زهرا شجاعی صریح و روان صحبت میکند، نهتنها در امور زنان که در حوزه سیاست هم اینگونه است. در این گفتوگو از همهچیز سخن گفت، از تجربه دولت اصلاحات تا شرایط و نقاط ضعفی که دولت روحانی دارد. از خاطراتش در دوران اصلاحات میگوید و اینکه برای اولین بار او بود که واژه دولت زنان را در دولت اصلاحات به کار برد تا فضای مردسالارانه کابینه بشکند و با خوشحالی میگوید: «خوشحالم که امروز این واژه حتی در ادبیات رهبر کشور هم وجود دارد».
به گزارش جماران، شجاعی معتقد است آستانه تحمل مخالفان روحانی بالاتر از آستانه تحمل مخالفان دولت اصلاحات است. از صبر اصلاحطلبان سخن به میان میآورد و هیاهوی بلند دلواپسان و معتقد است همین صبر سبب شده تا کفه ترازو در سیاست داخلی به نفع اصولگرایان سنگین شود. در حوزه زنان به تشریح مشکلات پیش روی همتایش در دولت روحانی میپردازد و با صراحت میگوید که «حمایتی را که رییس دولت اصلاحات از من در کابینه به عنوان معاون امور زنان داشت، آقای روحانی از خانم ملاوردی ندارد ». متن کامل گفتوگو با زهرا شجاعی، معاون رییسجمهور در دولت اصلاحات را در ادامه بخوانید.
دو سال از عمر دولت میگذرد. دولت فراز و نشیبهای زیادی را پشت سر گذاشته است و فراز و فرودهایی را نیز داشته است. امروز که اینجا نشستهایم و قرار است عملکرد دولت را نقد و بررسی کنیم حسن روحانی توانسته یکی از وعدههای مهمش یعنی توافق هستهای را عملی کند و بی شک از نظر همه صاحبنظران دولت روحانی در عرصه سیاست خارجی عالی عمل کرده است. بیشترین بحث امروز ما در حوزه سیاست داخلی و عرصهای است که دولت به باور برخی منتقدان نتوانسته در آن خوش بدرخشد و بنا داریم بحث را بیشتر در این حوزه پیش ببریم و میخواهم با توجه به این مقدمه پاسخ دهید عملکرد دولت را پس از دوسال چگونه ارزیابی میکنید؟
نامگذاری هفتهها و روزها فرصت مغتنمی است برای اینکه همه دستگاههای فرهنگی، رسانهها و اندیشمندان و همچنین متولیان آن امر، از جمله دولتمردان و دولت زنان به یک ارزیابی از کارنامه خودشان و شناخت اینکه چقدر توانستهاند مسیر موفق را طی کنند، بپردازند؛ همچنین برای کسانی که خارج از این دایره ایستادهاند فرصتی برای نقد و ارزیابی عملکرد آنهاست. شاید این بحث تکراری باشد اما لازم به یادآوری است وقتی صحبت از نقد و بررسی میشود منظور یک نقد مشفقانه است تا با بررسی نقاط ضعف و قوت بتوان به بهبود کیفیت و سرعت حرکت و عملکرد و کارآمدی بیشتر آن دستگاه یا سازمان و تشکیلات کمک کرد، امروز هم من با این دید و نگاه میخواهم به نقد عملکرد دولت بپردازم. از سوی دیگر وقتی بخواهیم عملکرد یک نهاد یا دستگاه را نقد و بررسی کنیم در درجه اول باید ماموریت و وظیفه اصلی آن دستگاه یا نهاد را بشناسیم و توجه داشته باشیم چه انتظار واقعبینانه و قانونی میتوان از این دستگاه داشت؛ دوم اینکه باید امکانات، منابع و بودجه و ظرفیتهای آن دستگاه را شناسایی کنیم و به این بیندیشیم که آیا انتظارات ما معقول و واقعبینانه است یا آرمانگرایانه و در این حوزه به نظر من مهمترین شاخصه نیروی انسانی است و اینکه دستگاه مورد نظر چقدر از نیروی انسانی توانمند و ماهر بهره میبرد و نکته آخر اینکه شرایط پیرامونی و فضای محیطی را باید مد نظر داشت و این مساله در مورد دولت هم صدق میکند. اینکه شرایط جهانی و منطقهای و همچنین فضای سیاسی و فرهنگی داخل کشور زمانی که دولتی روی کار آمده است چگونه بوده و با در نظر گرفتن همه اینها سپس انتظارات و توقعات خود را ملاک قرار داده و با در نظر گرفتن این مجموعه قضاوت کنیم که عملکرد و حرکت دولت درراستای وظایف و ماموریت هایش بوده یا خیر و اینکه آیا سرعت حرکتش کند یا تند بوده است و براساس زمان بندی میتوان تعیین کرد که چقدر به هدفهایش نزدیک شده است. نکته دیگر هم بحث برنامهها و شعارهایی است که دولت به آنها توجه داشته و آنها را مدنظر داشته است. ما باید بر اساس اختیاراتی که قانون اساسی به قوه مجریه داده است از آن انتظار و توقع داشته باشیم. باید حواسمان باشد زمان روی کار آمدن روحانی وضعیت کشور در چه وضعیتی قرار داشته است، شرایط اقتصادی مردم چگونه بوده؟ صندوق ذخیره ارزی چقدر دارایی داشته است؟ و نیروی انسانی حاضر در بدنه دولت در چه شرایطی به سر میبرده است؟ در سالهای دولت قبل نیروی انسانی ناکارآمد و غیرکارشناس به شکلهای مختلف وارد بدنه دولت شده و برنامه پنجم توسعه روی زمین مانده بود و به نوعی انحراف از آن در دولت قبل رخ داده بود، نگاه کارشناسی به کلی از بین رفته بود و سیاستهای پوپولیستی و عوامزدگی در رفتارهای دولت مشاهده میشد. در صحنه بینالمللی هم شرایط مطلوبی برای ایران وجود نداشت و چهره ایران یک چهره عزتمند در جهان شمرده نمیشد و حتی نگاهی که مقام معظم رهبری اعلام کرده بود یعنی عزت، حکمت و مصلحت در هیچ یک از سیاستهای دولت قبل به چشم نمیخورد، ایران نه عزتمند بود و نه رفتارهایش بر اساس مصلحت و حکمت بود. ایران در این دوران حتی توان ایفای نقش در کشورهای منطقه را هم نداشت. متاسفانه عدم بهرهمندی از علم اقتصاد سبب شد تا در طلاییترین دوران درآمدهای نفتی، شرایط اقتصادی ما فشل شود و بیکاری تبدیل به یک بحران جدی برای جامعه شود. در سیاست داخلی هم یک نوع عناد و کینه و شکاف عظیم میان گروهها و جناحهای سیاسی وجود داشت و فضای سخت، سنگین و تا حدودی خفقانآوری به وجود آمده بود و تنها یک گروه به شکل خاصی فعالیت داشت و یاس و ناامیدی بر جامعه حاکم بود. در یک جمله قطار مدیریتی کشور در سراشیبی به سرعت در حال حرکت بود.
شما میگویید میخواهید نقد دقیق کنید شرایطی را که در آن دولت روحانی کار را به دست گرفت. تقریبا همه این حرفها را میزنند واز وخیم بودن اوضاع صحبت بسیار شده است. اما من میخواهم یک سوال متفاوت بپرسم. نقطه مثبتی که وقتی دولت روحانی روی کار آمد، در شرایط آن روزها چه بود؟
من معتقدم در آن روزها جمهوری اسلامی ایران در میان تودههای مردم برخی کشورهای عربی و کشورهای اسلامی محبوبیت داشت و این محبوبیت به خاطر برخی مواضع خاص در سیاست خارجی دولت گذشته بود. اما واقعیت این است که این فقط تودههای مردم نیستند که تعیینکننده و رقم زننده روابط مناسبات جهان و بینالمللی هستند. تودههای مردم یکی از سرمایهها و معیارها محسوب میشوند نه همه آن.
با توجه به مقدمهای که مطرح کردید و شرایطی که از وضعیت کشور پیش از انتخابات ٩٢ میتوان حدس زد که چرا بدنه اجتماعی به حسن روحانی اقبال نشان داد اما بسیاری هم نقش اصلاحطلبان و رهبران اصلاحات را در این جریان بیتاثیر نمیدانند. نظر شما در این مورد چیست؟
خوشبختانه دلسوزان انقلاب و عقلای جناح اصلاحطلب که مورد بیمهری و ظلم قرار گرفته بودند به جای قهر با نظام و انقلاب و صندوقهای رای و کنار کشیدن از عرصه و گوشه انزوا طلبیدن برای نجات کشور بسیار عاقلانه و منطقی وارد عرصه انتخابات شدند و به این اصل که از طریق صندوقهای رای میتوان به دموکراسی دست یافت و اعتماد به اصل جمهوریت نظام و با تکیه بر آن آیه شریفه قرآن که میفرماید «ما قومی را به هلاکت نمیرسانیم مادامی که اصلاح در آن قوم وجود داشته باشد» و برای جلوگیری از نابودی نظام و کشور خلاقانه وارد میدان انتخابات شدند. مجموعه این اتفاقات با هدایت و درایت رهبران اصلاحات یک دولت معتدل امیدآفرین بر کشور مستقر شد.
آیا معتقد هستید دولت آقای روحانی پیروزیاش را مدیون اصلاحطلبان است؟
تردیدی در این مساله نیست اما ما اصلاحطلبان نمیگوییم این مساله منحصر به ما است و تنها حمایت جریان اصلاحطلب باعث روی کار آمدن دولت حسن روحانی شد اما نقش اساسی، تعیینکننده و موثری که جریان اصلاحات داشت و برخورد منطقیای که آقای عارف واقعبینانه و با رهبری رییس دولت اصلاحات با مساله انصرافشان انجام دادند در این مقطع سرنوشتساز شد. واقعیت این است که مشی اصلاحطلبی، مشی معطوف به قدرت نیست. به این معنا که هدف اصلاحطلبان اصلاح وضعیت عمومی جامعه، تحقق قانونگرایی، بهبود وضعیت مردم، توسعه و رفاه برای کشور و عزت و آبادانی برای ایران است حالا اگر این امر توسط دیگری هم محقق شود اصلاحطلبان با او همراه خواهند شد و این نکته بسیار مهمی در تبیین مشی اصلاحطلبان است در جامعه و تکرارش برای خود اصلاحطلبان که هدف کسب قدرت نیست بلکه هدف توزیع عادلانه قدرت است و سیر قدرت بر مدار و مسیر صحیح، قسط و عدالت اجتماعی است، حال اگر این کار توسط جریان دیگری انجام شود حتی جریان رقیب قطعا برای جامعه مفید خواهد بود. بر همین اساس و با توجه به شرایط حساسی که در سال ٩٢ وجود داشت اصلاحطلبان وارد میدان شدند و به پیروزی و شکلگیری این دولت کمک کردند و چنان که میبینیم در حال حاضر هم کمک این دولت هستند.
