جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

به مناسبت اولین سالگرد ارتحال مرحوم آیت الله محمّد محمّدى گیلانى ـ رحمه الله علیه ـ

آنکه هم به نام محمّدى بود، هم به اخلاق

کد خبر: ۹۰۰۰۷
آنکه هم به نام محمّدى بود، هم به اخلاق
روزنامه جمهوری اسلامی به مناسبت اولین سالگرد ارتحال عالم ربانى مرحوم آیت‌الله محمّد محمّدى گیلانى ـ رحمه‌الله علیه ـ مطلبی را در شماره امروز خود درج کرده است.

به گزارش جماران، متن این یادداشت در پی می آید:

بسم‌الله الرّحمن الرّحیم
... یَرْفَعِ‌الله والَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُم وَالَّذِینَ اُتواالْعِلمَ دَرَجات
(سوره مجادله، آیه 11)
وَ عَنْ اَبى عَبْدِ‌الله علیه السلام: قالَ ماتَ الْمُومِنَ الْفَقِیهُ ثُلِمَ فِی الاسلامِ ثُلْمَهٌ لایَسَدُّها شىْ.(الکافى، ج 1، ص 38)
گوهر پاک تو از مدحت ما مستغنى است
دست مشاطه چه با حسن خداداد کند
«حافظ»
براى معرّفى و بررسى زندگى یک عارف هم باید دقیق بود، هم عمیق. دقّت براى آن که بتوانیم زوایاى مخفى و لطایف زندگى آن‌ها را بسنجیم و براى آن بتوانیم تحلیلى عمیق و حقیقى از فرازهاى زندگیشان داشته باشیم. به قول سپهرى:
چشم‌ها را باید شست؛ جور دیگر باید دید...
شاید این طور یاد گرفته‌ایم که هر چه حوادث عجیب و غریب در زندگى بزرگان مشاهده شود، نشانه عظمت بیش‌ترى است، حال آن که این نگاه درست نیست، بلکه بعضى انسان‌ها در اوج بزرگى، زندگى ظاهریشان خیلى عادى و طبیعى است. در این میان مرحوم آیت‌الله محمّدى گیلانى ـرضوان‌الله تعالى علیه ـ چنان دندانه مهر سکوت بر لب داشت که جز نشانه‌هاى انگشت‌شمار از خود نشانى به بیان و بنان نیاورده و این رازى بود که از ایشان عارفى مکتوم ساخته بود، و همین‌ها بندگان محبوب خدا هستند که به فرموده‌ى امام صادق علیه‌السلام «طوبى لعبد نومه عَرفَ الناس فَصاحبهم ببدنه ولم یُصاحبهم فی اعمالهم بقلبه فعرفهم فی الظاهر ولم یعرفوه فی الباطن»، «خوشا به حال بنده‌ى گمنامى که مردم را مى‌شناسد؛ به تن هم‌نشین آن‌هاست، حال آن که به دل با کارهاى آنان همراه نیست، آن‌ها را در ظاهر مى‌شناسد، حال آن که دیگران باطن او را نمى‌شناسند» (خصال شیخ صدوق، ج 1، ص 27، خصلت 93).
اکنون در این اثر دفتر زندگى عارف و فیلسوف بزرگ اسلامى را رقم مى‌زنیم که مصداق بارز این آیه و حدیث مذکور است.
یک دهان خواهم به پهناى فلک
تا بگویم شرحِ آن رشکِ ملک
زیرا:
وصف نادیده عجب نیست که من نتوانم
عجب این است که من دیده‌ام و نتوانم
عارفى که تهذیب و سلوک از او انسان کاملى ساخته بود که کمالاتش در تمام زمینه‌ها بروز و ظهور داشت. در فقه و اصول مهارتى ویژه، در تدریس اسفار ملا صدرا و شفاى بوعلى سینا متکى به کتاب نبود بلکه از خود مطالب بسیارى داشت و به لطایف و ظرایف عالى مى‌پرداخت.
و آن‌گاه‌که به‌منبر مى‌رفت تا براى عموم سخن گوید با لحن ولهجه منحصر به فرد خود که به گفتارش ملاحت خاصى مى‌بخشید؛ آن قدر ساده و صمیمى و بى‌پیرایه بیان مى‌کرد که هر شنونده‌اى را مجذوب خویش مى‌ساخت.
در معاشرت و هم‌نشینى اثرگذار بود و عشق و شوق و محبت خدا را که مى‌رود تا در گرد و غبار روز مرگى‌ها و عصیان‌ها به فراموشى سپرده شود، دوباره در دل‌ها زنده مى‌کرد و دیگربار خدا را در صحنه زندگى‌ها پررنگ مى‌نماند. اما با این همه مى‌توان گفت:
بیش از این‌که فیلسوفى متقى باشد، بیش از این‌که فقیهى فهیم باشد، بیش از این که عالمى کامل باشد، بیش از آن که مدبّرى دلسوز باشد، بیش از آن که مبارزى شجاع وسیاستمدارى باشهامت باشد، بیش از آن که متهجّدى وارسته ودانایى متخلّق به‌اخلاق‌الله باشد وبیش از آن‌که عارفى کامل و مجتهدى مسلم باشد...عارفى مکتوم و درّى‌مکنون بود که ردپایى ازخود برجاى نمى‌گذاشت.
«احوالاتش بر زمینیان مجهول و براى آسمانیان معروف بود».
حافظ رازِ خود و عارفِ وقت خویش بود و پرداختن به ابعاد شخصیّت معنوى جناب ایشان از عهده مَنِ گردآلوده فقر معنوى برنمى‌آید وهم در این مختصر نمى‌گنجد، وبه قول حافظ:
گر چه آلوده فقرم شرم باد از همّتم
گر به آب چشمه خورشد دامن‌تر کنم
على‌هذا:
چگونه سر ز خجالت برآورم بر دوست
که خدمتى به سزا برنیاید از دستم
هر چند که وارستگى و صفا و تواضع و در یک کلمه تخلّق به اخلاق الهى معظّم له، وى را نسبت به ادبار و اقبال این جهان و ستایش و نکوهش این و آن بى‌اعتنا بود. به قول مولوى: عالمى است پرمایه، آفتابى است در میان سایه، و لذا در این نگارینه، آنچه در وصفش به قلم آوردم، آن را به حساب ستایش‌هاى مبالغه‌آمیزى ـ چنان که شیوه‌ى ابناى روزگار است، على الرسم از صاحبان زر و زور مى‌کنند ـ نگذارید که آنچه مى‌نویسم در باره او نه تنها از این مقوله و نه مبالغه‌آمیز نیست که مشتى از خروار او و نمونه‌اى از بسیار، هر چند که دو دهه و اندى ملازمت رکابشان بوده‌ام و در موانست از فیض بیان و بنان‌شان توشه‌ها دارم و در گرماى محبّت‌شان زیسته‌ام ولکن خود را در جایگاهى نمى‌بینم که بتوانم چیزى بنگارم که درخور شان آن بزرگ‌مرد باشد و خود شرمنده‌ام، گویى کلمات و عبارات از ذهن من مى‌گریزند و به دشوارى مى‌توانم آنچه در ضمیر خود دارم به مدد کلک، به سلک عبارت بکشم. آنچه اندر دل بود اظهار آن مشکل بود.
