع کردن سرمایهگذاران برای سرمایهگذاری به این راحتیها نیست. سرمایهگذار قبل از هر چیز نیاز به اعتماد دارد. در کدام بخش اقتصاد ما سرمایهگذاران با رغبت به سمت سرمایهگذاری میروند؟ هیچجا چون بنیانهای سرمایهگذاری که در بحثهای اقتصادی به آن بهبود فضای کسب و کار میگوید، سست شده است. کشور امروز باید اعتماد را به جامعه تزریق کند. اینها تخریب شده و هنوز بازسازی نشده است. اشتغال در هوا ایجاد نمیشود بلکه باید کسی کارخانه بزند که امروز کسی حاضر به چنین کاری نیست. هنوز عوامل اطمینانآور جای بیاعتمادیها را نگرفته و این پروسه نیازمند عوامل بسیاری است. بروید شاخصهای بهبود کسب و کار را ببینید. تمام شاخصهای آن بلندمدت است و در عرض یک سال بهبود پیدا نمیکند. باز هم میگویم ببینیم دولت از کجا شروع کرده و بعد جلو بیاییم.
در توضیحات ارائه شده اشاراتی به نرخ بیکاری هم شد. همانطور که میدانید بررسیها نشان میدهد نرخ بیکاری نسبت به تابستان ١٣٩٢ بدتر شده است. از ٤/١٠ درصد به ٨/١٠ درصد رسیده است. بر این اساس منتقدان عملکرد دولت را در این حوزه مناسب نمیدانند.
حقشناس: خب این اتفاق چرا افتاده است؟ چون درواقع خودرو و مسکن در رکود است. لذا چرا بخش خودروسازی، مسکن، سیمان و فولاد در رکود است؟ یکی از شاخصهایی که وجود دارد، آمار سازمان بنادر نشان میدهد که صادرات غیر نفتی ما همچنان رو به کاهش است. ما در پنج ماهه نخست امسال، نسبت به پنج ماهه نخست سال گذشته دو میلیون تن کاهش صادرات داشتیم که نماد رکود است. در یک کلام میتوان گفت با اینکه دولت به معنای واقعی اقتصاد ایران را از لبه پرتگاه به ریل واقعی خودش بازگرداند، حالا نیاز به برنامهریزی ویژهای دارد که مثلا تحریمها لغو شود و صادرات نفت به شرایط عادی بازگردد.
البته با پذیرش این مساله هم باید بدانیم که قیمت نفت کاهش جدی داشته اما هزینههای دولت رو به افزایش گذاشته است. امروز همه کارمندان دولت توقع دارند که هر ساله افزایش حقوقی معادل نرخ تورم داشته باشند، پس هزینهها رو به جلو است اما درآمدها سیر نزولی دارد. وقتی تمام اینها را کنار یکدیگر میگذاریم میبینیم که روند اقتصادی دولت مثبت بوده است.
آقای پازوکی، پاسخ شما به این سوال چیست ضمن آنکه دلایل خود برای مخالفت با حذف یارانهها در شرایط فعلی را توضیح دهید.
پازوکی: من ابتدا مقدمهای میگویم. نمیتوانم بدون اشاره به وضعیت دولت نهم و دهم درباره دولت یازدهم صحبت کنم. بالاخره دولت یازدهم با یک مقدمهای روی کار آمد. امور را از یک دولتی تحویل گرفت که ویژگیهای خاصی داشت. در یک کلام آقای محمود احمدینژاد، به نظر من اقتصاد ایران را حداقل ربع قرن به عقب برد. تا جاییکه من تاریخ صد ساله ایران را مطالعه کردم، دولتی بیانضباطتر از این دولت ندیدم. فکر میکنم به زودی این دولت در تاریخ نماد بیانضباطی شود. بخشی از مشکلات امروز ما هم طبیعتا ناشی از عملکرد دولت ایشان است. حالا من میخواهم عملکرد دولت یازدهم را بسنجم اما باید نکات مثبت این دولت را هم بگویم. سیاست خارجی دولت فعلی یکی از بخردانهترین سیاستهای این دولت بود.
