در دنیای ارتباطات و تکنولوژی گویا مهریه از جایگاه و معنای واقعی خود منحرف شده و خانوادهها اهداف دیگری را درباره این مسئله دنبال میکنند.
به گزارش جماران به نقل از ایسنا، "مهریه را چه کسی داده و چه کسی گرفته!" شعاری که سالهاست در مراسم خواستگاری بیان میشود، جملهای که قدمتش به زمانی برمیگردد که جامعه سنتی بود و ازدواجها آسان و آنقدر اعتماد بین افراد جامعه بالا بود که یک تار سبیل میتوانست ضمانتی میان افراد باشد اما متاسفانه امروزه مهریه آن هم از نوع نجومیاش اهرمی شده برای ترساندن و کنترل همسر و به رخ کشیدن تعداد نجومی سکهها به اطرافیان!
غافل از اینکه اگر سری به دادگاههای خانواده بزنیم میبینیم مهریههای بالا نه تنها ضامن خوشبختی زندگی نخواهد بود بلکه گاهی اوقات آنقدر شرایط زندگی برای یک زن سخت میشود و به قولی "کارد به استخوانش " میرسد که با وجود مهریههای سرسامآور با گفتن "مهرم حلال، جانم آزاد" همه حقوقش را میبخشد تا از زندگی مشترک خود را رهایی بخشد.
در دنیای ارتباطات و تکنولوژی گویا مهریه از جایگاه و معنای واقعی خود منحرف شده و خانوادهها اهداف دیگری را درباره این مسئله دنبال میکنند، تعدادی از خانوادهها گمان میکنند مهریه قیمت و بهای زن است و با توجه به خصوصیات و ویژگیهای دختر خود مثل میزان تحصیلات، سطح مالی خانواده و حتی ویژگیهای ظاهری، مهریه بالا و یا پایین تعیین میکنند.
اما چه عواملی موجب شده در سالهای اخیر علاقه به مهریههای سنگین در بین دختران جوان رشد چشمگیری داشته باشد و به همان نسبت هم پروندههای قضایی مربوط به مهریه و درخواست طلاق در دادگاهها افزایش یابد؟
زنی 28 ساله که به همراه پدرش برای اجرای حکم طلاق به دادگاه خانواده آمده است؛ دختری که روزی به تعداد سال تولدش برایش مهر معین کرده بودند تا ضامن خوشبختیاش شود امروز پس از سه سال زندگی مشترک سر گردان در راهروهای دادگاه خانواده، حاضر است تمام مهریه را ببخشد تا به زندگی مشترکش خاتمه دهد.
"آزاده" میگوید: بخاطر حفظ زندگیام که بتوانم شوهرم را با بودن مهریه بالا پایبند زندگی کنم و هم بخاطر نوعی چشم و همچشمی که در خانواده ما وجود داشت این تعداد مهریه را انتخاب کردم اما مهریه بالا نتوانست برایم خوشبختی بیاورد و زندگیام سه سال بیشتر دوام نداشت، شوهرم به من خیانت کرد و با وجود داشتن مهریه سنگین نتوانستم او را پایبند به زندگی کنم، چون مهریهام سنگین است همسرم حاضر به طلاق نیست و از طرفی آنقدر آزارم میدهد تا بالاخره تسلیم شدم، من که دیگر نمیتوانم به این زندگی ادامه دهم همه مهرم را بخشیدم و امروز آمدهام تا مهرم را حلال و جانم را آزاد کنم."
"فاطمه" یکی از کارمندان دادگاه خانواده است و شش سال از ازدواجش میگذرد، میگوید: به دلیل اشتغال در دادگاه خانواده از آسیبهای مهریههای سنگین مطلع بودم و میدانستم هیچگاه مهریههای سنگین نمیتواند ضامن بقا و خوشبختی زندگی شود، برای همین 14 سکه را برای مهریه انتخاب کردم و الان از زندگیام بسیار راضیام، درست است که مهریه حق زن محسوب میشود اما اگر زندگی مشترک دو انسان به بنبست رسیده باشد هیچ چیز نمیتواند مانع فروپاشی آن شود.
فریبا دامادی -وکیل پایه یک دادگستری- درباره فلسفه مهریه عنوان میگوید: مَهر (با فتحه) به معنی کابین، قباله، صداق و مهریه؛ هدیه و پیشکشی است که مرد در برابر ازدواج به همسر خود میدهد و در واقع وسیلهای برای مطمئن ساختن زن به صفای قلبی خویش و دریافت پاسخ مثبت و صمیمانه به پیشنهاد ازدواج با اوست، مرد با اعطاء چنین هدیهای میخواهد به زن بگوید: طالب توام، تو را دوست میدارم و صفای تو را ارج مینهم، بدینسان اگر مهر بر این اساس توجیه شود، وسیله خوبی برای ایجاد مهر و محبت بین زوجین و عاملی قوی برای انس و الفت است.
