اعتماد نوشت: این روزها با نزدیک شدن توافق قطعی میان ایران و شش قدرت بزرگ جهانی، مخالفان داخلی و خارجی این توافق نیز بر شدت ضدیت خود با این مصالحه افزودهاند. مخالفانی که ظاهرا در دو جبهه کاملا متضاد و متنافر قرار دارند، ولی در عمل بر یک طبل میکوبند و یک هدف مشترک را دنبال میکنند.
به گزارش جماران در ادامه این مطلب آمده است: سالها قبل «آندره فونتن» مدیر فقید موسسه رسانهای فرانسوی لوموند کتابی درباره رقابتهای اردوگاه شرق و غرب در دوران جنگ سرد نگاشت که با عنوان «یک بستر و دو رویا» به فارسی برگردانده و منتشر شد. انتخاب این عنوان بر اساس یک حکایت قدیمی بود که دو نفر در یک بستر به خواب میروند، در حالی که دو رویای متفاوت در سر دارند. اکنون این حکایت در موضوع مناقشه هستهای ایران، کاملا برعکس شده است. دو دسته نگران در دو سوی عالم که ظاهرا با هم دشمنی بنیادین و حلناشدنی دارند، با انگیزههای ظاهرا مختلف و دیدگاههایی ظاهرا متضاد، در عمل و به خصوص طی دو سال اخیر، برای یک هدف مشترک در تلاش بودهاند: جلوگیری از توافق هستهای میان ایران و شش قدرت جهانی.
حدود دو ماه قبل موسسه «همکاری و مشارکت امریکایی- اسراییلی (ای.ای.سی.ای) که یکی از اندیشکدهها و لابیهای تاثیرگذار و پرنفوذ اسراییلی در امریکا است، با انتشار یک گزارش تحلیلی٢٧ صفحهای، با عنوان «افسانه و واقعیت درباره چارچوب توافق با ایران»، نوشته «میشل بارد» تلاش کرده که با ٢٥ دلیل نشان دهد، چگونه در مذاکرات جاری هستهای، ایران موفق شده تا سر طرف دیگر مذاکرات را کلاه گذاشته و به خواستههای خود دست یابد.
آنان معتقدند که این توافق ایران را به قدرت برتر و بلامنازع منطقه خاورمیانه و خلیج فارس تبدیل خواهد کرد. این در حالی است که برخلاف این گروه اسراییلی- امریکایی و دیگر دشمنان غربی، عرب و اسراییلی توافق هستهای، مخالفان مذاکرات و توافق در داخل ایران مدعی و معتقدند که دولت حسن روحانی و مذاکره کنندگان ایرانی، با دادن امتیازهای بیش از حد به طرف دیگر، در واقع از منافع ملی و مصالح نظام گذشت کرده و قافیه را به امریکا و متحدانش باختهاند. لابیهای نومحافظهکاران اروپایی و امریکایی، اعراب و اسراییل معتقدند که دولت اوباما و پنج قدرت بزرگ دیگر، در واقع با نشستن پای میز مذاکرات با ایران و کوتاه آمدن از مواضع ١٢ سال اخیر خود، به ایران فرصت بازسازی اقتصادی، سیاسی و هستهای را داده و این مذاکرات و توافق، قادر به توقف برنامه هستهای ایران، و به ادعای آنان ساخت بمب اتمی، نیست. حال آنکه منتقدان داخل ایران مدعی هستند که این توافق دستاوردهای صلحآمیز هستهای ایران را به کلی بر باد خواهد داد. لابی اعراب، نئوکانها و اسراییل مدعی هستند که این توافق بیشترین امتیاز را از ایران نگرفته و طرف غربی قادر بوده که به مراتب بیشتر بر تعهدات ایران بیفزاید.
منتقدان ایرانی هم بیتوجه به تجربه ناکام یک دهه مذاکره در مذاکرات دولت محمود احمدینژاد قبل از دولت کنونی ایران، مدعی هستند که طرف ایرانی در مذاکرات چندان قوی عمل نکرده و میتوانست از طرف مذاکره کننده غربی امتیازهای بیشتری را بگیرد. لابی اسراییل و نئوکانها مدعی است که در توافقات اخیر، دولت اوباما از مواضع و مطالبات پیشین خود دست کشیده، خطوط قرمز غرب علیه ایران را رد کرده و به ایران باج داده است. عین همین ادعا و اتهام از سوی منتقدان ایرانی به تیم مذاکره کننده ایرانی به سرپرستی جواد ظریف وارد میشود که مذاکره کنندگان خطوط قرمر ایران و نظام را زیر پا گذاشته و به غرب باج دادهاند.
