در عصر حاضر مبحث حقوق بشر از جمله موضوعات بحثبرانگیز و مورد توجه کشورها و سازمانهای بینالمللی است. این حقوق، از حق زیستن که طبیعیترین حق انسان به شمار میرود، شروع و شامل حقوق معنوی که موجد کمال و اعتلای بشر هستند مانند آزادی بیان و آزادی قلم و اندیشه و حقوق اقتصادی میشود.
به گزارش جماران، آیین متعالی اسلام، از زمان تلألو خویش، از منظری الهی به بهسازی وضعیت بشر و حفظ حقوق و کرامت و ارزشهای انسانی نگریسته و توجه ویژهای به این امر مبذول داشته است.
ی اجمالی به آموزههای ادیان ابراهیمی، بیانگر توجه و تأکید این ادیان به نوعی انسانگرایی و تکریم انسان است و میتوان گفت برداشت مدرن از انسان و تأکید بر انسانگرایی ریشه در مفاهیم دینی دارد. اسلام ملاحظات انسانی را نسبت به تمامی آدمیان، حتی بزهکاران روا داشته و این عمق نگاه آیین اسلام نسبت به انسان میزان حرمت و کرامت وی را نشان میدهد.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز در اصل دوم، نظام جمهوری اسلامی ایران را نظامی بر پایه ایمان به اصل «کرامت و ارزش والای انسانی و آزادی توأم با مسئولیت او در برابر خدا» اعلام کرده است. در قانون اساسی با وضع اصول دیگری از جمله منع شکنجه (اصل 38)، منع هتک حرمت و حیثیت دستگیر شدگان و زندانیان قانونی (اصل 39)، حقوق برابر اقوام و قبایل (اصل 19)، رفع تبعیض ناروا (بند 9 اصل 3)، منع هتک حیثیت (اصل 22)، منع تبعید یا تغییر اقامت اجباری (اصل 33)، منع دستگیری غیرقانونی (اصل 32)... و تصویب قوانین عادی دیگر و وضع مجازات برای افرادی که اصول مذکور را نقض نمایند، احترام به حیثیت انسانی را مورد توجه قرار داده است.
در سطح دولتهای اسلامی سازمان کنفرانس اسلامی در سال 1369 اعلامیه اسلامی حقوق بشر را به تصویب رساند و متعاقب آن، در سال 1387 بنا به پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران، 5 اوت هر سال (14 مرداد) به عنوان روز «حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی» به تصویب رسید. از اینرو جمهوری اسلامی ایران در سال 1388، این روز را در تقویم ملی مناسبتهای خود گنجاند و امسال برای ششمین سال این مناسبت گرامی داشته میشود.
باوجود مصوبات، بیانیهها و بزرگداشتها، وجود کشتارهای جمعی، تبعیضهای نژادی، فقر، قاچاق انسان و تحریمها باعث شده که یکی از مهمترین دغدغههای جوامع امروز حفظ حقوق انسانها به شمار برود. صیانت از کرامت انسانی نیازمند ساز و کارهای عملی برای تحقق آرمانهای مشترک بشریت یعنی صلح، امنیت، عدالت، رفع تبعیض و احترام به کرامت انسانی است.
باوجود پیشبینی ساز و کارهای بینالمللی در کمیته حقوق بشر و شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد به عنوان نهادهای دولتی بینالمللی و انتظار جامعه بینالمللی از نهادهای غیردولتی بینالمللی مثل دیدهبان حقوق بشر و سازمان عفو بینالملل و سایر نهادهای بینالمللی مثل سازمان کنفرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد و نهادهای منطقهای، هنوز اراده واقعی برای حمایت واقعی و غیرگزینشی از حقوق بشر وجود ندارد. در مقاطع تاریخی با وارونه جلوه دادن مفاهیم حقوق بشری به نوعی زمینهساز نقض حقوق بشر ملتها فراهم شده است.
احترام به حقوق بشر بینالمللی و احترام به تنوع فرهنگی میتواند ضامن اطمینان و آرامش ملتها در صیانت از حقوق انسانیشان باشد.
امروزه در کنار حقوق سیاسی مدنی که نسل اول حقوق بشر است حقوق اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حقوق توسعه، همبستگی و حق صلح، نگرش توسعه یافته به حقوق بشر شکل گرفته است. ضروری است نه تنها از نگرش گزینشی به ملتها در نقض حقوق بشر، بلکه در میان حقوق مختلف بشر نیز از چنین نگرشی پرهیز شود. کشوری که مبادرت به نسل کشی، جنایات علیه بشریت و جنایات جنگی میکند مصون از هرگونه اخطار، محاکمه و مجازات است. حقوق اقتصادی و حق توسعه ملتها مورد تأکید سازمانها و نهادهای دولتی و غیردولتی بینالمللی قرار نمیگیرد. در صورتی که حمایت بیطرفانه از حقوق بشر ملتها میتواند راهحل بسیاری از مشکلات داخلی و بینالمللی و ضامن محو خشونت و افراطیگری از عرصه جهانی باشد.
الهام امین زاده، معاون حقوقی رئیس جمهوری
منبع: روزنامه ایران