با همه این صحبتهایی که شد بهطور کلی فکر میکنید عملکرد دولت چگونه میتوانست باشد؟ منظور این است که دولت چه کارهایی میتوانست بکند و نکرد و از چه ظرفیتهایی در این دوسال بهره نبرده؟ مثلا در حوزه سیاست خارجی همه میگویند بهتر از این نمیتوانست عمل کند، دولت در این حوزه از همه ظرفیتها بهره برد و همه تلاشش را به کار بست و به نتیجه خوبی هم رسید. در حوزههای دیگر چطور؟ آیا دولت در سیاست داخلی یا اقتصاد از همه ظرفیتهایش استفاده کرده است؟
حضرت علی(ع) میفرماید: اگر از کسی انتظار و توقعی داری ابتدا برای مدتی کفش او را بپوش و با کفش او راه برو. من فکر میکنم اگر ما بخواهیم توقعات و انتظارهایمان را از دولت در قالبی که شما سوال کردید بگوییم باید ابتدا خودمان را بگذاریم جای دولت چون نشستن در حاشیه و بیرون گود و مطرح کردن انتظارات شاید خیلی منطقی به نظر نیاید. من تنها میتوانم بگویم در کدام حوزهها و بخشها ضعف مشاهده میکنم و در واقع همت بیشتری را از سوی دولت طلب میکند. حالا اگر بخواهم خلاصه بگویم همانطور که اشاره کردید در عرصه سیاست خارجی دولت خیلی خوب عمل کرد و به نظر من دلیلش انتخاب افراد مناسب برای به کارگیری و حل مشکلات این حوزه بود. به نظر من دولت با استفاده از افراد مناسب و متخصص در حوزههای دیگر هم توانست موفقتر از اینها عمل کند. گرچه در همین انتخاب هم دچار محدودیتهایی بود و فشارهایی وجود داشت. انتخاب تیم مناسب برای وزارت خارجه نهتنها در مساله توافق هستهای که رویداد بزرگی در تاریخ روابط بینالملل ایران شمرده میشود بلکه در سایر قسمتهای این حوزه هم موفق عمل کرد. امروز شاهد هستیم که ایران تبدیل به یک کشور تاثیرگذار در منطقه شده است و در بحث سوریه و عراق و مقابله با داعش و حتی مساله بحرین هم به او به چشم یک کشور تاثیرگذار نگاه میشود و از سوی دیگر هم ارتباطها با اروپا و کشورهای مهم و تاثیرگذار جهان هم دوباره شکل گرفته است. با حجم سفر اروپاییها مواجه هستیم. در بحث اقتصاد هم باز معتقدم با توجه به چینش صحیح نیروی متخصص و مناسب سرعت رشد تورم کم شد اما باید توجه داشته باشیم برخی اقدامات دیربازده است و اقتصاد هم از آن دسته حوزههایی است که تاثیر اقدامات در این حوزه کمی زمانبر است، از سوی دیگر دولت با کاهش درآمد نفت روبهرو است و همین مساله میتواند بر روند موفقیت دولت در برنامههای اقتصادیاش تاثیرگذار باشد.
حوزه سیاست داخلی چطور؟ قبول دارید که کمترین موفقیت دولت در این حوزه بوده است؟
بله، دولت در حوزه سیاست داخلی تقریبا با عدم موفقیت روبه رو بوده است. در ابتدای تشکیل دولت، رییسجمهور مشی اعتدالگرایی را به عنوان مش خود در مسیر سیاست داخلی اعلام کرد. با توجه به همین مشی اعتدالگرایانه انتظار میرفت زمینه و تلاش برای فراهم کردن زمینهای که همه احزاب و گروهها از جناحهای مختلف وارد عرصه شوند، وجود داشته باشد و این اقدام در عمل هم ظهور و بروز پیدا کند، اما از آنجایی که فریاد و صدای دلواپسان بلندتر بود و صبوری و آرامش و همدلی اصلاحطلبان بیشتر بود این طور به نظر میرسید که اصلاحطلبان از وضع موجود خیلی راضی هستند و بنابراین چون مطالبات خود را بیان نمیکردند باعث شد تا تعیین حد وسط مطالبات دوطرف به نفع جناح مقابل اصلاحطلبان بیشتر شود. در واقع دولت برای اینکه دلواپسان را آرام کند مجبور بود کمی بیشتر ملاحظه آنها را بکند. بنابراین من معتقدم گرایش دولت از خط میانه اعتدال در سیاست داخلی کمتر میلی به سمت اصلاحطلبی داشت و در واقع به جریان اصولگرایی نزدیکتر شد. البته این را هم بگویم که اصلاحطلبان معتقد به حذف جریان مقابل نیستند و اصلا مشی اصلاحطلبی بر این مدار است که همه گروهها حق فعالیت داشته باشند اما به نظر میآید دولت در عرصه