اما نباید همهچیز را به احمدینژاد حواله داد. باید دید دولت چه کارهایی را میتوانست انجام دهد و نداد. دولت روحانی نباید فراموش کند که بخشی از حکومت وی را نمیخواست و مردمی که تغییر میخواستند به ایشان رای دادند و در نهایت ایشان را روانه نهاد ریاستجمهوری کردند. ولی تغییراتی که مردم ایران میخواستند، در بخشهایی انجام شد و در بخشهایی انجام نشد.
در زمینه حل مناقشه هستهای دولت خوب عمل کرد ولی در برخی بخشهای دیگر اینطور نبود. مثلا دولت احمدینژاد سیستم اداری کشور را فشل کرد و بهجای آنکه نیروهای کارآمد وارد سیستم اداری کشور شوند، نیروهای ضعیف را وارد کرد. مثلا در وزارت کشور معاونتی تاسیس کردند که هنوز هم هست، با عنوان معاونت اقتصادی، در حالی که وزارت کشور چه نیازی به معاونت اقتصادی دارد؟ مسائل اقتصادی در حوزه وزارت اقتصاد، بانک مرکزی و نهادهایی از این دست است. قطعا باید این معاون حذف شود. یا مثلا فرض کنید دانشگاههای ما تا سال ١٣٦٤، ٦٠ واحد دانشگاهی داشتیم اما در دولت احمدینژاد این رقم به بالای ١٢٠ واحد رسید. این به معنای رشد علم در جامعه نیست، بلکه نشان از هدر دادن منابع است. در هر روستایی یک واحد دانشگاهی تاسیس شد و در حالی که براساس استانداردهای جهانی، یک دانشگاه متشکل از چندین دانشکده است اما ما دانشگاههایی داریم فاقد هر نوع دانشکدهای. یا حتی اعضای هیات علمی آن بسیار کم است.
حالا من یک انتقاد دارم. دولت تغییر کرده اما بدنه دولت همان است که بود. دولت جدید با یک بدنه فشل چه باید بکند؟ این واقعیت است. بدنهای که در دولت باقی مانده است همان مدیران احمدینژادی هستند. این البته تا حدی ناشی از عدم باور به تحزب و کار متحزبانه در کشور است. در نتیجه من دلم برای آقای روحانی میسوزد که بسیاری از مدیران وی مخالفان دولت هستند که طبیعی است این مساله در آینده مشکل ساز خواهد بود. دولت باید بداند که فقط باید به مردم جواب پس بدهد و با مردم صادق باشد. دولت اگر میخواهد با رانتخواران مبارزه کند باید به مردم تکیه کند وگرنه توفیقی در قبال رانتخواران نخواهد داشت و آنها آنقدر قدرتمند هستند که به دولت ضربات جدی وارد کنند. نمونه آن همین صحبتهای رییسجمهوری در مورد شورای نگهبان است. ایشان صحبتهای درستی را مطرح کردند، اما واکنشها را ببینید. شورای نگهبان از ١٢ نفر است اما بودجه آن ٤٤ میلیارد تومان است. شورای نگهبان پژوهشکده درست کرده است. قطعا شورای نگهبان وظیفه دارد از قانون پاسداری کند. ولی میبینیم بسیاری از افراد شریف وارد انتخابات نمیشوند چون از آبروریزی میترسند. بنابراین اینها باید شفاف شود. شورای نگهبان چشم است و نه دست. قرار نیست این شورا در هر روستا و قصبهای دفتر کار داشته باشد زیرا در این صورت به حزب سیاسی تبدیل میشود. یا شما شورای انقلاب فرهنگی را نگاه کنید، بودجه این نهاد ٥٥ میلیارد تومان است.
شیرکوند: درست است. واقعا قبول دارم کسانیکه در مورد این دولت میخواهند صحبت کنند باید گذشته را به یاد بیاورند و از آن درس بگیرند.
