حسین دهشیار استاد دانشگاه در یادداشت امروز روزنامه فرهیختگان با اشاره به عملکرد آمریکا در کشورهای عرب می افزاید : جهان عرب امروزه بیش از هر زمان دیگری پذیرای کنترل و سلطه ایالات متحده آمریکاست، این بدان معناست که این کشور حضور نافذ و تعیین کننده تری در جهان عرب پیدا کرده است.
به گزارش جماران، در این یادداشت می خوانیم : جهان عرب امروزه بیش از هر زمان دیگری پذیرای کنترل و سلطه ایالات متحده آمریکاست. این بدان معناست که این کشور حضور نافذ و تعیین کننده تری در جهان عرب پیدا کرده است.
بسیاری این باور و اعتقاد را فاقد وجاهت تئوریک و عملیاتی می دانند و بیان می دارند که این منطقه وارد دوران رنسانس خود شده است. اما آنچه با دید عمیق تر محرز می شود همانا بسط نفوذ و به تبع آن ظرفیت بالاتر برای پیشبرد سیاست های آمریکاست.
مردم منطقه بی بهره از اسطوره های تاریخ بعد از استقلال شده اند. اسطوره ها در بطن ماهیت تاریخی جهان عرب به وجود آمدند. کیفیت و چرایی اعتبار یافتن آنها بازتاب ویژگی های اجتماعی و مناسبات در جوامع این جغرافیا بوده است.
هر جغرافیایی و به تبع آن هر فرهنگی اسطوره های خاص خود را حیات می بخشد. اسطوره ها زاده حیات تاریخی جوامع خود هستند. زیست در تمامی جنبه های ساختاری و ارزشی در این منطقه به شدت متاثر از سنت های مستقر و حاکم است.
بخشی از این سنت ها ماهیت پویا دارند و کثیری نیز ویژگی به شدت ایستا را به نمایش می گذارند. اسطوره های مدرن در جوامع عربی از بطن مبارزه این کشورها با استعمارگران غربی قدم به بیرون گذاشتند. یکی از مولفه های شکل دهنده هویت انسان ها اسطوره هایی هستند که آنها برای خود انتخاب کرده اند.
انسان ها نیاز به اسطوره دارند چراکه فقدان آن چالش هویتی محسوب می شود. انقلابیونی از قبیل معمر قذافی و صدام حسین در بطن نگرش ها و احساسات ضداستعماری در جهان عرب پا به صحنه گذاشتند. در جغرافیایی که مفاهیم انتزاعی از گستردگی و اعتبار برخوردار نیستند، اندیشه ورزی و ایده گرایی نمی تواند بستر حیات بخش اسطوره ها باشد.
توانایی تخریب و به چالش گرفتن خشونت آمیز چارچوب ها و قدرت های وابسته است که محوریت کلیدی در شکل دادن به اسطوره ها را پیدا می کنند. جمال عبدالناصر، صدام حسین و معمر قذافی جایگاه اسطوره ای در ذهنیت اعراب یافتند چراکه از قوه قهریه و خشونت که مشروعیت عملیاتی را در حافظه تاریخی توده ها داراست برای برهم زدن معاملات حاکم استفاده کردند.
اینان بر غرب و وابستگان به مجموعه ارزشی غرب محور قیام کردند. این افراد که به شدت متاثر از محیط حقارت آمیز اطراف خود، زندگی غیرانسانی توده ها و وابستگی شدید ساختارهای قدرت به قدرت های بیگانه بودند در چارچوب گفتمان ملی گرایی عربی به نقد خصمانه و خشونت آمیز محیط خود پرداختند.
آنچه اینان موفق به انجام آن شدند این بود که توده ها را بهره مند از چیزی کردند که فاقد آن بودند. قیام های استعمارستیزانه رهبران پان عرب هویت مبتنی بر ملی گرایی را حیات داد. عربیسم توده ها و نخبگان انقلابی را قادر ساخت که مبنایی برای تعریف خود و به تبع آن چارچوبی برای نقد و چالش سلطه گران غربی بیابند. رهبران پان عرب از قبیل معمر قذافی و صدام حسین «خود بزرگی» را در رابطه با قدرت های غربی و استعمارگران سنتی ممکن ساختند.
اینان به اسطوره های جهان عرب تبدیل شدند چراکه توده ها هویت خود را در رابطه با فعالیت های استعمارستیزانه آنها متجلی ساختند. حال اگر بتوان این سمبل های هویتی را اسطوره زدایی کرد به طور اتوماتیک هویت ها ریشه گرفته و در حرکات استعمارستیز ماهیت تعریف کننده خود را از دست می دهند.
تنها هنگامی امکان سلطه و کنترل بیگانه حیات می یابد که فرد تهی از هویت باشد یا اینکه به جهت تحقیر، هویتی شکننده بیابد. فردی که نتواند خود و دیگران را در چارچوب یک معیار خاص تعریف کند فاقد محتواست. توده های عرب شاهد سقوط حقارت آمیز اسطوره های خود بوده اند و به همین روی است که باید انتظار سلطه وسیع تر و حضور پردامنه تر هر چند غیرمستقیم غرب را در جهان عرب داشت.
انسان هایی که اسطوره های خود را بر بالای دار یا افتاده روی جدول خیابان ها نظاره کنند در فضایی تحقیر شده زندگی را ادامه خواهند داد. غرب به رهبری آمریکا آگاه بود که رهبران پان عرب سال ها قبل اقتدار و جسارت را از دست داده اند و به رهبرانی معمولی و متداول تبدیل شده اند. اما مرگ حقارت بار آنها ضروری بود تا اسطوره زدایی در جهان عرب شکل بگیرد.
مرگ تحقیرآمیز اسطوره ها، هویت حیات یافته به واسطه وجود آنها را تهی از محتوا می سازد و انرژی لازم برای ابراز وجود را از بین می برد. این آن چیزی بود که غرب در مرگ صدام حسین و قذافی جست وجو کرد.
منبع : روزنامه فرهیختگان