سیاست داخلی بیشتر ملاحظه جناح اصولگرا را کرد تا ملاحظه جناح اصلاحطلب را. به بیان دیگر تعادل در سیاست داخلی حفظ نشد، به ویژه در انتخاب نیروها مثل انتخاب استانداران و فرمانداران و افرادی که مسوولیت سیاست داخلی با آنهاست؛ البته ما با مشکلات و محدودیتهای دولت آشنا هستیم؛ دولتی که در انتخاب وزرای خودش دستش باز نیست و با مجلسی روبهرو بود که برای کسب رای اعتماد مجبور بود به نوعی در انتخاب وزرایش طوری عمل کند که بتواند رای اعتماد مجلس اصولگرا را بگیرد. ما شاهد بودیم که در حوزههایی همچون وزارت علوم و آموزش و پرورش با وجود پافشاریها دست آخر نتوانست حتی به انتخاب سوم خود دست پیدا کند و به نوعی کوتاه آمد. خوشبختانه این اواخر اقداماتی مثل تشکیل خانه احزاب و شروع فعالیتهای احزاب جدید همچون حزب اتحاد ملت ایران نشان میدهد که کمکم این زمینهها در حال فراهم شدن است البته این به شرطی است که این اقدامات ادامه پیدا کند و البته دلواپسان و افراطگرایان سیاسی اجازه دهند فضایی آرام و متعادل در کشور حکمفرما شود. در حوزه فرهنگ هم همینطور است. دلواپسان با حساسیتزایی اجازه نمیدهند فضا برای فعالیت فرهنگی فراهم شود و مدام تنشزایی میکنند. به طور کلی جریانی که خود را شکست خورده انتخابات میداند در جهت حاشیهسازی و در جهت ایجاد سنگاندازی مقابل برنامههای دولت عمل میکند و حتی امکان فعالیت بر اساس همان مشی اعتدالگرایانه را هم به دولت نمیدهد.
بحث منتقدان را مطرح کردید. به هر حال خود شما هم تجربه حضور در دولت اصلاحات را داشتهاید و به خوبی میدانید که دولت اصلاحات هم مخالفان و منتقدانی داشت و با کارشکنیهایی مواجه بود. دولت اصلاحات هم با کفنپوشان روبهرو بود اما امروز منتقدان دولت به نوعی با ابزارهای رسانهای وارد میدان میشوند. با توجه به شرایطی که دولت روحانی و منتقدانش دارند و با توجه به تجربه حضور در دولت اصلاحات فکر میکنید کار کدامشان در مواجهه با منتقدان و مخالفان سختتر است؟
طبیعتا پیشرفت تکنولوژی و ظهور مظاهر جدید تکنولوژی و استفاده از فضاهای مجازی و گروههای اجتماعی باعث شده است تا دلواپسان هم از همین ابزار استفاده کنند. به قول شما زمان اصلاحات کفنپوشان وارد میدان میشدند اما امروز در فضاهای مجازی گروهها و کمپینهایی مثل «من یک روستایی هستم» را تشکیل میدهند. من معتقدم زمان اصلاحات کار با آن مخالفان سختتر از الان بود. علتش هم این است که به موازات توسعه فضاهای ارتباطی و بهکارگیری تکنولوژی جدید در فضاسازی این امکان برای طرف مقابل هم وجود دارد، یعنی در دوره اصلاحات با کمترین امکان برای ارتباط با جامعه روبه رو بودیم، رسانه ملی به کلی در دست جناح مقابل بود و برنامههایی همچون چراغ و هویت هم علیه دولت ساخته و پخش میشد، تنها برخی روزنامهها حامی دولت بودند که با خطر توقیف مواجه بودند، بنابراین امکان اطلاعرسانی به جامعه که باعث میشد تا پشتیبانی جامعه جذب شود برای دولت اصلاحات وجود نداشت اما امروز دولت از همین ابزارها استفاده میکند تا با مردم ارتباط برقرار کند و به نوعی برخی دسیسههای مخالفانش را دفع کند و با همان سرعتی که شایعه و تهمتی علیه دولت منتشر میشود بلافاصله به آن پاسخ داده شود. مضاف بر اینکه فضای کلی و سطح تحمل مخالفان دولت هم بالا رفته است. من برای شما در این زمینه مثالی میآورم تا روشنتر شود. سال ٢٠٠٠ سال گفتوگوی تمدنها نامگذاری شده بود. مبدع این بحث رییس دولت اصلاحات بود. ایشان در آن مجمع حاضر شدند و سخنرانی کردند اما در عکس دستهجمعی سران کشورهای دنیا حاضر نشدند. وقتی برگشتند و گزارش سفر میدادند در کابینه با اعتراض وزرایشان روبه رو شدند که چرا در آن عکس حضور پیدا نکردند. ایشان گفتند که جای من در چینش عکس طوری بود که کلینتون، رییسجمهور امریکا دو ردیف پایینتر از من بود و احتمال داشت ایشان برگردد و سلامی به من کند یا دستش را به رسم ادب برای دست دادن دراز کند و من هم باید به رسم ادب سلام و دست دادن او را پاسخ میدادم و آن وقت چه کسی میتوانست جلوی کفنپوشان و جنجالهای بعدش را بگیرد؟ اما امروز شاهد هستیم که رییسجمهور ما با رییسجمهور امریکا تلفنی صحبت کرده است و نهایت مورد یک تذکر دوستانه قرار گرفتهاند یا وزرای امور خارجه ایران و امریکا به طور مستقیم مذاکرات دوجانبه پشت درهای بسته دارند. این نشانگر این است که توسعه سیاسی تا حدودی حتی در مخالفان هم نفوذ کرده است. مگر توسعه سیاسی چیزی جز تحمل مخالف و منتقد است؟ به عبارت دیگر هر چقدر قدرت تحمل مخالف سیاسی بالاتر رود آن جامعه توسعه یافتهتر است. جامعه توسعهیافته جامعهای است که میگوید زندهباید مخالف من، درسی که رییسجمهور اصلاحات به سپهر سیاسی ایران داد. من فکر میکنم جامعه امروز ما نسبت به آن سالها خیلی توسعهیافتهتر شده. یک زمانی آقای مهاجرانی مقالهای در روزنامه اطلاعات تحت عنوان مذاکره مستقیم منتشر کردند شما نمیدانید چه اتفاقی در فضای سیاسی کشور افتاد و دولت با چه چالشی روبهرو شد اما امروز میبینیم این مذاکره مستقیم اتفاق افتاده است و نه تنها کسی هم معترض نیست بلکه از تریبونهای نماز جمعه از مذاکرهکنندگان تشکر هم میشود. بنابراین میتوان گفت جامعه امروز ایران نسبت به گذشته توسعهیافتهتر است و به همان نسبت هم سطح تحمل مخالفان هم بالاتر رفته است و کار دولت روحانی در مواجهه با مخالفان راحتتر از دولت اصلاحات است.
بسیاری معتقدند دولت روحانی نمیتواند با بدنه اجتماعی خود
به خوبی ارتباط برقرار کند و در این زمینه ضعفهای فراوانی وجود دارد. من بیشتر مایلم این سوال را مقایسهای پاسخ دهید زیرا در زمان اصلاحات هم این انتقاد به دولت اصلاحات وارد بود که نتوانست با بدنه اجتماعی ارتباط خوبی برقرار کند و محصولش دولت احمدینژاد شد. فکر میکنید در این زمینه دولت اصلاحات و دولت روحانی چقدر به هم شباهت دارند؟
در مورد پدیده احمدینژاد و هر پدیده اجتماعی و سیاسی باید همه جوانب و شاخصها و اتفاقهای یک جامعه را در نظر گرفت و صرفا نمیتوان گفت مثلا دلیل همچون عدم ارتباط با بدنه اجتماعی باعث رخداد آن شده است. به نظر من یکی از مهمترین دلایل روی کار آمدن احمدینژاد در آن دوره عدماتحاد میان اصلاحطلبان بود و با قاطعیت این را میگویم اگر اتحاد در رفتار سیاسی آن روزهای اصلاحطلبان وجود داشت برنده انتخابات سال ٨٤ اصلاحطلبان بودند. به نظر من گفتمان اصلاحطلبی هم نتوانست با بدنه اجتماعی ارتباطگیری کند. گفتمان اصلاحات با نخبگان جامعه توانست ارتباط برقرار کند اما با توده جامعه نه و این یکی از ضعفهای دوران اصلاحات بود و من تاکید دارم که بگویم اصلاحات نتوانست با توده جامعه ارتباط مستحکم برقرار کند. نکته دیگری که باید تاکید کنم این است که ما نباید انتظار داشته باشیم شخص رییس دولت این ارتباط را در تمام سطوح و با همه گروهها و اقشار جامعه برقرار کند. این وظیفه و رسالت همه اعضای کابینه و زیرمجموعههایشان است. وزیر کشاورزی کابینه باید بتواند این ارتباط را با روستاییان و کشاورزان برقرار کند، وزیر صنعت با صنعتگران و یا وزیر آموزش و پرورش با فرهنگیان و وزیر علوم با دانشگاهیان و وزرای دیگر هم همینطور. در واقع وقتی همه کابینه بتواند با حوزه خود ارتباط برقرار کند آن وقت در مجموع میتوان گفت یک دولت در ارتباط با بدنه اجتماعی خود موفق بوده است. تفاوت میان دولت روحانی و دولت اصلاحات در این است که خلأ عدم ارتباط با جامعه را کاریزما و محبوبیت و اخلاق کریمانه شخص رییس دولت اصلاحات پر میکرد و اما آقای روحانی دارای این کاریزما نیست.
