امسال در اردیبهشت ماه طرحی در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید که براساس آن دولت موظف شد مسأله انتقال پایتخت را به بحث کارشناسی و امکان سنجی بگذارد. سالهاست که مسأله انتقال پایتخت مطرح است. شاید بیش از دو دهه... اما تا به حال هرگز شجاعت این کار و اقدام وجود نداشته است. نه تنها پایتخت منتقل نشد بلکه در طول این بیست سال سیاستهای شهری و گسترش شهر و بارگذاری بر دوش آن باعث شد که کار برای انتقال سخت و سخت تر شود.
به گزارش جماران، در طول این مدت صدها هزار واحد مسکونی جدید ساخته شد. مناطقی که تاکنون دشت باز و حتی خارج از محدوده حساب می شدند به تهران سنجاق شدند. در منطقه 22 که تا دو دهه پیش کمتر ساختمان بلندی می توانستی در آن دید، آنقدر برج مسکونی و تجاری ساخته شد که دیگر از کریدور هوایی شهر که سالهای سال ساخت و ساز در آن ممنوع بود و به کسی اجازه ساخت خانه بیش از 3 طبقه داده نمی شد چیزی باقی نمانده است. تازه با افتخار تمام یک دریاچه هم وسط آن سر برآورد تا صدها برجی که در کنار آن ساخته شده و می شوند از فرش به عرش بروند و هزاران میلیارد تومان درآمد را نصیب مالکانشان کنند.
یعنی اگر قرار بود که بحث انتقال پایتخت از یک شعار نخ نمای تبلیغاتی به یک اراده ملی و عملی تبدیل شود کافی بود تا در طول این سالها دولت و ارکان حاکمیت و شورای شهر و شهرداری اجازه اینهمه بارگذاری و تراکم فروشی و سرمایه گذاری به آن نمی دادند و باعث نمی شدند که انتقال پایتخت در حال حاضر به امری ناممکن بدل شود. به همین خاطر بود که در اولین نشست امکان سنجی انتقال مرکز سیاسی ـ اداری کشور که در دفتر معاون اول رئیس جمهور و دهها مقام دولتی و کارشناس مربوطه برگزار شد تقریباً همگی به این نتیجه برسند که چنین کاری شدنی نیست و حتی تشکیل پایتخت جدید در جای جدید (تازه اگر بودجه هنگفتی باشد و جایی پیدا شود) نمی تواند نسخه شفابخشی برای این کلانشهر ناآرام و قفل شده باشد.
اما طبق مصوبه مجلس می توان روی پیشنهاد دیگری هم فکر کرد و آنهم ساماندهی پایتخت است اما این مهم چگونه اتفاق می افتد؟
بنا به گفته پیروز حناچی معاون وزیر راه و شهرسازی، در محدوده ای که فقط 5/3 درصد مساحت کشور را اشغال کرده، 30 درصد تولید ناخالص داخلی بدون نفت را به خود اختصاص داده و 36 درصد ارزش افزوده ناشی از خدمات، 26 درصد ارزش افزوده بخش صنعت، 30 درصد سهم شاغلان بخش عمومی و 35 درصد سهم شاغلان با تحصیلات عالی در همین منطقه است...، چگونه می توان به بحث ساماندهی آن و توزیع جمعیت و یا کاهش آن اندیشه داشت؟
نکته دیگری که باید بدان اشاره کرد این است که این شهر به کانونی برای جذب سرمایه تبدیل شده است. سرمایه گذاری در این شهر، به دلیل ساز و کارهایی که بخصوص در صنعت ساخت و ساز آن وجود دارد و به دلیل نیاز شهرداری به درآمد حاصل از بلندمرتبه سازی و فروش تراکم اضافه و فروش تراکم تجاری، دارای بیشترین بازده در مقایسه با سایر نقاط کشور است. همین ویژگی باعث شده که نه تنها همه سرمایه ها به سمت این کلانشهر هدایت شوند بلکه بیشترین میزان امکانات رفاهی و درمانی نیز در این شهر مستقر شود (و از قضا سرکنگبینش صفرافزاید، یعنی روز به روز هم بر معضلات کیفی و کمّی رفاه و درمانش افزوده شود). تنها کافی است به یک مورد دمِ دستی و مشتی از خروار اشاره کرد. کافی است به مقایسه هزینه حمل و نقل شهری مثلاً مترو با هزینه حمل و نقل در یک منطقه روستایی بپردازیم. یک مسافر روستایی برای پیمایش مثلاً ده کیلومتر ملزم به پرداخت چه هزینه ای است و این هزینه برای کسی که همین میزان را با مترو طی می کند چه مبلغی است.
جدای [از] سرمایه های بخش خصوصی، حتی چه میزان از بودجه عمومی دولت اعم از پرداختهای حقوق و مزایا و دفاتر سازمانها و ادارات و هزینه های جاری بخش دولتی در همین شهر هزینه می شود؟ کافی است که نگاهی به پروژه انتقال دفاتر شرکتها و کارخانجات به محل اصلی فعالیت این شرکتها و نیز طرح انتقال کارمندان از این شهر و سرنوشت آن نگاهی بیندازیم تا دریابیم که در تمامی این موارد نتیجه عکس گرفتیم و بر جاذبه ها و جمعیت این شهر بی قواره افزودیم.
اگر قصد آن است که به مشکلات تهران سر و سامان بدهیم نخستین اقدام اساسی، خروج بحث سیاستگذاری و اداره این کلانشهر از وضعیت فعلی و داشتن نگاه حاکمیتی به اداره شهر و ایجاد مدیریت یکپارچه شهری ـ که براساس چارچوبها و سیاستگذاری های کلان حاکمیتی به اداره شهر همت گمارد ـ خواهد بود. و البته در این رابطه نیازمند اجماع در سطح کلان هستیم که اگر حال برای تهران و آینده این کلانشهر و مشکلاتش چاره ای نیندیشیم ده سال بعد وضعیت از همین هم که هست بدتر و غیرقابل حل تر خواهد شد. و البته زندگی برای اکثر شهروندان همیشه گرفتار و سر در گریبانش هم غیرقابل تحمل تر...
منبع: روزنامه اطلاعات