قدر مسلم این است که هر صاحب نظری میتواند نسبت به عملکرد این دولت انتقاد داشته باشد. میتواند به عملکرد برخی دستگاهها ایراد داشته باشد. منتها یک کل را باید در نظر گرفت، چون من تجربه دولت اصلاحات را دارم، میدانم که این نگرانی آن زمان هم بود که حتی برخی دوستان دولت هم به نوعی دولت را نقد میکردند. به هر حال این نقد، بازی در زمین رقیب بود. این نقد نهتنها یاریرسان به دولت نبود بلکه زیانآور هم بود چون عملا برای کسانی خوراک تهیه میکردند که مترصد آن بودند دولت را دولت «گفتار درمانی» معرفی کنند. در حالیکه مشخص بود دولت در حال برداشتن گامهایی به جلو است اما با این روند کارش را تخریب میکردند و نقاط مثبتش را نادیده میگرفتند. همان دوره دولت دهها قانون مانند قانون سرمایهگذاری خارجی را تصویب کرد. اما بخشی از حوزههای نظری نقد آرمانی به دولت داشتند و در نهایت نیز دولت ضربه خورد.
حال روی صحبت من با کسانی است که میخواهند دولت را نقد کنند. دولت را باید نقد کرد اما لطفا نقد واقعی کنید، نه نقد آرمانی. نقد آرمانی این دولت یعنی فرض بگیریم دولت تمام چالهها را پر کرد و در یک شرایط آرام و تعادلی باید دید چه کرد. این نقد آرمانی برای سایتها و تریبونهایی که قصد تخریب دولت را دارند خوراک تهیه میکند. دولت فعلی هنوز مستقر در حوزههای خود نشده چون هنوز در عدم تعادلهای گذشته دست و پا میزند. شوخی نیست ما هر ماه سه هزار و ٤٠٠ میلیارد تومان یارانه تزریق میکنیم و هیچ احدی هم کاری نمیتواند بکند. در حالی که بودجه عمرانی دولت اندازه دو ماه یارانهها نیست. حال کسی از موضع آرمانی میگوید دولت مدیریت و یارانه افراد پر درآمد را قطع کند. اما نمیگوید دولت از کجا باید بین افراد پر درآمد و کمدرآمد تفکیک قائل شود. کسانیکه میگویند ندهد، به نظرم آرمانی هستند.
من فکر میکنم باید اینجا به بحث ورود کرد. ببینید اینکه بانک اطلاعاتی در این کشور نیست تقصیر چه کسانی است؟ من میگویم تقصیر تمام دولتهای پیشین و دولتمردان و سیاستگذاران است .
شیرکوند: قبول دارم ما این بانک اطلاعاتی را نه در سازمان امور مالیاتی داریم و نه در هیچ سازمان دیگری. حالا بیاییم از روشهای دیگر استفاده کنیم. مثلا بگوییم یارانه اساتید دانشگاه حذف، مدیران عالی حذف و... اما نهایتا این مشاغل دو میلیون آدم را در بر میگیرد که در مقایسه با هفتاد میلیون یارانه بگیر عددی نیست. یک روزه هم نمیتوان این آمار را تهیه کرد. پس ببینید برخی گرهها با دندان هم باز نمیشود ولی میتوان شعار آن را داد.
براساس همین تعریف شما، مثلا نمایندگان مجلس، وکلا، جراحان و...
شیرکوند: همه اینها میشود دو میلیون نفر.
