جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

«دیپلماسی» یگانه پنجره استقرار حقیقی صلح

جهان، جدید می شود و این واقعیتی است که پیش روی ما است. پایان مذاکرات نفسگیر هسته ای با هر نتیجه ای که آینده را پیش آورد، از ظهر دیروز جهان متفاوتی را رقم زد.

کد خبر: ۹۲۹۸۴
«دیپلماسی» یگانه پنجره استقرار حقیقی صلح

جواد دلیری در سرمقاله امروز اعتماد نوشت: جهان، جدید می‌شود و این واقعیتی است که پیش‌روی ما است. پایان مذاکرات نفسگیر هسته‌ای با هر نتیجه‌ای که آینده را پیش آورد، از ظهر دیروز جهان متفاوتی را رقم ‌زد.

به گزارش جماران در ادامه این مطلب آمده است: اتفاق‌های اندکی در تاریخ بوده که سبب‌ساز تغییر روند جهان شده‌اند و حالا بی‌اغراق مذاکرات ایران و شش کشور جهانی یکی از همین دست صفحات است. کتاب قطور تاریخ بین‌الملل از امروز با دیالوگ هفت‌جانبه‌ای ورق می‌خورد که پایان یک مناقشه طولانی را فراهم آورد و روزنه‌ای پیش چشم نگران جهان آینده گشود. اینکه در «دوئل دیپلماسی» ایران پیروز شد یا غرب اهمیت چندانی برای تاریخ نخواهد داشت، مهم تاکید دوباره بر فهم «قدرت دیپلماسی» است که چون یگانه پنجره استقرار حقیقی صلح و نظم متین جهانی بازشناسی می‌شود. «میز مذاکره» در «عصر جدید جهان»، بدل به یک نشانه شده است. جامعه بین‌الملل امروز، چالش‌های بزرگ را میان قدرت‌های بزرگ یا تضاد منافع قدرت‌های بزرگ با قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای با گفت‌وگو و مذاکره، حل و فصل می‌کند. در این عصر تازه دیگر کسی برای سرود جنگ، هورا نمی‌کشد، ممکن است دشمنی‌ها پایان نیابد، چنان که دشمنی‌های ایران و امریکا پابرجاست اما حتی با دشمن هم می‌شود پای میز مذاکره نشست. می‌توان به منافع ملی و ارزش‌ها فکر کرد اما دشمن را در میز مذاکره متقاعد کرد. نخستین شاهد مثال آن را باید در لبخند ظریف و کری دید، جایی که آنها به عنوان نمایندگان منافع ملی کشورهای‌شان دست در دست هم مقابل دوربین‌ها ژست دوستانه گرفتند تا به‌جای خط و نشان کشیدن از راه دور برای یکدیگر، دور میز دیپلماسی بنشینند و راه‌حلی محترمانه برای مسائل خود بیابند. میز مذاکره، شکل و شمایل خصومت را در این عصر جدید تغییر داده است هرچند هیبت و هویت ناخشنودی ایران و امریکا از یکدیگر در دیگر مسائل باقی خواهند ماند اما این خصومت و تجادل و تنازع حالا دست‌کم در یک مساله مسکوت و متوقف مانده است؛ «مناقشه هسته‌ای»، چیزی که در عصر قدیم کسی گمان نمی‌برد با مذاکره بتوان درباره آن به توافق رسید. توافق هسته‌ای نشانه‌ای را به دست جهان امروز می‌دهد که دو دولت می‌توانند در اوج تجادل رسالت‌های جهانی خود بر سر منافع‌شان به فرمولی واحد برای تامین منافع و مصالح خود دست یابند و کبریت بر فتیله جنگ برنکشند. نشانه‌ای است از اینکه ایران، شاید متحد غرب نشود و غرب شاید برای از کارانداختن موتورخانه اثرگذاری ایران بر منطقه تلاش خود را متوقف نسازد اما می‌شود این عداوت‌ها را با «قدرت دیپلماسی» تعدیل کرد و جامه تعلیق را تن‌پوشش کرد. امروز ایران یک وزنه معتبر جهانی است، می‌تواند کنار دیگران قرار گیرد و به جهان اعتبار دهد، امریکا و همپیمانانش دیگر از تغییر رژیم ایران سخنی نخواهند گفت، خواهند گفت با ایران به تعامل خواهند رسید، هرچند پشت سخنان‌شان اهداف همیشگی‌شان باشد اما دیگر جرات بیانش را ندارند.

