بزرگترین و چالشبرانگیزترین گفتوگوی دیپلماتیک ایران پایانی خوش برای خصومتی ١٢ساله به ارمغان آورد. خصومتی که ١٠ سال از این مدت را با بوی جنگ و خشونت سپری کرد.
به گزارش جماران در یادداشت دکتر مسعود پزشکیان در روزنامه اعتماد آمده است: اینکه آیا امکان تحقق یک اقدام نظامی به بهانه پرونده هستهای کشورمان وجود داشت یا خیر موضوعی است جداگانه و قابل بحث. اما در اینکه شیوه پیگیری پرونده هستهای کشورمان، خصوصا در سالهای ٨٤ تا ٩٢ ادبیات جنگطلبانه و خشن را در قبال ایران و حتی در سطح منطقه تقویت کرده بود، شکی وجود ندارد. روز ٢٤ خرداد شاید کمتر کسی به فکرش میرسید که ٢٥ ماه بعد طرفهای مقابل ایران در مذاکرات هستهای پرچم سفید خود را بالا ببرند. این اتفاق هر چند با طی مسیری سخت و دشوار و با انتخاب تاکتیکهایی پیچیده رخ داد اما نمیتوان به این موضوع معترف نبود که توافق نهایی ایران و ١+٥ با توجه به پیشینه آن درس بزرگی در عرصه سیاستورزی خواهد بود. درسی که هم باید دنیا بارها و بارها به بازخوانی آن بپردازد و هم در داخل کشور خودمان بیش از این به استخراج معانی و زوایای آن همت بگماریم. ما در سالهای قبل و خصوصا در زمان دولتهای نهم و دهم به بحران بسیار بزرگی برخورد کردیم که هم در ابعاد خارجی و بینالمللی و هم ابعاد داخلی آن هزینههای قابل توجهی برای کشورمان به دنبال داشت.
این بحران را باید بحران گفتوگو نامگذاری کنیم. ما در آن سالها، اندک توان خود را برای درک متقابل و رسیدن به نتیجه مشترک و همافزایی در حوزههای سیاسی و اجتماعی از دست دادیم. آن سالها هم کشور ما را در عرصه بینالمللی وارد قطببندیهای بدون نتیجه کرد و هم در داخل درگیر دو قطبیها و چندقطبیهای پر ضرر شدیم. دو سال گذشته و مسیری که در مذاکرات هستهای طی شد اما یک روی سکه معجزهکننده گفتوگو را به ما نشان داد. ما توانستیم با طرفی که دشمن کلاسیک نظام سیاسی ما را در ترکیب خود داشت به گفتوگو بپردازیم و از این میان محصولی مشترک به نفع طرفین ایجاد کنیم. این تجربهای است که دیر یا زود باید در بعد ملی هم به کار گرفته شود.
در حالی که معجزه گفتوگو در بعد بینالمللی آن برای ما حاصل شده است در داخل همچنان دوقطبیها و چند قطبیهای سیاسی جامعه ایران را رنج میدهد. جامعهای که قطع به یقین گروهها و طیفها و نگرشهای موجود در آن فاصلهای به مراتب کمتر از فاصله نظامهای سیاسی ایران و امریکا از یکدیگر دارند و انطباق مواضع و منافع آنها به مراتب بیشتر و گستردهتر است. حالتی که قطعا زمینهسازی گفتوگو در داخل را بسی آسانتر از گفتوگوهای خارجی و دیپلماتیک میکند. سوال اساسی که باید بعد از توافق ایران و کشورهای ١+٥ به آن پرداخته شود این است که چگونه تجربه مذاکرات و گفتوگوهای دو سال اخیر باید در ابعاد ملی تجلی پیدا کند؟ وقتی معجزه گفتوگو و تاکید بر منطق میتواند ساحل امن همکاریهای بینالمللی را جایگزین سایه شوم جنگ و تهدید نظامی و تحریم کند، پیگیری همین فرآیند در داخل، اثراتی به دنبال خواهد داشت که قطعا نتایج آن با نتایج توافق حاصل شده نیز قابل قیاس نخواهد بود. جامعه سیاسی ایران اکنون باید از تجربهای که خود در محور شکلگیری آن قرار داشته بیشترین محصول را برداشت کند.