نخستین روز دهه کرامت، سالروز ولادت کریمه اهل بیت، حضرت معصومه(س) است که روز دختران نام گرفته است. به همین مناسبت در این یادداشت گذری خواهم کرد به دیدگاههای استاد شهید مرتضی مطهری در باب جایگاه زن در خانواده.
به گزارش جماران، واقعیت این است که به سبب نفوذ و سلطه دیدگاههای فمینیستی - که ریشه در تفکر غرب صنعتی دارد - بر ذهن و ضمیر بسیاری از روشنفکران وطنی - و حتی مذهبی - با کمال تاسف دیدگاه درست و مطابق با موازین فطری که از سوی اندیشمندانی همچون استاد مطهری طرح شده، در سایه قرار گرفته است و اینجاست که رسالت پژوهشگران جهت تبیین و شفافسازی این دیدگاه در برهه کنونی بهشدت احساس میشود.
استاد شهید در پارهای از آثار خود بهطور خاص به طرح دیدگاه منطقی اسلام در باب حقوق و وظایف زنان پرداختهاند و در بسیاری از آثار خویش جسته و گریخته به این موضوع کلیدی اشاره کردهاند. لب کلام استاد در این باب این است که قانون خلقت زن و مرد را به لحاظ جسمی و روحی متفاوت آفریده و علت اصلی این تفاوت نیز چیزی نبوده است جز تحکیم پیوند خانوادگی.
چه خانواده رکن رکین و پایه و اساس اجتماع است و هرگونه سرمایهگذاری و صرف انرژی روی خانواده نوعی بیمهکردن سلامت جامعه محسوب میشود: «از نظر اسلام آنچه از این کانون کوچک ساخته است از هیچ چیز دیگر ساخته نیست و لهذا خدمت به این کانون مقدس، چه از نظر مرد و چه از نظر زن، نوعی جهاد مقدس به شمار میرود.» (یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص٤٤)
نقطهای که معمولا طرفداران دیدگاه فمینیستی روی آن انگشت تاکید مینهند این است که چرا باید زن و مرد نقش یکسانی را در جامعه ایفا نکنند و در حق نیمی از افراد جامعه یعنی زنان در سپردن مناصب و مقامات اجتماعی تبعیض شود؟ استاد شهید در پاسخ به این پرسش - که در بادی امر معقول و منطقی به نظر میرسد - به این واقعیت اشاره میکند که تفاوتهای زن و مرد «تناسب» است نه نقص و کمال (نظام حقوق زن در اسلام، ص ١٦٣). طبعا این تفاوتهای طبیعی که دست خلقت برای یک هدف بزرگ ایجاد کرده است، سبب میشود که حقوق و تکالیف متفاوتی نیز برای زن و مرد تعریف شود. از قضا در صدر اسلام، برخی زنان مسلمان، مضمون پرسش فمینیستها را در قالب گلایه و شکوه از رسول اکرم(ص) بیان میکردند و استاد مطهری این موضوع را چنین نقل میکنند: «اسماء از طرف زنان مسلمان مدینه مامور شد پیام گلایهآمیز زنان مدینه را به رسول خدا ابلاغ کند. پیام زنان این بود که چگونه است که ما در زحمتها شریک شما مردان هستیم اما در وظایف بزرگ و مقدس و کارهای پر اجر و پاداش شرکت نداریم و از همه آنها محرومیم؟ رسول گرامی اسلام در پاسخ فرمودند: «زن اگر خوب خانهداری و شوهرداری کند،
نگذارد محیط پاک خانه با غبار کدورت آلوده شود، اجر و پاداش و فضیلت و توفیقش معادل است با همه آن کارها که مردان انجام میدهند.» »
استاد در ادامه خاطرنشان میسازند که «اسماء و همفکرانش تقاضای مساوات زنان و مردان را داشتند، اما در چه؟ در ربودن گوی فضیلت و انجام وظیفه مقدس. چیزی که در مخیله آنان هم خطور نمیکرد این بود که شهوات فردی را نام «حقوق» نهند و جنجال راه بیندازند.» (مساله حجاب، ص ٢٠٤-٢٠٦).
از منظر استاد مطهری قدرت اساسی حاکم بر خانواده «عواطف طبیعی» است و علت اینکه در مغرب زمین عواطف خانوادگی سست و ضعیف شده، این است که آن چیزی که پایه اصلی زندگی خانوادگی است متزلزل شده است. استاد اظهار میدارند: «به عقیده ما علاقه پدر و فرزند یا برادر و برادر یا برادر و خواهر فرع بر علاقه و صمیمیت زن و شوهر است. علاقه و یگانگی و صمیمیت زن و شوهر هم فرع بر این است که آن تدابیری که اسلام در مورد آن به کار برده است عملی شود، یعنی محیط اجتماع تنها محیط کار و فعالیت و معاشرتهای مقرون به ادب و احترام باشد و اما محیط التذاذ و کامیابی منحصرا خانواده باشد. لهذا اسلام میان زن و مرد حریم قایل شده است.» (یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص ٤٣ و ٤٤).
استاد مطهری در مقایسه دیدگاه اسلام با دیدگاه مکاتب غربی به این نکته مهم اشاره میکنند که فرنگیها به فلسفه اجتماع خانوادگی و وظایف سنگین آن توجه ندارند و تمام هم و کوشش را در راه تامین آزادی فردی به کار میبرند (همان، ص ٤٧). بنابراین طبیعی است که در فلسفه و تفکر غربی مسوولیت سنگین مادری که مسوولیت تربیت نسل آینده است، با تعبیر تحقیرآمیز «خانهنشین شدن زنان» هدف انتقاد و اعتراض قرار گیرد. اما جالب اینجاست که این تفکر وارداتی غربی - که با اجزا و ابعاد دیگر مکاتب اومانیستی مغرب زمین سازگاری دارد و در مجموع یک پازل را تشکیل میدهند - توسط پارهای شبه روشنفکر وطنی تبلیغ میشود. به عنوان نمونه، این شیفتگان مکاتب غربی، طرحهایی چون مرخصی زایمان برای زنان را باعث «خانهنشین شدن زنان» میدانند (رک: روزنامه شرق، شماره ٢٣٣٨، ص ١٧) و در نتیجه لابد بر این باورند که بهتر است زنان برای اجتناب از خانهنشینی، قید مادرشدن را بزنند، چنانکه متاسفانه زدهاند!
به هرحال نگارنده به جد بر این اعتقاد است که تا جامعه ما اعم از مردان و زنان به احکام نورانی اسلام با تبیین منطقی و مستدل بزرگانی چون استاد مطهری اقبال نکنند و حریم اصالت خانواده را چنان که شایسته است پاس ندارند، مشکلات فرهنگی و اخلاقی و خانوادگی و به تبع آن مشکلات فراوان در حوزههای دیگر قابل حلورفع نخواهند بود.
منبع: اعتماد