جائت النحله برجل من جراد
تو سلیمانى کن اى عالى نژاد
زادگاه و تولد
مرحوم آیت‌الله محمّد محمّدى دعوى سرایى (مشهور به گیلانى) در سال 1307 هجرى شمسى در روستاى دعوى سرا از توابع شهرستان رودسر استان گیلان چشم به جهان گشود. پدر ایشان آقا محمّد جعفر نام داشت و در همان روستا مى‌زیست. او سال‌ها به شغل کشاورزى اشتغال داشت و از همین راه روزگار مى‌گذرانید.
پدر که دغدغه تربیت و تحصیل فرزند داشت، در سنّ 6 سالگى، ایشان را به مکتب‌خانه سپرد تا در آن جا قرآن مجید و کتاب‌هاى معمول آن زمان را در ادبیّات فارسى فراگیرد. در سال 1315 با افتتاح اولین دبستان در منطقه، این کودک با استعداد و جویاى دانش را به مدرسه فرستادند تا در آن جا به تحصیل بپردازد. آیت‌اللّه گیلانى خود در جایى یادآور مى‌شوند که 4 سال دوران تحصیل ابتدایى را در این دبستان به پایان رسانیدند.
با شعله‌ور شدن آتش جنگ جهانى دوم و تعطیل مدارس، ایشان نیز ناگزیر از ترک مدرسه و عزیمت به زادگاهشان مى‌شوند. چنان که چند سال را در خدمت پدر و در روستا به کشاورزى و فلاحت سپرى مى‌کنند. اما شوق آموختن و عطش دانش‌اندوزى همچنان در نهاد او شعله مى‌کشید و گویى ماندن در روستا و پرداختن به کار کشاورزى نمى‌توانست پاسخگوى این شوق پایان‌ناپذیر باشد. از همین رو بار دیگر در سال 1323 راهى رودسر مى‌شوند.
تحصیلات حوزوى و مبارزات سیاسى
در آن سال مرحوم حجت‌الاسلام آقاى حاج سیّد محمّد هادى روحانى رحمهالله حوزه علمیه‌اى را در این شهر تاسیس کرده بودند و به تعلیم طلاب جوان مى‌پرداختند. ایشان نیز راهى همان حوزه علمیه شدند و در آن حوزه پربرکت شروع به آموختن جامع المقدّمات کردند. بعد از حدود 2 سال که آوازه حوزه علمیه قم و زعامت مرجع بزرگوارى چون حضرت آیت‌الله‌العظمى بروجردى رحمهالله به گوش طلبه جوان رسید، به قصد ادامه تحصیلات حوزوى و بهره‌گیرى از اساتید بزرگوارى که آن روزها در قم به تدریس اشتغال داشتند، به همراه آیت‌الله حاج شیخ عبّاس محفوظى و شهید حجّت‌الاسلام شیخ عبدالحسین رضایى رحمهالله در سال 1325 راهى قم شدند. ادامه مقدّمات را نیز در حوزه علمیه قم ادامه دادند و دروس سطح را نیز به سرعت به پایان رسانیدند.
سپس به دروس فقه آیت‌الله العظمى بروجردى راه یافتند و مدت 12 سال نزد ایشان تلمّذ نمودند. همزمان در دروس اصول فقه امام خمینى رحمهالله نیز شرکت مى‌جستند.
مقارن این هر دو، دروس شرح منظومه حکیم سبزوارى و اسفار و شفا را نیز نزد مرحوم علامه طباطبایى رحمهالله مى‌خواندند و به زودى در زمره شاگردان خاص و مبرّز مرحوم علامه قرار گرفتند. ایشان مدت 7 سال نزد علامه طباطبایى به تحصیل علوم معقول و منقول پرداختند.
در مدّت اقامت در قم، ایشان همچنین علاوه بر تحصیل، به تدریس نیز اشتغال داشتند و سطوح معموله و اسفار را به طلاب تدریس مى‌کردند و بنا به دعوت آیت‌الله شهید قدّوسى در سال 47 ـ 1346 به تدریس فقه(لمعتین) در مدرسه حقّانى پرداختند. بسیارى از دانش آموختگان ایشان در آن مدرسه پس از انقلاب متصدّى امور قضایى در دادگاه‌هاى انقلاب بوده و هستند.
فعالیّت‌هاى سیاسى و مبارزات ایشان نیز رویى دیگر از جامعیّت شخصیّت آیت‌الله گیلانى است. با آغاز مبارزات امام خمینى از حوزه علمیه قم علیه رژیم شاه، ایشان علاوه بر همه اشتغالات علمى و فکرى و تحصیلى، از مبارزه بى امان با طاغوت نیز غافل نبودند.
اسناد فراوانى که از آن دوران سیاه بر جاى مانده است؛ گواه این مدّعاست. فعالیّت‌هاى سیاسى و مبارزاتى ایشان در قالب شرکت جستن در بیانیه‌ها و اعتراضات علما و طلاب به جوّ تاریک آن دوران در تاریخ این مرز و بوم ثبت و ضبط شده است. همکارى نزدیک با جامعه مدرّسین حوزه علمیه قم و بزرگان و مبارزین آن دوران نیز از این جمله است، که انتظار مى‌رود مرکز بررسى اسناد تاریخى وزارت اطلاعات در سلسله مجموعه آثار، یاران امام رحمهالله به روایت اسناد ساواک منتشر نماید.
پیروزى انقلاب اسلامى و حضورى پربرکت
با پیروزى انقلاب اسلامى به رهبرى امام خمینى رحمهالله در سال 1357، گویى روحى تازه در کالبد حیات جامعه علمى و دینى آن زمان دمیده شد. آیت‌الله گیلانى نیز که خود از شاگردان و یاران وفادار امام خمینى بود استوار و مصمّم پاى در راه نهاد و نقشى بزرگ و فراموش ناشدنى را در تاریخ انقلاب اسلامى و ایران اسلامى ایفا کرد.
کمتر کسى است که نام و آوازه بلند این عالم ربّانى را در سال‌هاى اولیه پیروزى انقلاب اسلامى نشنیده باشد و یا خاطره‌اى از آن دوران ایشان در ذهن نداشته باشد. گویى نام آیت‌الله گیلانى در تار و پود هستى انقلاب و جمهورى اسلامى دمیده شده است. عالمى که دین و سیاست را به خوبى در هم آمیخت و توانست نامى نیک از حضور مردان دین در عرصه سیاست به یادگار گذارد.