حقشناس: منظور شما دو میلیون خانوار است؟
شیرکوند: نه، دقیقا دو میلیون نفر را میگویم. خب این گرهی باز میکند؟
پازوکی: اتفاقا من در اینجا صحبت دارم. اصلا روی بحث من با عملکرد اقتصادی دولت در حوزه یارانهها نیست. من خودم معتقدم یارانه باید حذف شود اما زمان این کار فعلا نیست. حذف یارانهها در شرایط کنونی اقدام درستی نیست و من مضرات آن را بیش از مزایایش میدانم. پس اگر میخواهیم درباره عملکرد اقتصادی دولت صحبت کنیم بهتر است این نکته را مد نظر داشته باشیم که دولت اتفاقا در حوزه یارانهها بد عمل نکرد. درست است که بودجه عمرانی بسیار کمتر از یارانههاست، درست است که یارانه دست و پای دولت را بسته است اما نباید حالا به فکر حذف آن بود. بیایید واقعبین باشیم. درباره این صحبت کنیم که دولت از چه فرصتی به درستی استفاده نکرد. نه اینکه بگوییم چرا ضربتی یارانه را برنداشت. به هر حال دولت احمدینژاد یک سنت بدی را در جامعه ما به جا گذاشت، من فکر میکنم به صلاح دولت نیست که از نظر سیاسی این کار را بکند. به نظرم باید در شهریور ١٣٩٦ این کار انجام شود. تعارف نداریم هر چند این کار درستی است اما اجرای آن پیش از این زمان به محبوبیت دولت لطمات جدی خواهد زد. من قبول دارم که نباید آرمانی به مسائل نگاه کرد و همهچیز را واقعی دید اما به حرفهای آقای شیرکوند انتقادات جدی دارم. آقای شیرکوند، الان که سیاست خارجی موفق عمل کرده چرا نباید از فرصت استفاده کرد. چرا خیلی از سفیران تغییر نکردهاند و با رانتهای قبلی هنوز سر جایشان ماندهاند؟ نمیشود با تغییر این سفرا به نفع اقتصاد و سیاست عمل کرد؟ اتفاقا انتقاد من به دولت آنجاست که ما متاسفانه در سطح معاون وزیر، حتی در حد معاون وزیر خارجه، افرادی را داریم که مخالف دولت هستند. اینها انتقاداتی است که من به دولت یازدهم دارم. دولت روحانی باید بداند که اگر با محافظهکاران رو در بایستی داشته باشد، ضرر میکند. آقای ظریف به این دلیل محبوب است که از منافع ملی دفاع کرده اما برخی سفرای ما حقوق دلاری خود را به منافع ملی ترجیح میدهند.
ببینید، من چاره کار را اصلاح میدانم اما باید توجه داشت که دولت یازدهم رودربایستی را کنار بگذارد. بالاخره باید مملکت را پیش برد. بیایید اصلا نگاهی به تجربه ایران در دهههای ٤٠ و ٥٠ بیندازیم. دهه ٤٠ رشد اقتصادی ایران خوب بود، نرخ تورم معقول بود اما دهه ٥٠ چه شد؟ دیکتاتور متوجه هیچ مسالهای نبود. وقتی قیمت نفت بالا رفت شاه دستور داد که اعتبارات برنامه پنجم را دو برابر کنند و همان زمان مسوولان سازمان برنامه به شاه گفتند که این برنامه بوی خون میدهد. شاه نمیفهمید و به همین خاطر گفت مسوول سازمان برنامه را از کشور بیرون بیندازید.
خب حالا بیایید زمان حال را ببینید. یکبار دیگر هم در دوره محمود احمدینژاد قیمت نفت بالا رفت ولی ما نتوانستیم از این فرصت هم استفاده کنیم چون فهم اجتماعی بسیاری از وزرای احمدینژاد از میانگین جامعه هم پایینتر بود. آنها هم از فرصت استفاده نکردند و این فرصت تاریخی هم به باد رفت.
نکتهای که من میخواهم بگویم این است که دولت آقای روحانی، به عنوان یک طرفدار اصلاح هر جا با محافظهکاران چانه بزند، ضرر خواهد کرد. روحانی نباید فراموش کند که چه نکتههایی را تبلیغ کرد و همینها هم باعث شد مردم به وی رای دهند. به عنوان یک دردمندی که نمیخواهم پستی در این مملکت بگیرم، عرض میکنم که اعتقاد دارم دولت روحانی اگر میخواهد در اقتصاد موفق شود، باید و باید همانطور که سیاست برد -برد در دیپلماسی را انجام داد، این سیاست را در زمینه اقتصاد با جهان غرب پیش ببرد. اگر جمهوری اسلامی ایران، استراتژی برد- برد اقتصادی با غرب را در پیش بگیرد، میتواند به نرخ هشت درصد دست پیدا کند. نرخ رشد هشت درصد ممکن نخواهد بود مگر با این کار. مثال میزنم، امروز هزینه تولید نفت در عسلویه برای ما حدود چهار و نیم دلار است؛ اگر امروز شرکت امریکایی ارامکو که در عربستان هزینه تولید نفت را به حدود یک و نیم دلار رسانده، به ایران بیاید و تکنولوژی خود را به ایران بیاورد، با توجه به بالا بودن تخصص ایران نسبت به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، میتوانیم با سرعت بیشتری به سمت رشد اقتصادی برویم. اگر ما به فکر منافع دایمی ملی هستیم، باید استراتژی برد - برد اقتصادی را با غرب پیش ببریم.
