از خرداد خاطرهانگیز 92 که مردم، حسن روحانی را به ریاست جمهوری برگزیدند، چشمها به راه بود و گوشها به خبر، تا معلوم شود که آیا از کلید واژه پرتکرار «برد - برد»، آخرالامر معجزهای رقم خواهد خورد یا نه. به دو سال نکشیده در قفل صد طلسم هستهای کلید «برد - برد» چرخید و صدا آمد که زبانه آهنی عقب نشسته است. دروازه هنوز باز نشده اما بیرونیها و اندرونیها، هر دو به یک اندازه از رام شدن قفل قلچماق هستهای شادند.
به گزارش جماران، «برد - برد» در دو سه دهه اخیر بر زبانهای زیادی از اهل سیاست جاری شده است اما به گواهی آمار، هیچ کس را شاید نتوان یافت که در تراز و تعداد، به اندازه حسن روحانی از این تعبیر بهره برده باشد. حکایت دل باختن روحانی به کلید واژه «برد - برد» خاص دو سال اخیر نیست؛ روزهای پرتنش و پرتپش کارزار انتخاباتی ریاست جمهوری یازدهم نیز، این تعبیر بارها و بارها و بارها روی زبان روحانی چرخید و چهره نمایاند. نقل این دوره هم نیست. به سالهای نخست دهه 80 هم نظر کنیم ردپای «برد - برد» باز هم در ادبیات شیخ دیپلمات و حقوقدان آشکار است تا آنجا که میتوان حکم کرد استراتژی «برد - برد» اصلیترین شگرد حسن روحانی، و البته مهمترین پیشنهاد او برای گشودن گرههاست. امروز و دیروز این شگرد ماجرا و مناقشه هستهای را به سرانجام رساند؛ فردا و پسفردا چه بسا باغ بایر دیگری را مثلاً در سیاست داخلی، احزاب، انتخابات یا هر جای دیگر آباد کند. هرچه در مقام توصیف روحانی به عنوان یک سیاستمدار واقعبین و تعاملگرا گفته میشود همگی در شگرد شایان او در بازی برد - برد ریشه دارد.
رقبای روحانی به حسب سطح هوشمندی خود، هرکدام به ضلعی از منشور فکریاش پیکان پرت میکنند. آنها که حواس جمعتری دارند در ماجرای هستهای به بندهای برجام و ضعف و قوت فنی آن نظر میکنند و آنها که ظاهرگرایانهتر حرف میزنند دستاویزشان «اصل» شگرد برد - برد به عنوان بنیان استراتژیک مذاکرات است. ظاهرگرایان بسادگی حکم میکنند که: «مگر میشود با شیطان بازی برد - برد کرد؟» بعد هم آسانتر از هر کاری، دیگران (و چه بسا قائلان به نظریه تعامل و شگرد برد - برد) را در معرض «پذیرش ولایت شیطان» میشمارند. تازه وقتی آرایش مؤدبانه به خود میگیرند، با زبان استفهامانکاری میپرسند: «مگر میشود با عافیتطلبی به مقصد سعادت رسید؟» بدیهی است که هر سیاستمداری خواه به صرافت کابوسهای انتخاباتی و خواه به انگیزه شفقت و دلسوزی حق دارد با شگردی موافق باشد یا نباشد، توافقنامهای را بپذیرد یا نپذیرد، برجام را برگزیند یا نه. اما شرط هوشمندی و صداقت سیاستمدار، عرضه تصویری سالم از اصل ماجراست. از هیچ سیاستمداری پسندیده نیست که مثلاً شگردی همچون برد - برد را به نحوی نقل و نقد کند که نسبتی با واقعیت نداشته باشد. اگر اغراض و تمایل جناحی بر تحلیلهای سیاسی پرده بیندازند نخستین عارضهاش در «توصیف» خودنمایی میکند: آنجا که کسی یک استراتژی ملی را به گونهای بازنمایی میکند که یا دستمایه طنز میشود یا بهانهای برای تخاصم و کینهورزی. البته این موضع ناپخته هنوز شرف دارد بر نگاه و قلمی که از خیانت و وطنفروشی حرف میزند و بدون واهمه از عقوبت، «حراج منافع ملی» را اسم مستعار برجام و توافق به شمار میآورد.
توافق هستهای که به برکت شگرد برد - برد حاصل آمد دکان معامله و سوداگری نیست. اندرونی و بیرونی وقتی طلسم قفل را شکسته ببینند، طبیعی است که به همکاری و داد و ستد رغبت پیدا میکنند اما دخل این دکه یکسره به جیب ملت راه دارد. کسب منفعت برای ملتی که 8 سال تازیانه تحریم را چشید، عین برد - برد است. این، کاسبی از صلح است، صلحی که قرار است رونق و روانی را به چرخ معیشت مردم ببخشد. به این اعتبار، رقیب، تعبیر «کاسبان صلح» را جعل میکند تا به خیال خود وفاداران و مجریان شگرد برد-برد را تخطئه کند و چه بسا همزمان شبهه منفعتگرایی را به سربازان شریف سنگر دیپلماسی منتسب کنند و حتی چه بسا خواسته باشند به این طریق، تلافی تعبیر «کاسبان تحریم» را کرده باشند. دولت یازدهم اما فهمیده است گردونه اقتصاد کشور نه با غرش تندباد تحریم و جنگ و شعار بلکه با زمزمه رود صلح و تعامل و شگرد برد-برد میچرخد.
منبع: ایران