روزنامه اعتماد نوشت: برخی گمان میکنند که توافقها باید براساس اعتماد میان طرفین شکل بگیرد تا پایدار باشد. این قاعده برای روابط محدود و چهره به چهره و نیز امور شخصی در سطح نهاد خانواده، ارتباطات دوستانه و رفاقتی صادق است و در این موارد هرچه اعتماد «میان فردی» بیشتر باشد، بهتر است. همچنین در مواردی که شکل دادن ضمانت اجرا مشکلآفرین میشود، اعتماد جایگزین مناسبی برای ارتباط و تعامل است.
به گزارش جماران در ادامه این مطلب آمده است: برای نمونه گروهی از فروشندگان الماس میان خودشان در حد بالایی از اعتماد رفتار میکنند. دلیل آن نیز روشن است، امکان ایجاد سازوکاری که جایگزین اعتماد شود، بسیار پرهزینه و گران است در نتیجه به صورت سنتی اعتماد را پیشه کردهاند ولی تعداد افراد این گروه بسیار محدود و کوچک است و به همین دلیل میتوانند اعتماد را مبنای رابطه قرار دهند، در حالی که اگر تعداد افراد گروهها بزرگتر شود، احتمال سوءاستفاده از اعتماد وجود دارد و هنگامی که یک یا چند مورد سوءاستفاده رخ داد، ستون خیمه اعتماد فرو میریزد. در غرب نیز اساس روابط بر بیاعتمادی شکل گرفته است ولی برای ضمانت اجرای این روابط تمهیداتی اندیشیده شده که به مرور زمان بیاعتمادی را بلاموضوع کرده است. در تحلیل ژرفتر میتوان گفت اعتماد در جوامع توسعهیافته مبتنی بر ضمانتهای موجود ناشی از ساختارهای اجتماعی و اداری و نظارتی است و چون این ضمانتها به نسبت قطعی است به مرور مردم یاد میگیرند که نسبت به هم اعتماد پیدا کنند. فهم بهتر این گزاره نیازمند توضیح است. چرا اعتماد به تنهایی نمیتواند مبنای روابط درست اجتماعی و سیاسی
باشد؟ فرض کنید که یک نفر که دوست ما است مبلغ ١٠ میلیون تومان از ما قرض بگیرد. ما نسبت به او اعتماد داریم و او نیز متعهد میشود که پس از مدت معینی پول را مسترد کند. آیا این اعتماد میتواند مبنای روابطی سالم و پایدار باشد؟ اگر به جای اعتماد به آن فرد، بیاعتماد باشیم و معادل مبلغ قرض یا حتی بیشتر از آن از او چک معتبر بگیریم، کدامیک از دو حالت، آرامشخاطر بیشتری ایجاد میکند مشروط بر اینکه پرداخت چک از طریق ضمانت اجرای معتبر تضمین شود. روشن است که حالت دوم. در حالت دوم قرضگیرنده تمام کوشش خود را به عمل میآورد تا در سررسید چک، پول را پرداخت کند، و در اینجا وقتی که ما پول را میگیریم، گمان میکنیم که او انسان خوشقول و مورد اعتمادی است، در حالی که واقعیت چنین نیست، او از ترس به اجرا گذاشتن چک و رفتن آبرو و الزام به پرداختن قرض و بیاعتبار شدن، به هر قیمتی شده پول را تهیه و پرداخت کرده است. در مورد اول هم این وضع تاحدی وجود دارد. پرداختکننده قرض از بدنامی و بیاعتبار یا متهم به بدقول شدن میترسد که سرموعد پرداخت میکند، ولی در هر حال در مورد اخیر، احتمال اینکه فرد به تعهداتش ملتزم نشود بیشتر است. آنچه امروز
در غرب گفته میشود که اساس روابط بر اعتماد است، دقیق نیست. ضمانت اجرایی که در پشت تعهدات وجود دارد و به سرعت عمل میکند، ولی کمتر دیده میشود پایه این روابط است. آنچه اساس اعتماد در روابط سیاسی و اجتماعی میشود، یک مفهوم ذهنی و نگرشی نیست، بلکه نوعی عینیت در ضمانتهای اجرایی است. اعتماد به برندهای مشهور فقط به دلیل سابقه آنها به وجود نیامده است، بلکه به دلیل ضمانتهای اجرایی معتبری است که امروز ارایه میدهند. وقتی تویوتا در تولیدات خود یک مشکل را مشاهده میکند، بلافاصله فراخوان میدهد، حتی اگر صدها میلیون دلار هزینه برای شرکت تویوتا داشته باشد. اگر چنین نکند، اعتبار گذشتهاش از میان میرود و اعتماد نسبت به آن دچار اختلال میشود و خسارت مادی این وضع بسیار بیش از هزینهای است که برای فراخوان میدهد. همچنین با شکایت مصرفکننده چنان نقره داغ میشود که ممکن است به ورشکستگی آن منجر شود.
پس وقتی تویوتا میخرید به نوعی از ابتدا میدانید که چون ضمانت و گارانتی معتبر دارد و قانون محکمی هم از شما حمایت میکند پس به آنها اعتماد هم دارید. ضمانت اجرا نیز ناشی از ترس از بروز بیاعتمادی است. توافق هستهای میان ایران و ١+٥ و بهطور مشخص با ایالات متحده براساس بیاعتمادی شکل گرفته است و نقطه قوت آن نیز همین است و از این رو طرفین کوشیدهاند از طریق تدوین یک سند دقیق اجازه ندهند طرف مقابل رفتاری مغایر آن انجام دهد، در نتیجه وقتی دو سوی گفتوگو و توافق نتوانند از تعهدات یکدیگر شانه خالی کنند، این امر به منزله شکلگیری اعتماد است. دو طرف باید با دو چشم خود به علاوه با چهار چشم کمکی، نظارهگر رفتار یکدیگر باشند. این جمله رهبری نظام در پاسخ به نامه ریاستجمهوری که: «آنگاه در صورت تصویب، مراقبت از نقض عهدهای محتمل طرف مقابل صورت گرفته و راه آن بسته شود. به خوبی میدانید که برخی از شش دولت طرف مقابل به هیچ رو قابل اعتماد نیستند» دقیقا مصداق این بیاعتمادی است، ضمن اینکه طرف اصلی و مقابل ایران یعنی ایالات متحده نیز این بیاعتمادی را اعلام کرده است و به همین دلیل است که طرفین دقت لازم را برای اجرای کامل
توافق به عمل خواهند آورد و کوشیدهاند تا برای آن نیز ضمانتهای کافی اخذ کنند. از این رو باید گفت پایداری این توافق مبتنی بر اعتماد میان طرفین نیست که اگر چنین بود، میتوانست به سرعت از میان برود، زیرا در روابط بینالملل اخلاق و اعتماد به مفهوم رایج و فردی، نسبت به قدرت نقش بسیار فرعی دارند. این توافق مبتنی بر بیاعتمادی است و به همین دلیل نیز کوشیدهاند ضمانتهای اجرایی کافی و معتبر و دقیق برای آن فراهم کنند تا نیازی به سازوکار اعتماد نباشد. بحث اعتماد و استفاده از این عنوان در جریان توافق اخیر، عموما معطوف به مذاکرهکنندگان ایرانی بود که چند بار گفته شد مورد اعتماد هستند، در حالی که در مذاکرات سیاسی با طرف خارجی سخن گفتن از اعتماد در حد تعارف آن هم از نوع تعارف ایرانی است.