این نشانه قدرت ایران خواهد بود. مذاکرات همچنان که نشانه‌های عصر جدید را هویدا می‌کند، فلسفه روابط بین‌الملل را هم بازنویسی کرد؛ فرآیند پیچیده‌ای را تاسیس ساخت که بر مبنای آن ممکن است دوستان را از یکدیگر جدا کند و دشمنان را به یکدیگر پیوند ‌دهد. دیپلماسی اهرم بازی میان دوستان نیست اما ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است در روابط گروه‌های رقیب و دشمنان. ریچارد نیکسون در کتاب «فرصت را از دست ندهید» بر این اعتقاد بود که: «احترام به دوستان لازم است، اما احترام به دشمنان واجب است». نقش دیپلماسی نیز آنجا ارتقا می‌یابد که بازیگران در زمره دشمنان یکدیگر به‌شمار بروند. در این عصر جدید، دشمنی یا دوستی ملاک نشستن پای یک میز نیست، بازیگران جهانی براساس استرات‍ژی «مصالحه‌گرایی» و حداکثرسازی «سود مشترک» دریک مناقشه، تعامل همکاری‌جویانه را دنبال می‌کنند. از این بابت ١٤ جولای ٢٠١٥ در جهان، آغاز یک تاریخ جدید است که در آن بنیادهای نظام بین‌الملل دگرگون شده و مذاکرات هسته‌ای ایران یکی از مهم‌ترین نشانه‌های آن خواهد بود. در عصر قدیم، قاعده بازی در عرصه بین‌الملل گونه‌ای دیگر بود، قدرت‌های بزرگ جهانی با تکیه بر توان و قدرت نظامی، سیاست خود را دیکته کرده و دیگران مجبور به اطاعت بودند اما امروز قدرت‌های جهانی دور یک میز با ایران می‌نشینند و در عرف مذاکرات، بده- بستان می‌کنند، می‌دهند و می‌گیرند، بازی برد- برد را قاعده می‌گیرند و این دگرگونی‌ها شاید نوید آغاز دوران، چندقطبی جدید به جای دنیای تک‌قطبی باشد. دنیا بر این اساس می‌تواند به جای دوری و گریز و گسستگی، در مسیر به هم پیوستگی متقابل حرکت کند. چندجانبه‌گرایی به معنای جست‌وجوی جمعی برای یافتن راه‌حل‏‌های مشترک برای مشکلات مشترک، مطلوبیت و اثربخشی عملی، خود را در هر دو سطح منطقه‏‌ای و بین‌المللی به اثبات رسانده و حتی قدرت‌های عمده جهانی نیز فرا گرفته‌‏اند که آنها نخواهند توانست منافع خود را به شکلی یکجانبه تعقیب کنند. این روند تدریجی اما فزاینده ائتلاف‌سازی منطقه‌ای و جهانی، چه برای مقاصد کوتاه‌مدت یا تلاش‌های ماندگارتر، شاهد گریزناپذیری اقدام جمعی است. «همکاری» جایگزین «رویارویی»، «مذاکره» به جای «تسلیم بی‌قید و شرط» یا رقابت دایم می‌شود. انگاره تعقیب یا تحمیل «بازی با حاصل جمع صفر» اکنون فروغ گذشته خود را از دست داده و توافق هسته‌ای اثبات تازه‌ای برای «بازی برنده» همه طرف‌هاست. از منظر داخلی اما این توافق نمی‌تواند تنها یک اتفاق به‌شمار ‌آید که محصول یک سیاست‌ورزی و خردورزی توامان جامعه و حاکمیت است. جامعه‌ای که در ٢٤ خرداد، برای تغییر شرایط موجود روی به مسالمت‌آمیزترین و البته نتیجه‌بخش‌ترین روش آورد و حاکمیتی که به انتخاب طریق مذاکره و منطق دیپلماسی چه ناشی از جبر محیط منطقه یا بازتاب شرایط داخلی تن داد. اقتضای سرشت سیاسی نظام‌های بادوام در همین است که در بزنگاه حوادث و بحران‌ها، منافع و مصلحت ملی را برهر چیز دیگری مقدم بشمارند و این منطق دوبار، پیش از این، یک‌بار در پایان جنگ هشت ساله خود و بار دیگر هنگام نخستین نزاع امریکا علیه عراق در سال ۱۹۹۱، از سوی نظم سیاسی حاکم آزموده شد و توانست کشتی نظام را از امواج پرتلاطم خطرات عبور دهند و به ساحل امن آرامش برسانند. به مدد این تجربه، تصمیم‌گیران ایران اکنون با ایستادن پای منطق مذاکره نه‌تنها منطق جبر و تهدید را به گرداب سونامی پرسش و تردید کشانده‌اند که حتی از پی اتهامی سنگین، سهمی جدید از مراوده‌های جهانی برای فردای خود پس‌انداز ساختند. امروز کسی در این تردید ندارد؛ مسیری که تهران در مرکز اروپا برای تعامل و مذاکره گشوده یک تجربه نوین است. به ثمر نشستن این تجربه، تهران پرقدرت را در کنار دولت‌هایی که هنر و علم دیپلماسی را در خدمت تحصیل و تامین منافع ملی قرار داده‌اند. بر همین مبنا، اکنون دولتمردان ایران نیز در تعقیب منطق گفت‌وگوی هسته‌ای به هر سه محصول میمون مذاکره، تحصیل منافع، رفع اتهام و اثبات راستی خود نظر دارند، چنان که حتی بزرگ‌ترین حریفان ایران در این مناقشه از روش مذاکره چشم‌پوشی نکرده‌اند. حالا نه امریکا حاضر است مزایای میدان مذاکره با ایران را از نظر دور بدارد و نه حریفان خاورمیانه‌ای جرات ایستادن در مقابل اراده مذاکره‌کنندگان را پیدا می‌کنند. این مهم به دست نمی‌آمد و نمی‌آید مگر با درک و شناختی درست از «فضیلت دیپلماسی».

انتهای پیام

دیدگاه شما