لابی اسراییل و تندروان غربی مدعی است که ادعای اوباما در این مورد که حمله نظامی به ایران قادر به توقف برنامه هستهای ایران نیست، نادرست است و گزینه نظامی بدیلی قابل اجرا برای مقابله با ایران است. منتقدان ایرانی نیز معتقدند که حتی با وارد شدن به جنگ و رویارویی نظامی نیز نباید در مذاکرات بده بستان داشت و صرفا باید امتیاز گرفت و هیچ امتیازی نداد. لابی اسراییل تبعات جنگ با ایران را فاجعهبار نمیداند و منتقدان ایرانی نیز مدعی هستند که در مناقشه هستهای، نهایتا ابایی از جنگ با امریکا و متحدانش نباید داشت و از آن نباید گریخت. این گروه اسراییلی- امریکایی بهشدت تبلیغ میکنند که حتی با رسیدن به توافق کامل، ایران هرگز از ساخت بمب اتمی دست نحواهد کشید. در مقابل، منتقدان ایرانی نیز عنوان میکنند که قدرتهای غربی و متحدان امریکا، هرگز راضی به توانایی جدی فناوری صلحآمیز هستهای توسط ایران نیستند.
واقعیت این است که در ابتدای طرح جدی پرونده هستهای ایران، دولت جورج بوش مکررا عنوان میکرد که ایران اساسا نیازی به فناوری هستهای (چه صلحآمیز و چه نظامی) ندارد و باید به ذخایر غنی فسیلی خود اتکا کند. از آن زمان تاکنون تلاشهای بینالمللی ایران و مقاومت در برابر تحریمهای ظالمانه و ضد مردمی مواضع متحدان امریکا را به جایی رسانده که ضمن به رسمیت شناختن اساس حقانیت فعالیت هستهای ایران، در اغلب موارد از مواضع و سنگرهای قبلی خود عقب نشسته و در برابر ایران کوتاه آمدهاند. چرا که برنامه هستهای ایران در حال حاضر بومی بوده و برخلاف تجربههایی چون عراق و لیبی، امکان بازگشت آن به نقطه شروع یا نابودی آن وجود ندارد. موج اخیر تحریمهای گسترده و بینظیر یک جانبه و بینالمللی ضدایرانی نیز اگرچه ایران را به دردسر انداخته و مشکلات جدی برای ایران مهیا کرده، ولی قادر به از پا انداختن ایران نبوده است.
در مقابل، ایران نیز که در دوران دولت هشت ساله قبلی، به جامعه بینالمللی و مصوبات شورای امنیت، اتحادیه اروپا و امریکا بیاعتنایی میکرد و خود را در برابر تحریمهای جهانی مصون و ضد ضربه میپنداشت، دریافته که این روش و سیاست بیش از این جوابگو نبوده و هزینه ادامه مناقشه با غرب و جامعه بینالمللی و بیتوجهی به کارکرد دیپلماسی در حال افزایش و فرسوده کردن توان کشور و مردم است.
مذاکرات کنونی ایران و شش قدرت بزرگ جهانی بیگمان یکی از مهمترین فرازهای تاریخ ایران و بلکه تاریخ دیپلماسی جهان است. به ندرت پیش آمده که کشوری خارج از رده ابرقدرتهای اقتصادی، سیاسی و نظامی اینگونه با عزت و با پافشاری بر اصول خود با همه قدرتهای بزرگ مذاکره کند. تردیدی نیست که در ١٢ سال اخیر، هم ایران و هم طرف مقابل مذاکرات، در تاکتیکها و راهبردهای خود در قبال یکدیگر اشتباهاتی مرتکب شدهاند، ولی برمبنای اصل تبیین شده توسط بیسمارک که سیاست را هنر امکانات میداند، ایران با توجه به امکانات و محدویتهای خود بهترین و پربارترین اقدامات را برای خروج از این بحران و رسیدن به یک توافق و تفاهم با جامعه بینالمللی انجام داده است. توافق ایران و غرب در موضوع هستهای، در یک شرایط رویایی شاید میتوانست بهتر از این صورت گیرد و امتیازهای بیشتری برای ایران کسب کند، ولی در شرایط کنونی این بیشترین و بهترین توافقی است که میتواند نصیب ایران شود.
یک مرور ساده و کوتاه در تاریخ مذاکرات ایران با هر یک از قدرتهای بزرگ طی دست کم دو سده اخیر نشان میدهد که رویکرد عزتمندانه ایران در مذاکرات طی دو سال اخیر، آن هم در مواجهه همزمان با همه قدرتهای بزرگ جهانی، یکی از درخشانترین نمونههای فن دیپلماسی ایرانی و هنر امتیازگیری در زمانه بحران و مخمصه است. آن هم در شرایطی که دولتهای قبلی کشورمان، که کمتر کسی امید داشت ایران تا این حد بتواند به نتایج نسبتا مطلوب خود نزدیک شود.
تردیدی نیست که ایران در حال حاضر در حال تجربه یکی از مهمترین و حساسترین فرازهای تاریخ خود است. صرف نظر از توفیق در گفتوگو و توافق که هدف اصلی ایران در این چالش بود، همگامی و هدف یکسان تندروان داخلی و لابی اسراییل و نومحافظهکاران امریکایی و اروپایی برای تخریب و توقف مذاکره و توافق نیز امری عبرتآمیز و تاریخی است.