پس از پیروزى انقلاب اسلامى و در هنگامه خطیر برقرارى حکومت اسلامى، گویى نیازى مبرم به حضور اندیشمندان و علماى بزرگ اسلام احساس مى‌شد. نهال نوپاى انقلاب اسلامى نیاز به مساعدت و یارى کسانى داشت که عمرى در حوزه‌هاى علمیه و جامعه اسلامى به تحقیق و مطالعه و مبارزه گذرانده بودند. به خصوص شاگردان خاص و برجسته امام خمینى که ذخیره ایشان براى چنین روزهایى بودند.
حضرت آیت‌الله گیلانى نیز که به خوبى این نیاز را حس مى‌کردند پاى در راه نو نهادند و راست قامت و استوار به یارى امام و مردم شتافتند.
از همان آغازین روزهاى پیروزى حضور ایشان همه جا در کنار امام امّت دیده مى‌شد و بى هیچ چشم‌داشتى هر چه در توان داشتند براى انقلاب اسلامى و حکومت نوپاى جمهورى اسلامى که از آرزوهاى دیرینه ایشان و همه دوستداران اسلام و تشیّع بود هزینه مى‌کردند.
در سال‌هایى که بازماندگان و سرسپردگان رژیم پهلوى در زندان‌هاى انقلاب به سر مى‌بردند و در انتظار محاکمه بودند تا حقوق تضییع شده ملّت را به آن‌ها بازگردانند امام خمینى مسئولیّت حاکم شرع و ریاست دادگاه‌هاى انقلاب را به آیت‌الله گیلانى واگذار کردند. این خود نشانه‌اى بود از اعتماد کامل امام به ایشان و نیز کفایت و دانایى و فقاهت مسلّم حضرت آیت‌الله گیلانى. همچنین آغازى مبارک بود براى فعالیّت کسى که در سال‌هاى بعد نقشى بزرگ را در تاریخ این مرز و بوم ایفا کرد؛ چه بسیارند افرادى که در آن تحوّلات حرکت انقلابى مردم چه بسا به ناحق گرفتار عقده‌گشایى‌ها بعضى افراد فرصت‌طلب شده بودند. و اگر عنایت و محبت‌هاى عادلانه این فقیه حاکم نبود الآن جامعه علمى ما از فیض و برکات وجودشان محروم مى‌شد. از این جرگه‌اند امثال دکتر شجاع‌الدین شیخ‌الاسلام‌زاده، دکتر احمد مهدوى دامغانى و دکتر ناصر تکمیل همایون و دکتر بهروز برومند و دکتر جلالى نائینى که در هر مناسبتى از مراحم بزرگوارانه معظم له یاد مى‌کنند و زندگیشان را مدیون روحیه عدالت محورى آن جناب مى‌دانند.
و چه وقیحند مزدورانى که با تهمت و افتراء اتهاماتى به دروغ به ایشان نسبت مى‌دهند در حالى که هستند بسیارى که تنها دست محبتى که در آن غرقاب طوفان سهمگین تنها دست که به نجاتشان دراز شد دست جوانمردانه این فقیه فرزانه حضرت آیت‌الله محمّدى گیلانى بود که نگارنده در کتاب خاطرات در دست انتشار هم از زبان معظّم له و هم مستنداً براى قضاوت فرداى تاریخ عرضه داشته‌ام.
تکذیب یک شایعه مشهور
یکى از آن شایعات که کذب محض است، صدور حکم اعدام فرزندان وى توسط خودش مى‌باشد، که در کتاب خاطرات معظم له که در دست انتشار است، چنین مى‌خوانیم:
... در برخى از مصاحبه‌ها، شایعاتى مطرح مى‌شود که اینجانب حکم اعدام فرزندانم را داده‌ام؟! در حالى که چنین شایعاتى اشتباه و بى‌جاست؛ فرزندانم افرادى متدین و مومن بودند و من از عباداتشان لذت مى‌بردم، فرزند ارشدم محمّد جعفر که دانشجوى دکتراى جامعه‌شناسى دانشگاه تهران بود و امیدها به او داشتم در 13 مردادماه سال 1358 در حادثه تصادف رانندگى با صبغه شهادت جان سپرد و بدین مناسبت مرحوم حاج سید احمد آقا خمینى و مرحوم اشراقى ـ رحمه‌الله علیهما ـ از طرف حضرت امام به دیدارم آمدند و محل خاکسپارى‌شان را در قبرستان شیخان قم مشخص کردند و دو فرزند دیگرم محمّد کاظم و محمّد مهدى به دام گروهک منحرف سیاسى (منافقین) گرفتار شدند و فریب خوردند و در سال 1360 طى درگیرى‌هاى مسلحانه کشته شدند و پاى هیچ کدام آنها به دادگاه و محاکمه کشیده نشده تا حکمى در مورد آنها توسط من و یا دیگران صادر شده باشد.
و همچنین شاگرد و یار همیشه در کنار امور قضایى معظم له، حضرت حجت‌الاسلام والمسلمین حاج شیخ حسینعلى نیّرى، قاضى محاکم انقلاب در دهه 60 و ریاست محترم دادگاه عالى قضات فعلى؛ که بیش از همگان با آن حضرت و با ارادت خالصانه از اوایل تصدى امور قضایى وى بوده و از خلوت و جلوت او اطلاع دقیق دارد، در مورخه شنبه 8 مهرماه 1391 در روزنامه جمهورى اسلامى، تحت عنوان «هشدار معاون رئیس دیوان عالى کشور در باره تحریف حقایق و حوادث تاریخى» رسماً چنین واقعه‌‌اى را که توسط بعضى رسانه‌ها و افراد مغرض منتشر مى‌شد تکذیب کرده است.
در این جا به نمونه‌اى از برخورد رافت‌آمیز معظّم له در ایّام تصدّى دادگاه انقلاب با عوامل رژیم سابق پى ببرند آنچه به قلم همسر یکى از متّهمان محکوم به اعدام و بعداً حبس ابد نگارش یافته مى‌آورم. (خانم آذر آریان‌پور همسر دکتر سید شجاع الدین شیخ الاسلام زاده (وزیر بهداشت رژیم پهلوى)، خواهر دکتر آریان‌پور کاشانى، خاله شاعر معروف سهراب سپهرى، در کتاب «پشت دیوارهاى بلند»، از کاخ تا زندان، نشر آتیه، چاپ دوم، 1380، فصل هفدهم، ص 221 به بعد).
در هیچ پرده نیست، نباشد نواى تو
عالم پر است از تو و خالى است جاى تو
«صائب»
در حوالى ظهر از دفتر آیت‌الله محمّدى گیلانى، حاکم شرع دادگاه انقلاب، تلفن بى سابقه‌اى دریافت کردم که مرا به تعجّب دچار کرد، منشیش به من اطلاع داد که باید براى امر مهمّى عصر همان روز در قم به حضور آیت‌الله برسم. با توجّه به این مساله که مسافت تهران تا قم بیش از 140 کیلومتر بود، باید هر چه زودتر حرکت مى‌کردم تا به موقع برسم....