وی میافزاید: متاسفانه مهرهای سنگین به تازگی معمول شده و همچون سدی در برابر تشکیل خانواده قرار گرفته است؛ در حالی که هر عقل سلیمی شهادت میدهد که مهریههای زیاد علاوه بر اینکه ضامن خوشبختی نیست بلکه موجب استرس زوجین و حرکت در مسیر از هم گسیختگی زندگی و برانگیخته شدن وسواس نفسانی و مادیگرایانه است.
دامادی میگوید: مهریه نمیتواند حربه موثری برای کنترل مرد باشد و چه بسا محرک تمامی اختلافات بین زن و شوهر همین مهر قرار گیرد، یعنی زن به دلیل عندالمطالبه بودن مهریه، مهر خود را از همسر درخواست کند اما به دلیل نداشتن استطاعت مالی همسر اختلافها شروع میشود؛ ما پروندههایی را داشتیم که این اختلافها تاجایی پیش رفت که زن مهریه خود را به اجرا گذاشت و مرد به دلیل عدم توانایی در دادن مهر به زندان افتاد و همین امر عاملی شد تا زوجین دیگر نتوانند زیر یک سقف زندگی کنند و از هم جدا شدند.
وی در ادامه اظهار میکند: پسران هیچگاه با چشم بسته تعداد نجومی مهریهها را قبول نکنند، میزان مهریه باید براساس درآمد، توانایی و وضعیت اقتصادی فرد باشد.
محسن سراقی -کارشناس مسائل حقوقی و کارشناس ارشد حقوق خصوصی- مهریه را جز قانون عشق و جذب میداند و بیان میکند: در اسلام وجود مهر تنها به جنبه مادی اختصاص ندارد و بسیاری از ابعاد آن به مسائل معنوی و تربیتی برمیگردد، مهر در اسلام پاداش زن در برابر عزت و حیای او و همچنین عاملی برای تعادل اقتصادی محسوب شده است.
وی ابراز میدارد: مبنا و اساس دین اسلام بر پایه علم و عقل است و اگر نظم دین که همان نظم طبیعت است را برهم بزنیم مانند همین کاربرد مهریه در جامعه امروزی با مشکلات بزرگی مواجه میشویم.
این کارشناس فلسفه وجودی مهریه را در اسلام بالا رفتن ارزش معنوی زن میداند و خاطرنشان میکند: بنیان خانواده با اخلاق پابرجاست و تجربهها حاکی از آن است که مهریههای سنگین هیچگاه نتوانسته ضامن بقای خانواده باشد.
سراقی با بیان این امر که در احادیث زیادی مهریههای سنگین مورد نکوهش قرارگرفته، میافزاید: حضرت علی (ع) در وسائل الشیعه میفرماید"مهریه زنانتان را گران و سنگین نکنید که دشمنی در پی خواهد داشت" و یا در همان وسائل الشیعه آمده است شومی و بدقدمی زن به سنگین بودن مهر اوست.
وی راهکار جلوگیری از سد مهریههای سنگین را نهادینه کردن فرهنگ مهریه در جامعه میداند و میگوید: تعیین سطح مهریه طبق شرایط اقتصادی، فرهنگی، تحصیلی و خانوادگی طرفین است که به نام سطح استطاعت شناخته میشود.
سراقی ریشه بسیاری از این مهریههای نجومی را رسانهها میداند و میگوید: امروزه در دنیای ارتباطات، رسانهها نقشی عظیم در زندگی افراد ایفا میکنند متاسفانه در رسانههای ما به سمت و سوی نوعی اشراف مابی و تجملاتگرایی رفته است و همین عاملی است برای چشم و همچشمیها حتی بر سر مهریه که عاملی باشد برای بهقولی کلاس گذاشتن و پز دادن برای خانمها.