طبق سند چشمانداز قرار بود ما شاگرد اول منطقه باشیم اما در ١٠ سال گذشته آذربایجان، ترکیه و امارات فاصله بیشتری از ما گرفتند. شما وقتی بازار میروید میخواهید بهترین کالا را با کمترین قیمت بخرید.
نکته مهمی را مورد اشاره قرار دادید؛ آرمانگرا بودن کسانی که فرصت سوزی کردند. آقای شیرکوند هم که مشکل را نقد آرمانی میدانند نه نقد واقعی. حالا فکر میکنید دولت در تدوین برنامه ششم چقدر آرمانگرا وارد عمل شده است؟ از این نگاه فاصله گرفته؟ افقها با توان واقعی کشور هماهنگ شده است؟
حقشناس: زمانی که بحث چشمانداز ٢٠ ساله در سال ١٣٨٤ شروع شد، قرار بود در ٢٠ سال به کشور اول منطقه تبدیل شویم، مبنای رشد هشت درصد مد نظر بود اما در عمل میانگین رشد زیر چهار درصد بود. حال اگر بخواهیم به همان افق ١٤٠٤ برسیم باید رشد اقتصادی دو رقمی داشته باشیم. حالا شما میگویید آرمانگرایانه بود؟ پاسخ من منفی است. سوءمدیریت سبب شد برنامه محقق نشود. اگر این پرسش به میان آید که کشور ما پتانسیل رشد دو رقمی را دارد، به نظر من دارد. هم در بخش نفت این پتانسیل وجود دارد و هم در بخش معادن. از این دو بخش مهمتر در بخش توریسم این ظرفیت را داریم اما باید ببینیم اجازه میدهند از این صنعت توریسم استفاده کنیم. مساله توریسم در ایران تا حدودی فرهنگی است و باید دید اجازه میدهند یا خیر. همین کریدور هوایی بعد از جنگ عراق روزانه هزار فروند هواپیما از آسمان ایران میگذرد که بهشدت هم به درآمدزایی کمک میکند. فلسفه راهاندازی فرودگاه امام خمینی هم همین بود. میخواستیم و قرار بود به هاب منطقه تبدیل شویم. یعنی قرار بود نقشی که فرودگاه استانبول و دوبی امروز دارند، ما داشته باشیم. همه اینها بسته به این است که ما چقدر فضای کسب و کار ایران را مثبت کنیم. به لحاظ ظرفیت اما اقتصاد ایران ظرفیت رشد دورقمی را هم دارد.
با همه اینها با نگاه به گذشته باید برنامه آینده را تدوین کرد. حالا شما فکر میکنید نگاه دولت آرمانی است یا واقعی.
شیرکوند: باید این را در نظرداشته باشید که دولت قرار است در برنامه ششم، کشور را از نقطه صفر توسعه دهد. لذا هر برنامه و هدفی شاید آرمانی به نظر برسد.
پازوکی: اجازه بدهید من مثال بزنم. الان سال چهارم برنامه پنجم است، میانگین رشد اقتصادی چهار سال این برنامه حدود منفی یک درصد است. با عملکردی که داشتیم امکان رشد هشت درصد نداریم مگر آنکه از فضای بینالمللی به دست آمده استفاده کنیم.