من به احترام بازدید از یک شهر مقدّس چادر نماز سیاهى عاریه کرده بودم که سراپایم را مى‌پوشاند. هر قدر بیش‌تر به دعوت ناگهانى حاکم شرع فکر مى‌کردم مضطرب‌تر مى‌شدم. منظورش از ملاقات با من چه بود؟ حالا حاکم شرع از جان من چه مى‌خواست؟ نکند که حبس ابد شجاع‌الدین را به اعدام تغییر داده باشد؟
از تصوّر این امر بر خود لرزیدم و زیر لب دعایى خواندم. جاده شلوغ تهران به قم را راندیم تا بالاخره گلدسته‌هاى طلاى حرم حضرت معصومه از دور در افق نمایان شد که به شهر قم رسیده بودیم.
خانه آیت‌الله گیلانى عمارت کهنه‌اى در یک کوچه قدیمى بود (آبشار). راننده در اتومبیل منتظر ماند و من با دلهره چکش در را به ضربه درآوردم. اندکى بعد صداى قدم‌هایى شنیده شد و زن جوانى سر پوشیده خود را از لاى در بیرون آورد و پرسید:
ـ «با کى کار دارید؟»
خودم را معرفى کردم و گفتم که از طرف آیت‌الله گیلانى احضار شدم. زن از جلوى در کنار رفت تا وارد بشوم. به تبعیّت از وى کفشم را درآوردم و به اتاق نشیمن ساده‌اى داخل شدم. یک دفعه با منظره غیر منتظره‌اى روبه‌رو گشتم. چند زن سیاه‌پوش یک نفر را که روى قالى از حال رفته بود، محاصره کرده بودند و باد مى‌زدند. نمى‌دانستم چه بکنم.
زن جوان آهسته به من گفت: «بفرمایید!»
سلام بلندى کردم و گوشه‌اى روى قالى نشستم. کسى به من توجه نکرد. زن جوان به زن میان‌سالى که تازه به هوش آمده بود، نزدیک شد و در حالى که قاشقى شربت به دهانش مى‌ریخت، گفت:
ـ «مادر، این خانم شیخ الاسلام زاده است، شوهرش را ماه پیش محاکمه کردند و حبس ابد گرفت. به دعوت آقاجانم به این جا آمده.»
زن بیمار نیم‌خیز شد و نگاه غریبى به من انداخت که نتوانستم تحمل بکنم و سرم را پایین انداختم. دختر جوان پیش من برگشت وبا صداى غمزده‌اى گفت:
ـ «آقا داداشم چند روز قبل در تصادف اتومبیل شهید شد.(1) ما الآن از سر خاکش برگشتیم.»
گفتم: «خیلى متاسفم. اگر قبلا مى‌دانستم، امروز مزاحم نمى‌شدم.»
آهى کشید و گفت: «آقا جانم هنوز سر خاک است و دیرتر مى‌آید.»
مادرش، آن زن داغدیده مسکین، نگاه غریب دیگرى حواله من کرد و گریه‌کنان گفت: «نوشدارو پس از مرگ سهراب رسید! وقتى که پسرم، جگرگوشه‌ام چانه انداخت، تازه برایش دکتر آوردند!»
بعد از گفتن این حرف، داغش تازه شد و به جان خودش افتاد وبه سر و رویش چنگ زد. اطرافیان جلویش را گرفتند و زبان به اندرز گشودند.
ـ «با این کارها که پسرت زنده نمى‌شود. شاید قسمت‌اش این بود که ناکام از دنیا برود. با قسمت که نمى‌شود جنگید!»
مادر داغدیده فریاد زد: «نه، قسمت پسرم نبود که ناکام بمیرد. چشمش زدند! نفرین‌اش کردند!»
من از ناراحتى زیر چادر سیاه کز کردم.
مستخدم خانه چاى آورد. یکى هم نصیب من گردید.
اندکى بعد از سرسرا سرفه مردانه‌اى شنیده شد. زن‌ها با عجله چادرهایشان را روى سرشان کشیدند. دو مرد معمّم «یا اللّه» گویان وارد اتاق شدند. زن‌ها به اتاق مجاور رفتند. دختر گیلانى بچه را به مستخدم داد و بلند شد و به مردى که چهره و موى کم رنگ و چشم‌هاى آبى داشت و عمامه سفید بر سر نهاده بود، گفت: «آقا جان، خانم شیخ الاسلام‌زاده از ساعت چهار بعد از ظهر منتظرتان هستند.»
آیت‌الله گیلانى با صدایى ملایم و شمرده مرا مورد خطاب قرار داد: «همشیره به منزل ما خوش آمدید. ببخشید که قدرى تاخیر کردم. براى مراسم هفت پسر ارشدم که غفلتاً وفات یافته، مراسمى در قبرستان داشتیم و معطل شدم. عذر مى‌خواهم.»
حاکم شرع، مردى که شوهرم را به حبس ابد محکوم کرده بود، با آنچه تصور مى‌کردم، تفاوت داشت. خشن و عداوت‌طلب وسنگدل به نظر نمى‌رسید و بر اعصاب خود تسلّط داشت. از مرگ پسر ارشد خود چنان به آرامى یاد مى‌کرد که مرا به حیرت مى‌انداخت. او ادامه داد:
ـ «پس از وقوع حادثه اتومبیل، همسر شما را از اوین به بالین فرزندم آوردیم ولى متاسفانه کار از کار گذشته بود.»
ناگهان یاد اشاره شجاع در ملاقات آخرمان افتادم که مى‌گفت او را از اوین به بالین مرد جوان محتضرى برده بودند. در حالى که از نگاه میزبانم حذر مى‌کردم و به تصویر حضرت على علیه‌السلام که تنها زینت دیوار اتاق بود، نظر مى‌انداختم، با تاثّر گفتم:
ـ «آقا، به شما تسلیت مى‌گویم. داغ فرزند تسلى‌ناپذیر است.»
حاکم شرع با سر خود حرف مرا تصدیق کرد و گفت:
ـ «مع هذا چون حیات و ممات ما تابع مشیّت الهى است، جاى اعتراض باقى نمى‌گذارد.»
دامادش که چندان از خودش جوان‌تر نبود و قیافه سیه‌چرده‌اى داشت، دستى به ریش خود کشید و اظهار داشت:
ـ «عمر بشر دست خداست ولى نفرین آدم بدخواه را هم نباید دست کم گرفت!»
حاکم شرع در تایید سخن دامادش افزود: «آخرین حکمى که قبل از شروع ماه مقدس رمضان صادر کردم، مربوط به دکتر شیخ الاسلام‌زاده بود. خانواده‌ام معتقد است که محتملا نفرین او دامنگیر ما شده و از جانب ما طلب بخشش واجب است!»
حالا فهمیدم که منظور از احضار من به قم چه بوده است. نفس بلندى کشیدم تا خشم سرکش‌ام فروکش بکند و بتوانم عاقلانه از خودمان دفاع بکنم.
