اعتماد در سرمقاله امروز خود نوشت: مقام معظم رهبری در دیدار با مسوولان قوه قضاییه که به مناسبت هفته این قوه برگزار شد، بر موضوع مهم تعداد نگرانکننده زندانیان اشاره داشتند. رهبر انقلاب، افزایش تعداد زندانیان را واقعا تاسفبار خواندند و افزودند:« این مساله از زوایای مختلف مالی، خانوادگی، اخلاقی و اجتماعی هزینهساز است و باید با تمرکز بر راهحلهای مختلف، برای علاج آن فکری جدی کرد.»
به گزارش جماران در ادامه این سرمقاله آمده است: پرسشی که در این میان وجود دارد این است که وضعیت ایران از این حیث چگونه است؟ در گذشته چه وضعی داشتهایم؟ آیا میتوان تعداد زندانی را کاهش داد؟ چه راههایی بر آن هست؟ و آیا انجام این کارها ممکن است؟ فراموش نشود که عوارض اعدام بسیار بیشتر از زندان رفتن است و باید نسبت به آن نیز حساسیت داشت. متاسفانه آمار درست و روشنی از مسائل و پدیدههای مربوط به امور قضایی ارایه نمیشود و معلوم نیست کجای کار ایراد پیدا میکند که جزییات آمار زندانیان برحسب سن، جنس، اتهام، محل وقوع جرم، استان زندان، وضع تاهل و تعداد فرزند، وضعیت زندانی (متهم یا محکوم)، مدت زندانی بودن، مدت محکومیت، تعداد دفعات به زندان افتادن و... در اختیار عموم و کارشناسان قرار میگیرد. اگر این اطلاعات منتشر و در اختیار قرار گیرد یا دسترسی به زندانیان برای مطالعه و تهیه گزارش ممکن شود، چه ضرری جز سود خواهد داشت؟ همچنان که در دهه ١٣٦٠ این امکان فراهم بود. این مساله یکی از دلایل عدم پرداختن به مساله مهم زندانیان است. مطابق آنچه جسته و گریخته مسوولان رسمی میگویند، تعداد زندانیان کشور بیش از ٢٠٠ هزار نفر است و
تا ٢٥٠ هزار نفر هم گفته شده که به دلیل متغیر بودن آن است. بهطور متوسط سالانه ٨٠٠ هزار نفر نیز وارد زندان میشوند که به لحاظ آماری ایران را در میان هشت کشوری قرار میدهد که بیشترین تعداد زندانی را دارد و اگر به نسبت جمعیت هم مقایسه کنیم، ایران پس از ایالات متحده و روسیه و در کنار برزیل جزو بالاترین نسبتهای زندانی به جمعیت در میان کشورهای بزرگ است. چرا تعداد زندانی زیاد است؟ پاسخ به این پرسش نشان میدهد که چگونه میتوان آن را کاهش داد.
اصلیترین دلیل آن، بالا بودن میزان جرم و جنایت است و از آنجا که زندان شیوه غالب مجازات است، پس هرچه جرم بیشتر باشد، زندانی نیز بیشتر خواهد شد.
علت بعدی بالا بودن طول مجازات است. هرچه برای جرم معینی، طول زندان بیشتری به عنوان مجازات منظور شود، مدت باقی ماندن در زندان نیز بیشتر و بر تعداد آنان افزوده میشود.
جرمانگاری، علت دیگر شکلگیری این پدیده است. وقتی که رفتارهای گوناگون به دلایل خاص خود جرم محسوب میشوند، در حالی که از نظر مردم آنها جرم تلقی نمیشوند، بنابراین تعداد زیادی از افراد زندانی میشوند، بدون آنکه مستحق مجازات باشند. برای کم کردن تعداد زندانی به ناچار یا باید میزان ارتکاب جرم کم شود، یا مجازاتهای جایگزین زندان تعیین شود یا مدتزمان مجازات کمتر شود یا بالاخره بخشی از رفتارها از چارچوب جرم خارج شوند ولی فراموش نکنیم که با دادن مرخصی و عفو و تعلیق مجازات میتوان تعداد زندانی را کم کرد ولی مشکل حل نخواهد شد. مثل تب است که علامت بیماری است و کم کردن آن با پارچه مرطوب به منزله درمان بیماری نیست. هزینههای زندان بسیار زیاد است. از هزینههای مادی آن گرفته تا هزینههای رفتاری و اخلاقی حضور این افراد در کنار یکدیگر در محیط بسته زندان و نیز عوارض ناخوشایند آن بر خانواده و نزدیکان و بالاخره برچسب زندانی خوردن به افراد همه جزو هزینههای زندان است. کاهش ارتکاب جرم یک برنامه همهجانبه است و از عهده یک دستگاه برنمیآید.
بدون کمک قوای دیگر به قوه قضاییه ممکن نیست سیاستهای پیشگیری یا کاهش جرم را تعیین و اجرا کرد.
مهمترین دلیل بالا بودن جرم، فقدان نظم و کنترل اجتماعی یا غیرموثر بودن کنترلهای موجود است. از میان رفتن اعتماد اجتماعی و فروریزی بسیاری از گزارههای اخلاقی، ریشه این رفتارهاست. همچنین شکافهای عمیق اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی مانع از آن میشود که جرم کاهش پیدا کند. قوانین موجود نیز این وضعیت در حال تحول را به رسمیت نمیشناسد و در نتیجه میان جامعه و قانون و رفتار مطلوب و مورد انتظار از مردم با آنچه که عمل میکنند شکاف میافتد.
مشکل مهمی که امروز با آن مواجه هستیم فراموش کردن موضوعات مهم جامعه از سوی نیروهای سیاسی است. وقت و توانی که آنان صرف یک مساله سیاسی نه چندان مهم میکنند، دهها برابر بیشتر از توانی است که صرف مسائل اساسی و اجتماعی مهم باید بکنند. ولی دریغ از یک مطالعه، یک سیاست روشن، یک گفتوگوی آموزنده و روشنکننده درباره این مساله مهم. گمان میشود که اگر فردی زندانی شد، باید مسائل او نیز فراموش شود و مورد طرد جامعه قرار گیرد. اتفاقا این نگرش بیش از هر چیز دیگری زندانی را عذاب میدهد و او را در مسیر ضداجتماعی شدن قرار میدهد. اگر این تعداد زندانی نتوانند برچسب زندان رفته بودن را از پیشانی خود پاک کنند و نتوانند به جامعه بازگردند، به ناچار در چرخه جرم و زندان خواهند افتاد.
تعداد و شاخص زندانی و تحولات آن شاخص مناسبی برای سنجش وضعیت دمای سلامت جامعه است. هنگامی که از رقمی بالاتر رفت، بهطور طبیعی نشاندهنده وجود تب در جامعه است. با کم کردن صوری یا دستکاری در دماسنج، نمیتوان جامعه را درمان کرد. این دماسنج نشان میدهد که یک جای جامعه اشکال دارد و باید درمان شود. پس باید توجه بیشتری به سلامت و توان سنجش این دماسنج کرد تا بلکه از این طریق محل عفونت اجتماعی کشف و درمان شود.