پس با این حساب هم کابینه را در ارتباط با بدنه اجتماعی کم کار میدانید و هم شخصیت خود روحانی را در این عدم موفقیت دخیل میدانید؟
بله، همینطور است هم کابینه و هم شخص روحانی در این مساله دخیل هستند اما میخواهم یک نکته دیگر هم به این موضوع اضافه کنم. به اعتقاد من رفتارهای پوپولیستی چند سال اخیر و دولت احمدینژاد با مردم باعث شده که خاطره بدی در ذهنها باقی بماند و به نظر میرسد آقای روحانی کمی پرهیز دارند که دست به رفتارهایی بزنند که تداعیکننده رفتارهای آقای احمدینژاد باشد و به همین دلیل به طور کلی دولت روحانی تمایل به این رفتارها و حرکتها ندارد. واقعیت این است که دولت قبل در این زمینه تا حدودی موفق بود زیرا به طور کلی مشی و رویکردش پوپولیستی و عوامگرایانه بود، سیستم نامههایی به رییسجمهور در سفرهای استانی به خوبی نشانگر این داستان بود و تنها یک شوی تبلیغاتی برای فریب دادن مردم بود. بی شک باید به درد مردم رسید اما نباید مردم را فریب داد و فرق این گروه با امام(ره) در همین موضوع بود امام مردممدار بودند نه مردمدار. فرق است بین مردمداری و مردم مداری. مردمدار تلاش میکند مردم را با هر روشی برای خود نگه دارد ولی کسی که مردممدار است تلاش میکند بر مدار منافع عمومی جامعه و مردم حرکت کند نه منافع خود و جناحش حتی اگر مردم در آن زمان تشخیص ندهند که اقدامی به مصلحتشان است. حالا آقای روحانی تلاش دارد از مردم داری به آن شکل پرهیز کند و بیشتر مردممدار باشد. به طور کلی من معتقدم در این زمینه بیشتر همکاران ایشان در کابینه و وزرایشان باید تلاش کنند و با بدنه اجتماعی این ارتباط را به طور سالم و صحیح برقرار کنند. البته وجود سیستمهای جدید ارتباطی و شبکههای اجتماعی هم میتواند در این زمینه کارساز باشد و کابینه به خوبی میتواند از این ظرفیت برای برقراری ارتباط با بدنه اجتماعی بهخوبی بهره بگیرد.
برخی معتقدند روحانی تنها حرفهای خوب میزند، به ویژه در عرصه سیاست داخلی بیشتر از عمل تنها حرفهای قشنگ میزند و خیلی اهل عمل به آنها نیست. نظر شما در مورد این انتقاد به دولت چیست؟
به عقیده من تا حرفی زده نشود و تا جامعه به این نتیجه نرسد که این حرف و این مشی درستتر است نمیشود عمل کرد به بیان دیگر مقدمه عمل حرف زدن است. من معتقدم با وجود محدودیتهایی که پیش روی آقای روحانی وجود دارد و دستش باز نیست تا همه خواستهها و منویات را عملی کند حداقل به بیان این مطالبات و خواستها دست میزند که در این فضا همین هم جای شکر دارد. به هر حال وقتی رییسجمهور حرفی را در جامعه مطرح میکند با بازخوردهای مختلف آن روبهرو میشود و این حرفها مورد نقد و ارزیابی قرار میگیرد و توسط صاحبنظران چکشکاری میشود و گاهی تند و تیزیاش هم گرفته میشود تا بتوان نظر مثبت مخالفانش را جلب کرد و بتوان آن را به منصه عمل و ظهور رساند. نکته دیگر این است که حداقل رییسجمهور موضع خود را در برابر بسیاری از مسائل مشخص میکند و به روشنی به جامعه میگوید من دوست دارم که فلان مساله اینگونه باشد در واقع موضع را نسبت به مسائل چالش برانگیز جامعه روشن میکند و به جامعه میگوید کجای این ماجرا ایستاده است، هرچند دستش هم برای عمل باز نباشد. باید دولت را درک کرد. به هر حال دولت یکی از قوای کشور است و به غیر از دو قوای دیگر گروههای ذی نفوذی هم وجود دارد که در تصمیمات کشور دخیل هستند و در معادلات قدرت تاثیر میگذارند، با وجود چنین شرایطی حتی اگر دولت فقط اعلام موضع هم کند باز کار مهمی انجام داده است. وقتی روحانی میگوید اگر قدرت و ثروت و اسلحه در یک جا جمع شود چه نتیجهای را در بر دارد، حرف درستی است و با توجه به شرایطی که در کشور وجود دارد یک موضع شجاعانه است حتی اگر نتواند کاری در این مورد انجام دهد. به نظر من مواضع آقای روحانی تند نیست و ایشان فقط دارد یکسری حقایقی را که وجود دارد بیان میکند و اصلا شخصیت و منش ایشان مشی اعتدال است.
مشی اعتدال اشاره کردید. در اوایل تشکیل دولت روحانی یک بحث از سوی اطرافیان ایشان بسیار مورد توجه قرار گرفت و مطرح شد و آن بحث گفتمان و حتی مکتب اعتدال بود. به عقیده شما بحث اعتدال آیا شاخصهای یک مکتب را دارد و اینکه اصلا ساز و کار این کلمهای را که اطرافیان روحانی را مکتب مینامند چیست؟ و به طور کلی میتوان گفت اعتدال یک مکتب است؟ بسیاری هم میگویند اعتدال زاییده مکتب و گفتمان اصلاحات است که در شرایطی که کشور در سالهای اخیر پشت سر گذاشت اینگونه بروز و ظهور پیدا کرده است. نظر شما در این مورد چیست؟
اعتدال عنوانی بود که برای این دولت انتخاب شد و در نشستهایی هم که دولت در این زمینه برگزار کرده درواقع آن را تئوری پردازی و نظریهپردازی کرده است که آیا اعتدال یک گفتمان یا یک مکتب است یا اینکه تنها یک راهکار و رویکرد است. من معتقدم اعتدال در فضای کنونی کشور یک نوع رویکرد و شاید بتوان گفت یک نوع قرائت جدید حتی از اسلام است. در مباحث دینی ما بحث اعتدال مورد توجه بوده است. اما باید توجه داشت که مکتب یکشبه ایجاد نمیشود و زمان زیادی را میطلبد که یک تفکر یا یک نظریه تبدیل به مکتب شود بنابراین کمی زود است که عنوان مکتب را برای اعتدال برگزید. در حال حاضر اعتدال تنها یک رویکرد در ادامه کشور و همچنین مسائل اجتماعی و دینی است.