ـ «آقایان، شما شوهرم را آن طور که سزاوار است، نمى‌شناسید. او بدخواه و کینه‌توز نیست و به دشمنانش هم نفرین نمى‌کند. من هم اهل نفرین نیستم و فقط بعد از حُکم بى‌دادگرانه شوهرم نسبت به کائنات بدبین شدم و کفر گفتم.»
داماد گیلانى زبان به اعتراض گشود: «همشیره، شما نباید کفر بگویید. دکتر شیخ الاسلام‌زاده مقصّر بود. او شغل شریف طبابت را ول کرد تا به طاغوت خدمت بکند. کفر شما معصیت کبیره است. استغفر‌الله بگویید!»
حاکم شرع میانجى شد.
ـ «از حق نباید گذشت. دکتر شیخ‌الاسلام‌زاده واقعاً طبیب حاذقى است و از این طریق مصدر خدمات موثّرى بوده، در بهدارى اوین هم شبانه‌روز با صمیمیّت طبابت مى‌کند. فعالیت او نه تنها شامل افراد زندانى مى‌شود، بلکه شامل برادران پاسدار هم هست. به همت او وضع درمانگاه خیلى پیشرفت کرده و سبب رضایت خاطر ما شده است.»
سپس به طرف من برگشت و ادامه داد: «همشیره، همسر شما انسان شریفى است. قدرش را بدانید!»
شگفتا! درست پنج هفته بعد از آن که حاکم شرع شوهرم را به عنوان «مفسد فى الارض» به حبس ابد محکوم کرده بود، از او مثل یک قهرمان ستایش مى‌کرد!
مستخدم دوباره چاى آورد و چراغ اتاق را روشن کرد و رفت. من از پنجره به آسمان کبود شامگاهى نگاه کردم و حدس زدم که هواپیماى حامل بابک باید به پاریس رسیده باشد. کسى نمى‌توانست به او آزار برساند.
ناگهان میل شدیدى در من بیدار شد که در باره شوهرم با این مُجریان قانون صحبت بکنم و باطن نیک او را به آن‌ها بشناسانم. چادرم را به دورم کشیدم و با شور بى‌سابقه‌اى به بازگو کردن قصه زندگیمان مشغول شدم. از آشنایى و ازدواجم با شجاع، از آرمان‌هاى اجتماعیمان، از سال‌هاى اقامت و تحصیل در آمریکا و از بازگشتمان به ایران و تلاش براى معاش سخن گفتم. سپس صحبت را از طبابت خصوصى شوهرم به تاسیس سازمان توان بخشى کشاندم، و به عواملى که به شرکت او در کابینه‌هاى هویدا و آموزگار و سرانجام حبس او منجر شد، اشاره کردم. صادقانه از حس جاه‌طلبى شجاع که آغشته از اشتیاق شدید او به خدمت خلق بود، تعریف کردم. از کارشکنى‌هاى دربار و سازمان امنیت شمّه‌اى شرح دادم. چنان صمیمانه سخن مى‌گفتم که گویى با دوستان قدیمى به صحبت نشسته‌ام. آیت‌الله و دامادش با علاقه به من گوش مى‌دادند. زمان و مکان را فراموش کرده بودم و هر چه دل تنگم آرزو داشت، بى پروا به زبان مى‌آوردم. خودم را زنى در محضر دو مرد نامحرم نمى‌دیدم. دادخواهى در محضر حاکمان شرع بودم. نمى‌دانم چند ساعت بدون وقفه درد دل کردم. دهانم خشک شده بود و گلویم مى‌سوخت. جرعه‌اى آب نوشیدم و کلامم را این طور خاتمه دادم:
ـ «زندگى ما با زندگى شما تفاوت داشت: ما در فرنگستان تحصیل کردیم؛ به طبقه بالا تعلق داشتیم و برخلاف شما اهل تعبّد نبودیم. على رغم این تفاوت‌هاى ظاهرى، ما هم مثل شما افراد شریفى بودیم که به حفظ قانون و رعایت اخلاق اهمیت مى‌دادیم. ما سزاوار ظلم و بدنامى و تاراج نبودیم.»
خاموش شدم و چادرم را که از سرم افتاده بود، مرتب کردم. آیت‌الله گیلانى سرفه‌اى کرد. دامادش به بازى با تسبیح مشغول شد. در همین موقع مستخدم با سفره شام وارد شد. حاکم شرع رو به من کرد: «همشیره، یک لقمه شام با ما صرف بکنید!»
هیچ کدام از ما سه نفر اشتهایى به غذا نداشت. پس از صرف اندکى شام، میزبان، یعنى آیت‌الله گیلانى، دست‌هاى خود را به یکدیگر مالید و با تانّى شروع به سخن کرد.
ـ «همشیره، انقلاب ما یک انقلاب اسلامى و ملاک قضاوت ما قرآن کریم است. هر حکمى که داده‌ایم بر مبناى شریعت اسلام بوده است. در دوران محمّدرضا دین و قرآن را زیر پا گذاشتند و ظلم را از حدّ گذراندند. مال و جان و ناموس مردم پشیزى ارزش نداشت. تصدیق مى‌کنید؟»
جواب دادم: «از سلطنت که ذاتاً متعدّى است، انتظار مردم‌دارى نمى‌رود، ولى حساب انقلاب جداست. انقلاب ما براى ایجاد برابرى و برادرى صورت گرفت نه براى اجحاف. بر فرض که شوهرم گناهکار است، من و پسرم مرتکب چه گناهى شده بودیم که از خانه خودمان بیرونمان کردند؟ کار تهدید کمیته به جایى رسید که مجبور شدم فرزندم را از ایران دور بکنم تا در امان باشد. از برکت انقلاب براى من نه خانه مانده است نه خانواده!»
خطى بر چهره آرام مرد افتاد، پرسید: «همشیره، حالا کجا اقامت دارید؟»
ـ «سربار اقوامم شده‌ام.»
مرد معمّم آه کوتاهى کشید و دوباره پرسید: «خانه مسکونى شما متعلق به شوهرتان بود؟»
جواب دادم: «زمینش را پدرم به من داده بود. ساختمان آن را قریب ده سال قبل با درآمد طبابت شوهرم بنا کردیم.»
حاکم شرع دستى به عمامه خود کشید و گفت: «من به عنوان یک مسلمان متعهد نمى‌توانم شاهد بى‌خانمانى شما باشم. همشیره، نامه‌اى به امام خمینى مرقوم دارید تا فردا که به حضورشان مى‌روم، از طرف شما بدهم و تقاضاى مساعدت بکنم. فهرستى هم از اثاث منزلتان که مصادره شد براى شخص خود من بفرستید تا در مورد استرداد آن‌ها هم اقدام بکنیم. فعلا تا روشن شدن وضعتان، همین جا در بالاخانه مهمان عزیز ما باشید.»
باورم نمى‌شد که مقامى که دستور مصادره اموال ما را صادر کرده بود، حالا خانه خود را به من تقدیم مى‌کرد!