حقشناس: در تایید فرمایشات آقای پازوکی باید عرض کنم که در برنامه ششم رشد اقتصادی هشت درصد را پیشبینی کردهاند. این بدان معناست که باید هزارمیلیارد دلار سرمایه تجهیز کرد که به طور قطع این کار از پس صنعت نفت بر نمیآید. چون ما اگر فکر کنیم قیمت نفت به این زودیها بالای صد دلار برسد اشتباه است. پس نمیتوانیم توقع درآمدهایی مشابه را داشته باشیم. این یک تصور واهی است. مضاف بر اینکه اگر میخواهیم هزار میلیارد دلار سرمایه تجهیز کنیم باید ٢٠٠ میلیارد دلار سرمایهگذاری در بخش نفت داشته باشیم. یعنی در برنامه پنجساله سالانه ٤٠ میلیارد دلار سرمایهگذاری کنیم که بالاتر از کل درآمدهای نفتی سال جاری خواهد بود. در نتیجه بالاجبار باید سرمایهگذار خارجی بیاید. در زمان دولت اصلاحات ما توانستیم از میادین مشترک خود با قطر به ٥٠ درصد برسیم در حالی که امروز برداشت طرف قطری ٧٠ درصد بیشتر است. این بدان معنی است که سهم ما ٣٠ به ٧٠ است. فاصله را ببینید. اگر ما یک وجب خاکمان مورد طمع بیگانه باشد همه میخواهیم جان خود را بدهیم اما اموال مشترک ما به راحتی غارت میشود. اگر سرمایهگذاری خارجی بهدرستی انجام شود ما توان رسیدن به هشت درصد رشد اقتصادی را داریم. خلاصه کلام اینکه باید تغییرات ساختاری بسیاری در اقتصاد ایران انجام شود. همین عبادی در کشور عراق وقتی به سر کار آمد تعداد محافظان و اعضای کابینه را کاهش داد، آیتالله سیستانی هم از وی حمایت کرد. بالاخره باید دید چه زمانی قرار است این اتفاقات در ایران بیفتد. ما نیاز به یک جراحی جدی در اقتصاد ایران داریم، جراحی فقط هم در جذب سرمایهگذاری نیست بلکه باید همین ساختار دولت را هم تغییر و چابکسازی واقعی انجام داد. باید شایستهها در راس قرار بگیرند و شایستهسالاری در کشور باب شود. در هر حال ما با روش کنونی خود نمیتوانیم به افق ١٤٠٤ و کشور اول منطقه شدن دست یابیم.
پازوکی: به هر حال این جراحی باید در برنامهها دیده شود. برنامه توسعهای الان به نظر میآید همان کلیت برنامه قبلی را ادامه میدهد. آقای نوبخت گفتند که برنامه ما جامعنگر باشد.
شیرکوند:حرفم را دوباره تکرار میکنم که باید دولت روحانی را با توجه به شرایط ویژه سال ٩٢ و اوضاع نابسامان کشور مورد تحلیل قرار داد. من خواهش میکنم دست از نقد آرمانی دولت بردارید و به صورت واقعی و عینی با توجه به شرایط دولت را نقد کنید.
حقشناس: به هر حال یکی از مشکلاتی که در اقتصاد ما هست همین است، برنامهها معمولا با رویکردهای مختلف نوشته میشود. یکی از دلایل موفقیت برنامه سوم توسعه این بود تیمی که برنامه را جمع کرد همفکر بودند. برنامه چهارم در دولت اصلاحات تنظیم میشود اما دولت اصولگرا آن را به کناری میگذارد. در حالی که آن برنامه محصول هزاران ساعت کار بود. حال برنامه اگر میخواهد مسالهمحور باشد، با توجه به شرایط امروز ما، مساله بیکاری است. ما امروز چهار میلیون دانشجو داریم که در چهار سال آینده آنها قطعا وارد بازار کار میشوند. با سه تا چهار میلیون بیکاری که امروز داریم، در آینده مشکلات بسیار بیشتری خواهیم داشت. علاوه بر این بیکاری در جوانان حداقل ٢٠ درصد است که یک نرخ بحرانی به حساب میآید. مهمتر از همه اینها این است که به این باور برسیم که بالاخره چه کسی میخواهد برنامهها را اجرا کند؟ در بدنه دولت افرادی هستند که باوری به این برنامهها ندارند، همانهایی که برنامه چهارم را کنار گذاشتند. عدم ریسکپذیری هم یکی از ایرادات دولت است. وقتی انگیزه کافی نباشد، ریسک نمیکنیم و بدون ریسک هم نمیتوان توقع رشدهای بالا را داشت.