شما خودتان در دولت اصلاحات معاونت امور زنان را عهدهدار بودید و بیشتر از هرکسی هم با مسائل زنان در کشور آشنایی دارید و هم با ظرفیتها و محدودیتهایی که دولت در این حوزه با آن روبهروست. میخواهم با توجه به همه این مسائل بگویید چقدر دولت روحانی را در مسائل مربوط به زنان موفق میدانید؟
همهچیزهایی که در مورد کل دولت و شرایطی که دارد گفته شد درمورد مساله زنان هم صادق است. مهم این است که بدانیم خانم ملاوردی در حوزه زنان چه چیزی را تحویل گرفت و اصلا باید چه انتظاری از مسوول حوزه زنان داشت و اینکه چه امکاناتی در اختیار مسوول مربوط به حوزه زنان وجود دارد. به اعتقاد من نقطه قوت حوزه زنان شناخت درست و فهم دقیق از ماموریتی است که در معاونت زنان از سوی خانم ملاوردی وجود دارد. این بسیار مهم است که یک مدیری بر بیانیه ماموریت خودش واقف باشد و این مساله در خانم ملاوردی وجود دارد و برنامه کاریاش را براساس آنچه رسالت کاریاش است تنظیم کرده است. مشکل اساسی معاونت زنان در دولت احمدینژاد این بود که مسوول این معاونت که سه بار هم تغییر کرد فهم دقیقی نسبت به ماموریت خودشان نداشتند، خودشان را با کمیته امداد، امور تربیتی یا حتی با سازمان تبلیغات اسلامی اشتباه گرفته بودند. اصلا بهتر است به این موضوع برگردیم که معاونت امور راهبردی زنان برای چه در دولتها تشکیل شده است؟ آیا برای انجام همه اموری که مربوط به زنان است؟ معاونت امور زنان تشکیل میشود تا منافع و مصالح زنان در تصمیمگیریهای ریز و درشت کشور
لحاظ شود و هر نوع تصمیمگیری که منجر به تبعیض و ظلم نسبت به زنان شود جلوگیری شود و همچنین برنامهریزیها و تصمیمگیریهایی انجام دهد که منجر به کاهش تبعیض علیه زنان شود و شکاف جنسیتی در سیستم دولتی را پر کند، اما اجرای این برنامهها توسط سایر وزارتخانهها است. اینکه ما توقع داشته باشیم معاونت امور زنان با هشت میلیارد تومان بودجه برای ٣٧ میلیون جمعیت زنان کشور برنامهریزی کند اصلا معقول و منطقی نیست. دومین نقطه قوتی که من میتوانم ذکر کنم بهرهمندی و به کارگیری از سرمایه اجتماعی جامعه برای پیشبرد اهداف است. خانم ملاوردی اقدام به تشکیل کارگروههای ٩ گانهای کردند که بسیار خلاقانه بود گرچه این ایده حتی در درون خود معاونت زنان هم به خوبی درک نشد اما پافشاری شخص ایشان روی این ایده بسیار کار ارزشمندی است و کمک میکند بدنه اجتماعی زنان بدون اینکه بخواهد بدنه دولت را سنگین و فربه کند در واقع تفکر و توان خود را در خدمت دولت گذاشته است. خانم ملاوردی تشکیلاتی را تحویل گرفتند که با ٥٧ پست سازمانی ١١٠ نیرو داشت یعنی دو برابر که اغلبشان غیرمتخصص و ناکارآمد بودند. من وقتی معاونت امور زنان را سال ٨٤ به خانم سلطانخواه
تحویل دادم ٢٢ میلیارد تومن بودجه داشت، بودجهای که از ٤٠ میلیون تومن به ٢٢ میلیارد تومن در دولت اصلاحات رسیده بود یعنی بودجه معاونت زنان در پایان دولت اصلاحات ٣٦٠ برابر شده بود. فکر نمیکنم در تاریخ جمهوری اسلامی سابقه داشته باشد که نهادی بودجهاش ٣٦٠ برابر شده باشد اما متاسفانه دولت احمدینژاد بودجه معاونت زنان را در همان سال اول تا یکسوم کاهش داد به هشت میلیارد تومان رساند و متاسفانه هنوز هم روی همین رقم بودجه به معاونت زنان تعلق میگیرد. بنابراین خانم ملاوردی با یک بودجه کم، بدنهای سنگین و نیرویی ناکارآمد باید مطالبات و انتظارات انباشته شده جامعه را پاسخگو باشد و از سوی دیگر با بهانهجوییهای عدهای که صدای بلندی دارند روبهرو است؛ جوسازیها و حاشیهسازیهای زیادی را
پشتسر گذاشته است.