مودّبانه دعوت میزبان را رد کردم.
ـ «متشکرم ولى اگر امشب به تهران برنگردم، مادرم از نگرانى دیوانه مى‌شود.»
حاکم شرع قلم و کاغذى به من داد و با کمک او نامه کوتاهى خطاب به آیت‌الله خمینى نوشتم و استدعاى استرداد خانه‌مان را کردم. بعد از جا بلند شدم تا مرخص بشوم. حاکم شرع با علاقمندى پرسید:
ـ «همشیره، این وقت شب چطور به تهران برمى‌گردید؟»
یک دفعه یاد راننده بیچاره افتادم که در خیابان منتظرم بود. با عجله جواب دادم:
ـ «دوستى در اتومبیل انتظارم را مى‌کشد. به علاوه خداوند خودش مرا حفظ مى‌کند!»
حاکم شرع براى نخستین بار تبسّم کرد.
ـ «همشیره، پس از فوت فرزندم، قصد داشتم با رخصت امام خمینى در نجف در جوار حضرت امیرالمومنین متحصّن بشوم. ولى حالا به شما قول مى‌دهم که در همین مقام بمانم تا شوهر شما را آزاد بکنم. هنوز محاکمه ایشان در اذهان مردم تازه است وتجدید محاکمه و یا عفو مصلحت‌آمیز نیست.»
از او تشکر کردم و به سرعت خارج شدم. راننده پشت رل خوابش برده بود. بیدارش کردم و عازم تهران شدیم. من تا ابد محبت بى‌شائبه این دوست را فراموش نمى‌کنم.
سه روز بعد، حاکم شرع به قول خود وفا کرد و شخصاً به من تلفن زد.
ـ «همشیره، امام خمینى درخواست شما را لبیک گفتند! ان شاء‌الله منزل مبارک است. از کمیته براى تحویل آن با شما تماس مى‌گیرند. خدا نگهدارتان باشد!»
حدس مى‌زدم که آن شب حاکم شرع با وجدان آسوده‌ترى به بستر مى‌رفت.
* * *
این بود نمونه‌اى از محبتهاى آن دوران که در حق یک متهمّى روا داشته است وشما از زبان وقلم همسرشان خوانده‌اید، این اشارت کافى است براى کسانى که دیگر به یاوه‌گوییهاى این وآن اعتنایى نکنند.
آیت‌الله گیلانى از معدود کسانى بودند که در این سمت تنها به پرداختن به مسائل علمى اکتفا نکردند و در ساحت نقد و نظر نیز آثار فراوانى از خود بر جاى گذاشتند. انبوه مقالات و سخنرانى‌هاى برجاى مانده از آن سال‌ها که در قالب کتب و نشریات و مجموعه مقالات ایشان منتشر شده گویاى این امر است.
مجموعه حقوق کیفرى در اسلام که به صورت کتابى مستقل به چاپ رسیده حاصل تراوشات فکرى و قلمى ایشان در همان سال‌هاست. اهمیّت این امر آن‌گاه آشکار مى‌شود که در نظر بگیریم مسئولیّت‌هاى سنگین و امر مهم و خطیر قضاوت در آن سال‌ها تا چه میزان از وقت و توان این بزرگ‌مرد را به خود مشغول مى‌داشت و ایشان در ضمن این همه مشغله و کار مداوم به این امور نظرى مى‌پرداختند.
مطبوعات و رادیو و تلویزیون آن زمان، در سال‌هاى بین 1358ـ1359 و همچنین پس از آن مشحون از دُر افشانى و نظریه‌پردازى‌هاى عالمانه ایشان در قامت یک فقیه تمام عیار و مسلّط به مبانى فقهى اسلامى و مسائل قضا و قضاوت است.
نگاهى به مشى و رویه آیت‌الله گیلانى در آن سال‌ها واقعیّت‌هاى عمده‌اى از منش بزرگوارانه ایشان را بر ما آشکار مى‌سازد. یکى از مهم‌ترین ویژگى‌هاى ایشان که از تجربه‌هاى عمیق و تسلّط بر مبانى فقهى و علمى ایشان ناشى مى‌شود مشى میانه و معتدل ایشان است که در آن سال‌هاى اولیه انقلاب که اکثر جریانات و گروه‌ها به دام تندروى و کندروى افتاده بودند از اهمیّت فراوانى برخوردار است.
ایشان در حکمى که در مطبوعات آن زمان مندرج است فرمودند که هیچ کس حق صدور حکم شلاق را ندارد مگر حاکم شرع. در آن سال‌ها گویا این چنین شده بود که عده‌اى خودسرانه اقدام به اجراى حدود در گوشه و کنار خیابان مى‌کردند که با این موضع‌گیرى به جا و به موقع ایشان، جلوى بسیارى از اعمال خلاف قانون و شرع این افراد گرفته شد.
رعایت اخلاق و ادب در بحث‌ها و مناظره‌ها و تسلّط فراوان در این زمینه نیز از دیگر سجایاى اخلاقى این مرد بزرگ است. در نامه‌ها و مباحثاتى که یادگار روزهاى اولیه انقلاب است این منش و روش به خوبى از ایشان آشکار است. چنان که حتى در برخورد با مخالفان و منتقدان کاملا این حدود را رعایت مى‌کردند و این خود سبب گرایش نسل جوان و علاقه‌مند به مباحث به سوى ایشان مى‌شد.
از دیگر ویژگى‌هاى ایشان تسلّط کامل به نظرات فقهى فریقین است که در مقالات و نوشته‌هاى ایشان منعکس است. چنان که در بحث از مسائل و موضوعات قضایى عموماً آراى مختلف فقهاى شیعه و سنّى را مطرح و به جرح و تعدیل آن مبادرت مى‌ورزیدند.
در زمینه شبهات و سئوال‌هاى مطرح شده نیز ایشان بسیار دقیق و موشکافانه به پاسخ‌گویى و استدلال پرداخته‌اند، پاسخ‌هایى که امروزه نیز بسیار کارآمد و مورد استفاده اهل علم و نظر مى‌باشد.
در همان سال‌ها و به دنبال موفقیّت‌ها و کفایت ایشان در مسئولیّت‌هاى محوّله، امام خمینى ایشان را به سمت‌هایى نیز منصوب داشتند.
در سال 1359 دیگر بزرگان از سوى حضرت امام به عنوان کاندیداى شوراى عالى قضات معرفى شدند. در سال 1361 نیز به عنوان مسئول رسیدگى به مشکلات شرعى شهردارى‌ها از سوى امام خمینى منصوب شدند که در این سمت نیز منشا خیر فراوان بودند.
