توافق هسته ای وین میان ایران و گروه 1+5 دقیقاً دویست سال بعد از کنگره معروف وین به دست آمد که پس از سال ها جنگ، صلح را در سال 1815 میلادی برای اروپا به ارمغان آورد. چهره درخشان این کنفرانس کسی نبود جز چارلز موریس دو تالیران، نماینده فرانسه، کشوری که به علت بلند پروازی های ناپلئون مسبب اصلی جنگ بود و نهایتاً در نبرد واترلو مغلوب شده بود.
به گزارش جماران، ذکاوت و کاردانی تالیران باعث شد او نه تنها فرانسه را از جایگاه متهم خارج کند، بلکه مرزهای پیش از جنگ این کشور را محفوظ بدارد و بازنده جنگ را وارد اتحاد چهارگانه کشور های بزرگ اروپایی - که حافظ نظم نوین منطقه بودند - کند. وارونه کردن معادلاتی که می توانست به از دست رفتن امنیت ملی و عزت فرانسه منجر شود، دستاورد دیپلماسی ای بود که تالیران در وین به کار بست.
آنچه ایران در مذاکرات هسته ای با شش قدرت بزرگ جهان به دست آورده، دست کمی از آن دستاورد نیست. مقایسه شرایط امروز با پنج سال پیش، گواه این واقعیت است. پنج سال پیش ایران به درجه ای از انزوای بین المللی رسید و چهره اش به قدری مخدوش شده بود که با وجود آمادگی برای امضا یک توافقنامه با ترکیه و برزیل، نتوانست جلوی صدور قطعنامه 1929 شورای امنیت سازمان ملل را بگیرد. این قطعنامه که ششمین قطعنامه علیه ایران بود، علاوه بر نوع و گستره محدودیت هایی که بر ایران وضع نمود، به علت ادبیات آن نیز در تاریخ سازمان ملل منحصر به فرد است، به عنوان مثال، بند 9 این قطعنامه که محدودیت هایی را بر برنامه موشکی ایران وضع کرده، در پرهیز کشورها از فروش چنین فناوری به ایران از واژه «Shall» یا «می بایست» استفاده نموده که در طیف ادبیات شورای امنیت، جزو تند ترین واژگان به حساب می آید، حتی در قطعنامه 660 که عملاً زمینه حمله به عراق پس از اشغال کویت توسط آن کشور را فراهم کرد، چنین ادبیاتی به کار برده نشده بود. اما جو روانی که در آن زمان علیه ایران در فضای بین المللی ایجاد شده بود اجازه داد چنین قطعنامه ای تصویب شود. لحن قطعنامه 1929 بقدری تهاجمی بود که نویسندگان آن مجبور شدند بندی را در مقدمه آن اضافه کنند که تصریح می کند «هیچ امری در این قطعنامه، کشورها را به اقداماتی فراتر از حوزه آن، شامل تهدید یا توسل به زور وادار نمی سازد.»
پنج سال بعد از این قطعنامه و 69 سال بعد از آنکه ایران به عنوان اولین کشوری که در زمان غائله آذربایجان به شکایتش علیه اتحاد جماهیر شوروی در شورای امنیت رسیدگی شد، نمایندگان ایران توانستند رکورد جدیدی در تاریخ سازمان ملل ثبت کنند؛ ایران نخستین کشوری است که با مذاکره از تحریم های ذیل فصل هفت منشور سازمان ملل خارج می شود. رویدادی که تا به حال تنها از طریق جنگ و تغییرات حاکمیتی رخ داده بود، این بار از راه دیپلماسی صورت گرفت.
لازم به یادآوری است که خواسته اصلی قطعنامه های شورای امنیت تعلیق غنی سازی تا بازسازی اعتماد بود و علت الوجود آنها قطعنامه های شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی. هنر دیپلماسی ایرانی در این بود که اعضای دائم شورا را به سمتی راند که خواسته اول را به دست فراموشی بسپارند و واقعیت دوم را نادیده بگیرند. البته طبیعی است روند اعتماد سازی بین ایران و آژانس یک روند چند ساله خواهد بود و طی این زمان برخی محدودیت های اشاعه ای بر جای خود باقی خواهند ماند. اما این محدودیت ها مخل دسترسی ایران به فناوری روز هسته ای نخواهند شد و در یک بازه زمانی منطقی حذف می گردند. وقتی در طول مذاکرات نهایتاً 1+5 لغو تحریم های سازمان ملل را پذیرفت، اعضای آن به دنبال راهی بودند که با توجه به بن بست سیاسی ناشی از اختلافات غرب و روسیه، بازگشت آنها به سادگی ممکن باشد. اما مذاکره کنندگان ایرانی تنها فرآیندی پیچیده را پذیرفتند که بر اساس نظر کمیسیون مشترک بین ایران و 1+5 خواهد بود و امکان اعمال سلیقه سیاسی را توسط یک کشور محدود می کند.
مهم تر از این جزئیات فنی آنکه این قطعنامه تحفه ای نبود که قدرت های بزرگ صرفاً در ازای امتیازهای هسته ای به ایران داده باشند، بلکه مذاکره کنندگان ایرانی شانه به شانه همان کشورهایی که قطعنامه ها را وضع کردند، در نگارش کلمه به کلمه قطعنامه جدیدی که شش قطعنامه قبلی را فسخ می کند، مشارکت جدی و مؤثر داشتند. این درجه از پختگی در روابط بین الملل نشان دهنده پتانسیل بالقوه ایران در ایفای نقشی مهم در سازمان های بین المللی در جهت بازگرداندن صلح و آرامش به منطقه آشوب زده خاورمیانه است. توافق هسته ای و عملکرد مسئولانه دو طرف در چند ماه پیش رو می تواند راهگشای چنین آینده ای باشد.
**ویژه نامه روزنامه ایران