پس از آبگیری سد گتوند و اتفاقاتی که به دنبال آن رخ داد مطالب بسیار گوناگونی درباره این سد و مشکلاتی که بر اثر آبگیری آن به وجود آمد در فضای عمومی و رسانهها به ویژه فضای مجازی طرح شد و قضیه همراه با دادههایی عنوان میشد که این ذهنیت را ایجاد میکرد که یک فاجعه زیستمحیطی بر اثر احداث این سد در خوزستان به وجود آمده است.
به گزارش جماران به نقل از اعتماد، نکته اصلی نیز مربوط به وجود یک معدن در کنارههای رودخانه کارون و در مخزن سد گتوند بود که نمکی است و با آبگیری سد این بخش در مخزن سد قرار گرفته و آب کارون را شور میکند. تصاویری هم از این بخش سد منتشر شده بود که تعجب بیننده را برمیانگیزد. از سوی دیگر با دیدن و خواندن این مطالب و نیز هنگامی که متوجه میشویم این سد یکی از بزرگترین طرحهای عمرانی کشور بوده، به کلی ناامید میشویم که چگونه منابع و امکانات کشور را اتلاف میکنیم، بدون آنکه دستاوردی داشته باشد و از آن بدتر اینکه نتایج منفی نیز به بار آورده است. اثرات این احساس و ناامیدکنندگی آن بدتر از اثرات زیانبار طرح بود. ولی این یک وجه ماجراست. وقتی که گفتوگوی آقای شیبانییکتا، مجری این طرح را درباره نقدهایی که به این سد میشود میخوانیم با واقعیت دردناک دیگری مواجه میشویم؛ واقعیتی که ساختار سیاسی باید درباره آن اندیشه کند. این گفتوگو بخش بزرگی از ادعاهای منتقدین را رد میکند و نشان میدهد که مشکل نمک مذکور از ابتدای ساخت سد کاملا مورد توجه بوده و برای آن نیز تمهیداتی اندیشیده شده بود و اکنون نیز مشکلات موجود در پاییندست آب کارون و خوزستان ناشی از سد گتوند نیست و این سد در رساندن آب به مناطق و اراضی موردنیاز موفق عمل کرده است. نکته بسیار مهم این است که این گفتوگو بازتاب جدی در رسانهها نداشت و کسی به آن توجهی نکرد. این یادداشت در مقام آن نیست که بگوید ادعای منتقدین درست است یا ادعاهای مجری طرح، هرچند به لحاظ ظاهری که دو طرف ماجرا را سبک و سنگین میکنیم، کفه ادعاهای مجری طرح سنگینتر و مستندتر به نظر میرسد، ولی در هر حال قضاوت در این مورد نیازمند گفتوگو و انجام کار کارشناسی بیشتر است. در این باره دو مساله بسیار مهم و اساسی دیگر وجود دارد؛ اول اینکه فضای رسانهای و افکار عمومی در پی بدتر دیدن اوضاع است و اگر به هر دلیل ادعایی ولو منطقی در دفاع از طرح یا اقدامی بیان شود.
هیچ علاقهای به شنیدن آن ندارد ولی کافی است یک شایعه یا یک داده غلط که غلط بودن آن مثل خورشید روشن است، پخش شود، به سرعت تکثیر و به یکدیگر منتقل میشود. چند روز پیش خبری منتشر شد که وقتی حساب میکردید متوجه میشدیم که براساس آن خبر، مردم ایران سالانه ٥٠ میلیارد دلار از طریق کمیته امداد و بقاع متبرکه به نیازمندان کمک میکنند!! و منتشرکننده خبر پرسیده بود که این پولها کجا میرود؟ بنابراین یک وجه قضیه این است که فضا برای شنیدن اخبار بد و منفی و حتی شایعات غیرمعقول بسیار مستعد است در حالی که اصلا حوصله شنیدن پاسخ مستدل را ندارد. چنین فضایی برای فعالیت دولت و حکومت از هر اقدام براندازانهای بدتر است. بیان اخباری از ارقام رو به رشد مربوط به فسادهای مالی نمادی از این وضع است. راه آن نیز شفافیت است و نباید اجازه داد مسائل در پشت پرده بماند، چون در این صورت اخبار سر از فضای مجازی درخواهد آورد ولی نه به صورت کاملا درست، بلکه در قالبهای شایعه و غیرواقعی همراه با اخبار واقعی. ساختار سیاسی ایران باید فکری به حال این مشکل کند. این ساختار چون حاضر به پذیرش بحث و انتشار رسمی ایرادهای واقعی خود نیست، در نهایت مجبور میشود تن به اتهامات خیلی گستردهتری که بعضا واقعی هم نیستند دهد.
مشکل دیگر این است که دولت نیز از تمام توان کارشناسی خود برای طرح شفاف و درست امور استفاده نمیکند. هرچند شنیدهایم که برای مورد خاص سد گتوند، گروهی دانشگاهی را مامور بررسی ادعاها علیه آن کرده و این جای امیدواری است، ولی مشکل مورد نظر با این اقدامات حل نمیشود، هرچند این اقدامات لازم و مناسب است. به نظرمی رسد خطری که از سوی این فضا ثبات اجتماعی و سیاسی را تهدید میکند، کمتر از خطر تحریمها نیست، اگر بیشتر نباشد. دولت میتواند بخشی از توجه خود را به این مساله اختصاص دهد که چرا گوشهای جامعه برای شنیدن هرچه بیشتر اخبار منفی و حتی شایعات آمادگی دارند، ولی برای شنیدن پاسخ دولت و نیز قضاوت و بررسی منصفانه، نه؟ این مشکل مردم نیست، مشکل دولت و حکومت است و باید آن را حل کنند. سد گتوند نماد این مشکل است.