پازوکی: با اشاره به صحبتهای آقای حقشناس در مورد اصلاحات نظام اداری در عراق، فکر میکنم باید در ایران هم انجام شود. ما باید و باید از تعددها کم کنیم. به نظر من اصلاحات سیستم اداری در خود دولت و ابتدا در خود نهاد ریاستجمهوری باید انجام شود.
با چه سازوکاری اینها باید انجام شود؟
پازوکی: در حالی که سطح سواد و دانش در سیستم اداری پایین آمده اما حقوق مدیرکلها در سطح معاون وزیر بالا آمده است. اصلاحات اداری باید شروع شود و در این دولت هم باید جمع شود. هر چه دولت کوچکتر شود، چابکتر میشود. ما میبینیم که آدمهای کاربلد زودتر از سیستم خارج میشوند. بنابراین باید تحول در سیستم اداری منجر به کاهش هزینههای دولت شود. واقعا دولت باید به هر قیمتی کوچک شود.
واقعا فکر میکنید دولت میتواند از پس این کار برآید؟
حقشناس: بله، میتواند. به شرطی که کار ایجاد کند. مثلا قانونی بود که فکر میکردند اجرای آن دریافتی مالیات بیشتر میشود اما اینطور نشد.
پازوکی: اتفاقا اشاره خوبی کردید. بیایید از منظر همین مالیات دولت را مورد بررسی قرار بدهیم. قبل از ورود یک پرانتز باز کنم و بگویم من معتقد نیستم در شرایط رکودی میتوان به رشد درآمدهای مالیاتی فکر کرد اما میدانم که بالا رفتن درآمدها تنها به معنای افزایش نرخ مالیاتی نیست بلکه میشود فراریان را شناسایی کرد. حالا همین دولت یازدهم که میخواهد توفیقیهایی داشته باشد باید در نظر بگیرد که نمیتوان جامعه صنعتی را با سیستم سنتی اداره کرد. این مهمترین اتفاقی است که باید بدان فکر کرد. ما باید و بحق از این دولت توقع داریم که به فکر نوسازی باشد. به فکر صنعتی شدن. به فکر اداره صنعتی امور. سازمان امور مالیاتی ما امروز باید به تکنولوژی روز در زمینه مالیات مجهز شود. ما باید در سیستم مالیاتی خود هم تحول ایجاد کنیم و به علم روز مجهز شویم. اگر این کار را کردیم در بقیه حوزهها نیز میتوانیم به موفقیت امید داشته باشیم و الا که سیستم همان است و افراد میآیند و میروند و هر کدام با تصمیمشان کاری میکنند کارستان. یکی اوضاع را بد میکند دیگری باید زور بزند اندکی اوضاع را بهتر کند و دوباره این چرخه معیوب تکرار میشود. الان در مورد سیستم اداری باید آقای شیرکوند بدانند که سیستم بازنشستگی ما را فشل کردند. فردی که دکترای فیزیک دارد و استاد دانشگاه تهران است را بعد از ٣٠ سال با حقوق یک میلیون و ٩٠٠ هزار تومان بازنشسته کردند، فرد دیگری یک مدرک از یکی از واحدهای پرت دانشگاه آزاد گرفته و به قوه قضاییه رفته و حقوق بالای هفت میلیون تومانی میگیرد. این حقوق طبق قانون باید هفت برابر حداقل دستمزد باشد اما چون خود دستاندرکار است قضیه عوض میشود. این واقعا با عدالت سازگار است؟ توقع ما از دولت این است که در مقابل این وضعیت بایستد. به بسیاری خانمها ممکن است دو حقوق تعلق بگیرد، به طور مثال همسر خودم فرهنگی بازنشسته است، اگر فردا من فوت کنم، وی هم حقوق بازنشستگی خود را میگیرد و هم حقوق من را، که این کار هم اشتباه است. حداقل به وی حقوق بالایی را بدهند اما یک حقوق بدهند.
