جایگاه حقوقی مجلس در قانون اساسی کشور ما کاملا مشخص است؛ نمایندگان مجلس هم اختیار قانونگذاری برای تمام شؤون کشور را دارند، هم اختیار نظارت بر تمام نهادها و هم اختیار اظهارنظر در خصوص تمام مسائل.
به گزارش جماران، این اختیارات گسترده اما نباید سبب ایجاد این تصور شود که مجلس الزاما در تمام حوزهها دارای نظر کارشناسی دقیقی است. خصوصا در شرایطی که مجلس ما از خلأ یک تیم کارشناسی خبره در کنار نمایندگان بهشدت رنج میبرد. مرکز پژوهشهای مجلس هم به دلایل مختلفی نتوانسته این خلأ را به شکلی قابل قبول پر کند.
شاید یکی از مهمترین این دلایل عدم توجه لازم خود نمایندگان به گزارشهای کارشناسی این مرکز باشد که نفوذ چندانی بر شیوه و کیفیت قانونگذاری و نظارت ندارد. با این مقدمه شاید بتوان بهتر به بحث دامنهدار وضعیت بررسی برجام در مجلس پرداخت. بحثی که طیفهای سیاسی مجلس را در یک رودررویی جدید قرار داده است. سوال این است که دامنه تاثیر منطقی مجلس بر روی نتیجه مذاکرات چه میتواند باشد؟
به باور من مجلس به عنوان یک نهاد دارای اختیار قانونگذاری و نظارت باید حوزه عمل خود را به «سیاستسازی» و «تصمیمسازی» محدود کند و وارد حوزه تصمیمات خرد و جزیی نشود. چرا که قطعا یک جمع ٢٩٠ نفره از نمایندگانی با تخصصهای مختلف نمیتواند مجموعه بزرگ و گستردهای از نظرات کارشناسی را ایجاد کند تا در جزییات هر مسالهای صاحب رای و نظر باشند. این واقعیت که مجلس عصاره ملت است اصلا به معنای تایید این تصور نیست که همزمان مجلس دارای تمام تخصصها نیز هست. در دنیای امروز گرایشهای تخصصی و کارشناسی آنقدر گسترده و رو به ازدیاد هستند که قطعا یک جمع ٢٩٠ نفره نمیتواند همه آنها را نمایندگی کند.
به عبارت صحیحتر باید گفت که مجلس عصاره یا چکیدهای از تمام نظرات عمومی جامعه درباره پدیدهها و رویکردها و اقدامات است نه نظرات صرفا تخصصی موجود در کشور. به این اعتبار در موضوع هستهای هم قطعا مجلس این ظرفیت تخصصی را ندارد که بتواند صرفا با تکیه بر توان کارشناسی نمایندگان حاضر تمام ابعاد فنی، حقوقی، صنعتی، سیاسی و اقتصادی برجام را مورد تدقیق قرار دهد. این البته به هیچ عنوان نافی نقش نظارتی و سیاستگذاری مجلس نیست اما حرف اساسی این است که نباید مجلس را به دلیل اختیاراتی که دارد، با یک مرکز کارشناسی و تخصصی اشتباه گرفت.
برای روشن شدن این موضوع میتوان مثالی را پیش کشید؛ فرض کنیم قرار است یک پروژه بزرگ ساختمانی توسط دولت اجرا شود. مجلس قطعا در تعیین راهبردهای کلان اجرایی این موضوع نظیر منابع مالی آن، جایابی آن و ضرورت احداث آن میتواند به بحث و اعمال نظر بپردازد. اما قطعا ورود به مسائلی چون رنگ در و پنجره ساختمان و نوع بتن استفاده شده در آن یا جنس پردههای این ساختمان برای مجلس چندان محلی از اعراب ندارد. در موضوع هستهای هم لازم است تا کلیات کلان قضیه به درستی از جزییات تخصصی جدا شوند.
حتی اگر قصدی برای ورود مجلس به جزییات تخصصی وجود دارد باید تیم کارشناسی پشتیبان نمایندگان در این مساله نیز مشخص و تعیین شوند. آنگاه است که میتوان گفت بررسی برجام با یک نگاه گسترده و منطقی انجام شده است. در کل موضوع هستهای آنقدر دارای اهمیت و پیچیدگی و تاثیرات عمیق بر جامعه است که لازم باشد مجلس حوزه گسترده اختیارات نظارتی و قانونگذاری خود را به جای داشتن تخصص اشتباه نگیرد.
مسعود پزشکیان
منبع: روزنامه اعتماد