سراقی در مورد اجرای قانون 110سکه اظهار میکند: متاسفانه موضوع مهریه 110 سکهای و بخشنامه رئیس قوه قضائیه مبنی بر این که مردان معسر به خاطر ناتوانی در پرداخت مهریه دیگر به زندان نمیافتند از سوی رسانهها به خوبی اطلاعرسانی نشد و اغلب مردم برداشت اشتباهی از این مسئله داشتند، یعنی مردان تصور کردند در صورت تعیین مهریه بالای 110 سکه طلا به خاطر نپرداختن آن زندانی نمیشوند. در صورتی که طبق این قانون و بخشنامه زندانیانی که به خاطر مهریههای بالا در حبس بودند این امکان برایشان فراهم شد که در صورت پرداخت 110 سکه از مهریه آزاد شوند یا چنانچه اعسار آنها برای قاضی اثبات شد از زندان آزاد شوند، اما اینگونه نبود که برای تعیین میزان مهریه محدودیت قائل شویم زیرا هر انسانی آزاد است هر مقدار که دلش میخواهد مهریه تعیین کند، اما در این لایحه آمده تا 110 سکه طلا از مهریه تعیین شده ضمانت اجرایی برای اعمال ماده دو نحوه اجرای محکومیتهای مالی را دارد یعنی زن میتواند در صورت پرداخت نشدن مهریهاش تا این میزان -110 سکه- مرد را به زندان بیندازد.
وی میگوید: البته بحث پرداخت مهریه یک موضوع شرعی و قانونی است و مهریه، دینی است که همیشه بر گردن مرد بوده و هر زمان توانایی پرداخت آن را داشت باید بپردازد در غیر این صورت از اموال او به میزان مهریه برداشت و توقیف خواهد شد، یعنی ناتوانی مرد در پرداخت مهریه دلیل بر منتفی شدن این حق از زن نخواهد بود.
فرهادی یکی از جامعهشناسان در مورد علت رواج مهریههای سنگین در جامعه امروز ما اظهار میکند: در هرجامعهای انسانها به دنبال ضمانتی برای روابط اجتماعی خود هستند تا آن را مستحکمتر کنند، ازدواج نیز از این امر مستثنی نیست و انسانها به دنبال این هستند تا آینده ازدواج خود را با چیزی ضمانت کنند.
وی خاطرنشان میکند: دلایل رواج مهریههای سنگین در جامعه امروزی را میتوان در سه سطح بررسی کرد؛ سطح خرد که برمیگردد به چشم و هم چشمیها و نظرات فردی، سطح میانی که مربوط به خانواده و گروه همسالان است و سطح کلان که به کلیت ساختار اجتماعی جامعه برمیگردد.
فرهادی میگوید: در سطح کلان از دیدگاه جامعهشناسی در جامعه سنتی که ازدواجها آسانتر نتیجه اعتماد بین افراد نیز بیشتر بود اما با پیشروی جامعه به سمت مدرن شدن سطح اعتماد بین افراد کاهش یافت و مهریه جایگزینی شد، برای ترس از روبط اجتماعی نسبت به شریک زندگی و نوعی ضامن اعتماد در بی اعتمادی جامعه مدرن که نتیجه آن شد که افکار به این سمت و سو فکر کنند که هرچه مهریه بالاتر باشد سطح اعتماها بیشتر میشود.
وی تجرد 11میلیون و 245هزار جوان زیر35 سال در جامعه امروز ما را یکی از تبعات مهریههای سنگین میداند و یادآور میشود: امروزه جوانان به دلیل ترس از عدم اعتماد و نشناختن طرف مقابل و مهمتر از همه مهریههای سنگین تمایل و رغبتی برای ازدواج ندارند که این خود آسیبهای زیادی را به جامعه وارد میسازد.
فرهادی مهریه را حق زن دانست اما در مورد مهریههای سنگین میگوید: ممکن است گاهی مهریههای سنگین به عنوان اهرم کنترل مرد به کاربیاید اما همین اهرم میتواند خشونتگرایی را نسبت به زن افزایش دهد و همین خشونت خود میتواند منجر به فروپاشی زندگی شود.
این جامعهشناس میگوید: ازدواج اگر یک رابطه برابر بین زن و مرد باشد، مهریه به عنوان یک عنصر سوم اگر متناسب با سهم عامه جامع نباشد، عنصری مخل و آسیبزننده به بنیان خانواده محسوب میشود.
به گزارش ایسنا، در هر حال باید گفت حال آمار و ارقام نشان میدهد که مهریههای سنگین نمیتواند ضامن خوشبختی و یا مانعی برای از همپاشیدگی خانوادهها باشد، پس چه خوب است که زنان و دختران جوان ما بیش از آنکه به دنبال مطالبه مهریههای سنگین و گاهی عجیب باشند تلاش کنند، راه و رسم درست و با عشق زندگی کردن را از همسر خویش مطالبه کنند که مطمئناً این مطالبه میتواند ضامن خوشبختی افراد باشد.