در ضمن دولت به فکر فردای من و شما باشد؛ به فکر فردای بچههای ما. صندوقهای ما اگر رسیدگی نشوند، ورشکستهاند. اگر هماهنگی بین انضباط پولی و مالی انجام نگیرد روز به روز مشکلات بیشتر میشود. محافظهکاران چون علم اقتصاد را غربی میدانند و به آن اعتقادی ندارند افق خوبی را برای کشور نمیتوانند بسازند. در همین دولت سابق در سازمان برنامه دفتری ایجاد شد با عنوان الگوی اسلامی ایران. این دفتر ١١ معاون مدیرکل داشت و میلیاردها ریال حقوق گرفتند اما چه کردند؟ با شعار که الگوی اسلامی و ایرانی ساخته نمیشود. بنابراین میخواهم تاکید کنم که دولت روحانی در زمینه هستهای خیلی خوب کار کرد و ما هم از وی تشکر میکنیم اما اگر میخواهد موفق باشد باید در سیستم اداری کشور تحول ایجاد کند. حتی این کار را باید در دانشگاهها انجام دهد و این کارخانه مدرکسازی را تغییر بدهند. الان در هر روستایی دانشگاههایی زدند که مدرک دکترا میدهد. شفافیت اقتصادی هم مساله مهمی است و روحانی باید بداند که مردم به وی رای دادند و باید صادقانه با مردم واقعیتهای اقتصادی را در میان بگذارد و به مردم خود را پاسخگو بداند.
نقد مهم دیگرم به دولت این است که وارد مبارزه سیستماتیک با فساد نشده و تنها اخبار اختلاسها شنیده میشود.
شیرکوند: دنبال کردن چنین مباحثی در شرایط حال حاضر کشور به صلاح نیست.
حقشناس: هرچه این مسائل بیشتر مطرح شود بدبینیهایی که منجر به تردید سرمایهگذاران میشود بیشتر میشود.
پازوکی: من خواسته عجیبی ندارم. خواهشم این است که دولت باید شفافیت را نصبالعین سیاستهای اقتصادی خود قرار دهد و کسانی را که فساد انجام دادند به قوه قضاییه ارایه دهد.
حقشناس: کار راحتتری هم وجود دارد. دیوان محاسبات مکلف است تفریغ بودجه را تحویل دهد و این تفریغ در مورد همه است. این انحراف وقتی در صحن علنی خوانده میشود به قوه قضاییه میرود. اگر دولت همین تفریغ را هم مدنظر داشته باشد بسیاری از انحرافات را متوجه خواهد شد. اما اگر مردم هر وقت تلویزیون یا روزنامهای را میبینند خبر از یک فساد گسترده بدهد، بیشتر نگرش منفی پیدا میکنند که به هیچوجه مناسب نیست. اگر قوه قضاییه قاطع برخورد کند، مانند پرونده زنجانی یا امیر خسروی، اگر نظارت جدی باشد، سیستم اقتصادی به لحاظ فساد افرادی اینچنین را تولید نخواهد کرد. مطرح کردن در افکار عمومی چیز مهمی نیست، افکار عمومی تشنه این است که با این افراد برخورد شود و باید هم برخورد شود.
پازوکی: من معتقدم در زمینه فساد امروز اگر دولت برخورد نکند در آینده خودش متضرر میشود.
چند ماه دیگر انتخابات مجلس است، من ماندم چگونه طرف چند ساله ٥٠٠ میلیون حقوق گرفته، دو میلیارد هزینه تبلیغات میکند و من مطمئنم کسی که چنین هزینهای برای تبلیغات میکند به دنبال سوءاستفاده است و چنین فردی به جای آنکه نوکر ملت باشد، نوکر بخشهای خاص میشود. دولت روحانی باید بداند در دنیای امروز شفافیت و رقابت یک اصل است. ما نیاز داریم به میدانی که انحصار در آن نباشد و این وجود شفافیت کمک میکند به امنیت اقتصادی و نابودی سیستمهای فساد.