از دیگر ویژگى‌هاى بارز آیت‌الله گیلانى اهتمام زاید الوصف ایشان به مسائل و مشکلات جوانان بوده و هست که به خصوص در آن سال‌ها همواره مطرح بود. سخنرانى‌ها و صحبت‌هاى ایشان با جوانان در سمینارها و دانشگاه‌هاى مختلف، خود گویاى این دغدغه همیشگى این مرد بزرگ است. گویى ایشان به فراست اهمیّت این امر را درک کرده بودند که برآورده کردن نیازهاى فکرى و عقیدتى این نسل آینده‌ساز از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین اولویت‌هاست. به همین دلیل بار دیگر رهبر کبیر انقلاب ایشان را شایسته انجام امرى دیگر دیدند و به سمت مسئول نظارت بر خط فکرى و عقیدتى دانشگاه‌ها منصوبشان فرمودند.
شاید به دلیل همین جامعیّت شخصیتى بود که بار دیگر از سوى حضرت امام به عنوان عضو و دبیر شوراى نگهبان منصوب شدند تا در این عرصه نیز چنان گذشته با اندوخته‌هاى عظیم علمى و تجربه‌هاى فراوان اجرایى به ایفاى نقش بپردازند. ایشان در این مسئولیّت نیز چون دیگر مسئولیّت‌ها سال‌هایى از عمر شریف و پربرکت خود را به سربردند تا نمونه‌اى باشند براى همه کسانى که پا در این راه مى‌نهند که چگونه مى‌توان زیر بار این همه مسئولیت و خدمت کمر خم نکرد و استوار و پابرجا اداى وظیفه کرد.
در سال‌هاى پایانى عمر پربرکت امام راحل نیز ایشان به همراه حضرات آیات خامنه‌اى، موسوى اردبیلى، مشکینى و هاشمى رفسنجانى و دیگر بزرگان به سمت عضو هیات بررسى متمّم قانون اساسى منصوب شدند.
به دنبال ضایعه عظیم و جبران‌ناپذیر درگذشت رهبر کبیر انقلاب حضرت امام خمینى؛ و انتخاب آیت‌الله خامنه‌اى به عنوان رهبر انقلاب از سوى مجلس خبرگان رهبرى، ایشان که خود نماینده خبرگان رهبرى و همچنین دبیر شوراى نگهبان بودند، همچون یارى وفادار در کنار ایشان به همراهى و یارى مقام معظم رهبرى شتافتند. ایشان از نخستین کسانى بودند که به دیدار رهبر مشرّف شدند و اعلام کردند که حضرت آیت‌الله خامنه‌اى تمام صفات و خصوصیّات لازم را براى رهبرى دارا هستند. همچنان که در تمام سال‌هاى رهبرى حضرت آیت‌الله خامنه‌اى این حمایت و اطاعت ادامه داشته است.
در سال 1368 حضرت آیت‌الله گیلانى طى حکمى از جانب مقام معظّم رهبرى به عنوان نماینده ایشان در دانشگاه‌ها منصوب شدند. این انتصاب شایسته نشان از اعتماد و نزدیکى ایشان به رهبرى داشت. همچنان که آیت‌الله گیلانى امین و معتمد امام خمینى بودند مورد اعتماد و مشاوره مقام معظّم رهبرى نیز قرار داشتند.
چند سال بعد نیز به عنوان رئیس دیوان عالى کشور در قوّه قضائیّه درسال‌هاى متمادى به ایفاى مسئولیّت پرداختند. قاطعیّت و تدبیر ایشان در این مسئولیّت مثال زدنى است. چنان که نمونه‌هایى از آن را در برخورد قاطعانه و توام با تدبیر ایشان در برابرپرورنده‌هایى نظیر مفاسد اقتصادى و اختلاس‌هاى آن سال‌ها مى‌بینیم.
خوب به خاطر دارم که در ماجراى سخنرانى یکى از اساتید دانشگاه که سخنانى را در باب تقلید در خانه معلم همدان ایراد کرده بودند و قاضى دادگاه حکم اعدام را برایشان درخواست کرده بود، هنگامى که راى براى ابرام به دیوان آمد با اینکه حجم وسیعى از اعتراض‌ها به سخنان او از جانب گروه‌ها و حتّى شخصیّت‌هاى سیاسى ـ مذهبى صورت گرفته بود و همگى خواهان تایید این حکم به سبب دشنام به پیامبر بودند، آن استاد براى ایشان نامه‌اى نوشت و با تاکید بر اشتهار ایشان به بى‌طرفى و درگیرى‌هاى جناحى، این‌گونه درخواست نمود:
«با توجه به اینکه حضرتعالى یکى از یاران قدیمى امام خمینى(ره) هستید و با عدم موضع‌گیرى‌هاى سیاسى و عدم ورود به درگیرى‌هاى جناحى نشان داده‌اید که شخصیّت بى‌طرف و مستقل را در منصبى که تصدى نموده‌اید، هم‌چنان حفظ کرده‌اید، مخاطب قرار داده و از شما تقاضا دارم که نه از بابت دفاع از یک شخص (اینجانب) بلکه به منظور حفظ مقام و منزلت قضاوت و روحانیّت که در گرو اجراى عدالت و انصاف است، با امعان نظر در نوشته حاضر و متن سخنرانى خود در همدان (که به پیوست تقدیم مى‌دارم) هر گونه اقدام مقتضى را که شایسته و مناسب مى‌بینید، مبذول دارید.»
ایشان پس از مطلع شدن از این نامه، دستور فرمودند تا سریعاً اصل فیلم را تهیه و به سمع و نظر ایشان برسانم. پس از مشاهده این فیلم، شدیداً برافروخته شدند و از دفتر خواستند که آقایان قضات شعبه دیوان عالى را که به این پرونده رسیدگى مى‌کردند احضار تا شخصاً در زمینه مبناى حقوقى و فقهى قضیه با آن‌ها صحبت داشته باشند. ایشان در عین اینکه نحوه بیان سخنران متهم را دور از ادب مى‌دانستند، امّا برخورد شدید و صدور آن حکم را نیز از سوى دیگر خلاف موازین اسلامى بر مى‌شمردند، به همین خاطر على‌رغم تمام جوسازى‌ها مقابل آن ایستادند و مانع از تایید یک حکم خلاف موازین شرع و ناعادلانه شدند.
نفوذناپذیرى و استحکام در مواضع و آرا، از ویژگى‌هاى دیگرى است که مى‌توان در مورد شخص ایشان به آنها اشاره نمود. در مقابل دشمنان اسلام و این مرز و بوم و بویژه زمانى که به این مهم مى‌رسیدند که امکان هدایت وجود ندارد ملاحظه نمى‌فرمودند و به شدت با آنها برخورد مى‌کردند. مقابله با افراد فاسد و همچنین گروهک‌هاى تروریستى که دستشان به خون ملت آلوده بود از جمله این موارد بود. به همین علت هم هست که با حجم وسیع دروغ‌ها از سوى دشمنان این ملت در مورد این مرد بزرگ مواجه هستیم و از این رو بغض و کینه آنها از گیلانى و بهشتى و قدوسى و در راس آن‌ها خمینى کبیر ـ رحمه‌الله علیهم ـ تمامى نخواهد داشت. آنها جان و آبروى خود را با خدا معامله کردند تا ایران و اسلامى که با گوشت و پوست و استخوان به آن اعتقاد داشته و وفادار بودند از هر گزندى مصون بماند.
