هنگامی که طرح «الزام دولت به بستن سفارت انگلیس» سال 89 از سوی برخی نمایندگان وقت، در مجلس شورای اسلامی مطرح شد، به عنوان مخالف طرح صحبت کردم. سرانجام نیز با مخالفت سایر نمایندگان این طرح در مجلس به تصویب نرسید.
به گزارش جماران، در آن زمان استدلال مخالفان این بود که اقدامی همچون بستن سفارت، بازی در زمینی است که انگلستان طراحی کرده است. زیرا اگر ایران به این سمت حرکت میکرد، مطابق قوانین اتحادیه اروپا، تمام کشورهای اروپایی موظف بودند همراه با این کشور، سفارتخانههای خود را در تهران تعطیل کنند. این در حالی بود که ایران با بسیاری از این کشورها مشکلی نداشت، در حالی که انگلستان میخواست در رابطه با ایران، سایر کشورهای اروپایی را نیز با خود همراه کند. گرچه این طرح مسکوت ماند، اما چندی بعد، طرح «کاهش روابط» با انگلستان به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید.
در پی تحولات بعدی، فرصتی برای اجرای این طرح فراهم نشد و در پی اعتراض دانشجویان، سفارت انگلستان در تهران بسته شد. اکنون که بار دیگر دو کشور تلاشها برای بهبود روابط و بازگشایی سفارتها را از سر گرفتهاند، بازگشایی سفارت انگلستان نیازمند مصوبه مجلس نیست. زیرا براساس مصوبه مجلس، سطح روابط دو کشور باید به سطح کاردار کاهش مییافت که اکنون نیز بنابر گفتههای مقامهای وزارت خارجه، این امر در حال تحقق است.
گذشته از این، تحولی که اکنون در روابط ایران و انگلستان شکل گرفته است، که بازگشایی سفارتخانهها، یکی از نمودهای اصلی آن است، بیشتر ناشی از پذیرش واقعیتهای موجود، از سوی انگلیسیهاست و نه تغییر رفتار این کشور. برای تغییر رفتار انگلستان، باید منتظر شکلگیری پیشرفت عینی باشیم. بویژه اینکه هنوز فضای تردید و نگرانی نسبت به عملکرد انگلیس و رویکردهای آن در آینده وجود دارد، هرچند ممکن است آنان در عمل به درک بهتری از شرایط برسند و رویکرد خود در قبال ایران را تغییر دهند.
تردید و نگرانی نسبت به عملکرد انگلیس، ریشه در واقعیتهای تاریخی دارد. در طول تاریخ، هرگاه که ملت ایران نیازمند یا در پی ایجاد تحولات مثبت بود، این کشور نه تنها نقش مثبتی ایفا نکرد، بلکه با تعقیب نقش منفی، عملاً سبب ایجاد وقفههای طولانی مدت در دستیابی ایرانیان به تحولات مثبت شد. به عنوان مثال انگلستان در شکلگیری کودتای 28 مرداد نقش مؤثری داشت. پس از انقلاب اسلامی و در جریان جنگ تحمیلی نیز این کشور در رأس 26 کشور حامی عراق قرار داشت و به این ترتیب، فرصتها برای بهبود روابط دو کشور، بیش از پیش از میان رفت.
اما تحولاتی که بتازگی، بویژه پس از توافق هستهای یا در منطقه شکل گرفته، باعث شد انگلیسیها تلاشها برای هماهنگی خود با این تحولات را از سر بگیرند. شرایط عینی منطقه همچون وجود بحران تروریسم، کشورهایی چون انگلستان را به این باور رسانده است که ایران میتواند نقش مؤثری را در مدیریت و حل بحرانها ایفا کند، آن هم در شرایطی که سیر تحولات منطقه به سمتی حرکت کرد که از قضا، امریکا و انگلستان را در جایگاه متهم اصلی تحولات منفی منطقه قرار داد.
در این شرایط مذاکرات هستهای روشن ساخت که دنیا به واقعیتهای قدرت ایران پی برده است، واقعیتهایی چون مذاکره و توانایی در مدیریت بحرانها. گرچه انگلستان در مذاکرات هستهای، تلاش کرد تا کمترین سود نصیب ایران شود، اما بعد از توافق، جزو اولین کشورهایی بود که به سمت بهبود روابط با ایران حرکت کرد. اکنون نیز اگر شرایط میدانی به درستی هدایت شود، انگلیسیها میتوانند در اقتصاد ایران نقش مثبتی ایفا کنند، اما این ایفای نقش، نیازمند توجه به الزاماتی است.
به عبارت دیگر، بهبود روابط دو کشور تحت تأثیر رویکردی خواهد بود که انگلستان در ایران برای خود تعریف کرده است. اگر رویکرد این کشور اقتصادی باشد و نه سیاسی، ایران از این امر استقبال کرده و به این ترتیب زمینه گسترش روابط فراهم میشود. همه اینها، نیازمند آن است که انگلیسیها با درک واقعیتهای سیاست ایران و منطقه و نیز با توجه به گذشته تاریخی روابط دو کشور، تلاش کنند گذشته را جبران کرده و تصویر خوبی از خود به نمایش بگذارند.
حشمتالله فلاحتپیشه (رئیس کمیته روابط خارجی مجلس هشتم)
منبع: ایران