همراهی سایر نهادهای دولتی و غیردولتی با معاونت امور زنان را چگونه ارزیابی میکنید؟
باید توجه داشته باشیم کار در حوزه زنان از جمله کارهای دیربازده است و بخش اعظمش با همکاری سایر بخشهای دولت و همچنین سایر بخشهای مربوط به زنان محقق خواهد شد. امروز متاسفانه شاهد هستیم که فراکسیون زنان مجلس یا شورای فرهنگی اجتماعی زنان بیش از آنکه کمک خانم ملاوردی در امور زنان باشند جلوی فعالیت ایشان را سد میکنند و در مقابل برنامههایش سنگاندازی میکنند و مانع فعالیتهای او هستند و در برخی موارد انتظارات و توقعات غیرقانونی و غیرمعمول از ایشان دارند. اما با همه این حرفها به دلیل تجربهای که ایشان در گذشته در حوزه بینالمللی داشتند در این حوزه بسیار خوب و موفقیتآمیز ظاهر شدند، حضور در مجمع جهانی زنان و ایراد سخنرانی در مجمع زنان سازمان ملل متحد و ملاقاتشان با پاپ و ارتباطی که در صحنه بینالملل با سایر نهادهای مربوط به زنان گرفتند بسیار موفق بوده است، گرچه این کارها درواقع کار اصلی ایشان نیست اما برای ترویج گفتمان کشور ما در مورد زنان و اصلاح چهره زن در دنیا این کارها لازم و ضروری است. اما متاسفانه در بخش اصلاح قوانینی که علیه زنان است به دلیل عدم همکاری و همراهی فراکسیون زنان مجلس با همه تلاشهایی که برای ملاقات با آنها انجام دادند، نتوانستند کاری از پیش ببرند.
خود دولت و کابینه را در همراهی با خانم ملاوردی چگونه ارزیابی میکنید؟
خانم ملاوردی در کابینهای مسوولیت پذیرفت که درصدد چابکسازی دولت است و متاسفانه اولین ضربههایش هم به حوزه معاونت زنان خورده است و در جهت کوچک کردن و کم کردن پستهای دولتی سبب شده است خانم ملاوردی هم از درون دولت تحت فشار قرار بگیرد و هم از بیرون دولت و منتقدان. اما نکته مهم این است که همدلی و همراهی و جدیت و پشتیبانیای که من به عنوان معاون رییسجمهور در امور زنان داشتم ایشان از رییسجمهور و کل کابینه ندارد، به بیان دیگر بحث زنان برای کابینه آقای روحانی هنوز به طور جدی مطرح نیست. در دولت اصلاحات پشتیبانی که رییسجمهوری و عزمی که شخص ایشان و در کابینهشان برای بحث زنان وجود داشت شاهد رشد ٦٣ درصدی مدیریت زنان در جامعه بودیم و همچنین شاهد رشد تشکیلات مربوط به زنان در آموزش و پرورش و وزارت کشور در سطح اداره کل بودیم، در کل کشور کارگروههای زنان و جوانان تشکیل شد، ٤٥٠ جایگاه تصمیمگیری و تصمیمسازی در دولت برای زنان در کل استانها به وجود آمد و بسیاری کارهای دیگر که همه اینها به خاطر همدلی و همراهی شخص رییس دولت اصلاحات و کابینه اصلاحات با معاونت امور زنان محقق شد.
با توجه به صحبتهایی که شد و شرایطی که در دولت روحانی وجود دارد، دوست داشتید در این دولت حضور داشتید؟
نه هرگز. البته نه به دلیل شرایط دشواری که دولت در آن وجود دارد بلکه به دلیل شرایط خودم. بالاخره انسان در طول زندگی خود دورههایی را میگذراند. من معتقدم همواره باید هوای تازهای در مجموعه مدیریت کشور دمیده شود. استفاده از تجارب گذشتگان و مدیران سابق کشور بسیار خوب است اما لزوما این استفاده نباید به شکل عملیاتی انجام شود. من ترجیح میدهم فکر و تجربهام به کمک دولت بیاید تا مدیریت و حضور فیزیکیام. من معتقدم با تمام قوا باید از این دولت حمایت و پشتیبانی کرد.
برش
سال ٢٠٠٠ سال گفتوگوی تمدنها نامگذاری شده بود. مبدع این بحث رییس دولت اصلاحات بود. ایشان در آن مجمع حاضر شدند و سخنرانی کردند اما در عکس دستهجمعی سران کشورهای دنیا حاضر نشدند. وقتی برگشتند و گزارش سفر میدادند در کابینه با اعتراض وزرایشان روبه رو شدند که چرا در آن عکس حضور پیدا نکردند. ایشان گفتند که جای من در چینش عکس طوری بود که کلینتون رییسجمهور امریکا دو ردیف پایینتر از من بود و احتمال داشت ایشان برگردد و سلامی به من کند یا دستش را به رسم ادب برای دست دادن دراز کند و من هم باید به رسم ادب سلام و دست دادن او را پاسخ میدادم و آن وقت چه کسی میتوانست جلوی کفنپوشان و جنجالهای بعدش را بگیرد؟ اما امروز شاهد هستیم که رییسجمهور ما با رییسجمهور امریکا تلفنی صحبت کرده است و نهایت مورد یک تذکر دوستانه قرار گرفتهاند یا وزرای امور خارجه ایران و امریکا به طور مستقیم مذاکرات دوجانبه پشت درهای بسته دارند. این نشانگر این است که توسعه سیاسی تا حدودی حتی در مخالفان هم نفوذ کرده است.
منبع: اعتماد