در سال‌هاى بعد نیز همین مشى مدبّرانه و معتدل ایشان باعث شد تا مورد اعتماد تمامى جریان‌ها و گروه‌هاى بعد نیز قرار گیرند. چنان که قول و فعل ایشان بارها در موارد اختلاف و مشکلات میان جریان‌ها و سلیقه‌هاى گوناگون سیاسى مورد مراجعه و عمل قرار گرفت.
نمونه این امر در جریان انتخابات حساس و مهم خبرگان رهبرى در سال 1385 مشاهده مى‌شود که نام آیت‌الله گیلانى در همه فهرست‌هاى انتخاباتى جریان‌ها و گروه‌هاى فعّال در انتخابات به چشم مى‌خورد و عاقبت ایشان با کسب آراى فراوان مردم تهران از سوى آنان به عنوان نماینده خبرگان رهبرى در چندین دوره انتخاب شدند.
همچنین بعد از کناره‌گیرى ایشان از مسئولیّت ریاست دیوان عالى کشور بار دیگر به عنوان مشاور عالى رئیس قوه قضائیّه در سال 1385 منصوب شدند.
همه این فعالیّت‌هاى گسترده و متنوّع اجرایى در کنار پرداختن به امر تدریس کارى بس دشوار و بزرگ است. ایشان در همه این سال‌ها از این امر نیز غافل نبودند و دروس خارج فقه و اصول آیت‌الله گیلانى از پربارترین و عمیق‌ترین دروس حوزوى در همه این سال‌ها بوده است.
آثار علمى
چنان که بیان شد، شاید مهم‌ترین و بزرگ‌ترین دغدغه حضرت آیت‌الله گیلانى در همه سال‌هاى عمر پربرکتشان پرداختن به مسائل علمى و فقهى بوده. از همین رو ایشان همواره به ارائه مقالات، سخنرانى‌ها و نوشتن کتاب‌هاى فراوان اشتغال داشته‌اند. آثار چاپ شده ایشان در ذیل براى مراجعه و مطالعه علاقه‌مندان و مشتاقان معرفى مى‌شود. با این توضیح که هنوز مقدار زیادى از آثار گرانبهاى ایشان که به صورت مقالات و سخنرانى‌ها موجود است به زیور طبع آراسته نشده است. متاسفانه ابعاد علمى و معنوى شخصیّت کم‌نظیر این عالم فرزانه، آن‌گونه که شایسته است هنوز به جامعه معرّفى نشده است. و او را تنها به عنوان یک شخصیّت سیاسى و قضایى مى‌شناسند و بس. سزاوار است پژوهشگران و محققان به تبیین و تحلیل آثار علمى او بپردازند و بعد فقهى و فلسفى و کلامى شخصیّت او را بشناسانند، امید است همه افکار و اندیشه‌هاى این مرد بزرگ چونان چراغ راهى فراروى رهپویان و مشتاقان حق و حقیقت قرار گیرد.
1ـ شرح مناجات شعبانیّه؛ 2ـ شرح زیارت امین‌اللّه؛ 3ـ شرح زیارت وارث؛ 4ـ سروش قلم (مجموعه مقالات)؛ 5 ـ در سایه حکمت (شرح کلمات قصار امیرالمومنین در نهج‌البلاغه)؛ 6 ـ حقوق کیفرى در اسلام؛ 7ـقضا و قضاوت در اسلام؛ 8 ـ قصص المنافقین فی‌القرآن؛ 9ـ درس‌هاى اخلاق اسلامى؛ 10ـ قرآن و سنن الهى در اجتماع بشر؛ 11ـ العقائد الاسلامیّه فی الکتاب والسنّه؛ 12ـ المعاد فی الکتاب والسنّه؛ 13ـ الوجیزات المهمّه؛ 14ـ تکمله الشوارق؛ 15ـ ترجمه شفا؛ 16ـ شرح دعاى افتتاح.
ارتحال
سرانجام آن فقیه وارسته پس از سال‌ها تحمل بیمارى توانفرساى دامنه‌دار و با صبر نستوهانه، شکر خالصانه و ذکر متعبدانه و طى 86 سال زندگى پربار در 17 تیرماه 1393 (10 رمضان المبارک 1435) دیده از جهان هستى فرو بست و به لقاءالله پیوست. پیکر پاک آن عزیز ابتدا در تهران از مدرسه عالى شهید مطهرى با حضور بزرگان دین و سیاست و مردم قدرشناس تشییع و به شهر مقدس قم انتقال داده شد و پس از تشییع مجدد در صحن حضرت معصومه ـ سلام‌الله علیها ـ توسط مرجع عالیقدر حضرت آیت‌الله العظمى سبحانى ـ مد ظله العالى ـ اقامه نماز گردید و سپس در حرم آن حضرت در قرب جوار استاد و مرادش علّامه طباطبایى ـ رضوان‌الله تعالى علیه ـ به خاک سپرده شد.
رضوان الهى مکان آن جهانى‌اش باد. والسلام
قم، جعفر پژوم «سعیدى» بهار 1394
پاورقی:
1ـ مرحوم محمّد جعفر پسر بزرگ آیت‌الله گیلانى دانشجوى رشته جامعه‌شناسى دانشگاه تهران در یک سفر ماموریتى به شمال در 13 مرداد ماه 1358 در حادثه رانندگى با صبغه شهادت جان سپرد و در قبرستان شیخان قم به خاک سپرده شد و به همین مناسبت مرحوم حاج سید احمد آقا و مرحوم اشراقى ـ رحمه‌الله علیهم ـ از طرف حضرت امام رحمه‌الله جهت تسلّى خاطرمعظّم له به دیدارشان رفتند. (ج، پ)
* فعالیت‌های سیاسی و مبارزات بخشی از جامعیت شخصیت آیت‌الله محمدی گیلانی بود، بطوری که با آغاز مبارزات امام خمینی از حوزه علمیه قم علیه رژیم شاه، ایشان نیز علاوه بر همه اشتغالات علمی و فکری و تحصیلی از مبارزه بی‌امان با طاغوت غافل نبود
* آیت‌الله محمدی گیلانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی بدون هیچ چشم‌داشتی هرچه در توان داشت برای انقلاب اسلامی و حکومت نوپای آن که از آرزوهای دیرینه او و تمام دوستداران اسلام و تشیع بود هزینه کرد
* یکی از ویژگی‌های آیت‌الله محمدی گیلانی تسلط کامل به نظرات فقهی فریقین است که در مقالات و نوشته‌های ایشان منعکس است
* مسئولیت‌های محوله و واگذاری مناصب مختلف از سوی حضرت امام خمینی و سپس رهبر معظم انقلاب به آیت‌الله محمدی گیلانی به دنبال موفقیت‌ها و کفایت ایشان صورت گرفت

انتهای پیام

دیدگاه شما