فساد یک بلای به تمام معنا برای اقتصاد کشور و اعتماد عمومی است، ولی پرسش این است که چرا بهرغم تأکیدهای مکرر بر مبارزه با فساد، اقدام ملموسی صورت نمیگیرد؟ اجازه دهید از مسایل سلامت و بهداشت تمثیل بیاوریم تا قضیه روشن شود. ایدز بیماری خطرناک و پرهزینهای است. مبارزه با ایدز یعنی چه؟ یعنی هر کسی را که ایدز گرفت درمان کنیم؟ این کار بسیار پرخرج است، هرچند لازم هم هست، ولی به هیچ وجه کافی نیست. چون اگر با عوامل شکلدهنده ایدز مبارزه نشود، به صورت تصاعدی و اپیدمیک افزایش مییابد، و هرچه هم برای درمان بیماران هزینه کنیم، سرعت افزایش تعداد مبتلایان به این بیماری بسیار بیشتر از کسانی است که احتمالاً درمان شوند یا بیماری آنان کنترل شود. هزینه جلوگیری از بیمارشدن بسیار بسیار کمتر از درمان است. حالا برگردیم به موضوع مبارزه با فساد. گرفتن و زدن و بستن افراد خطاکار لازم است ولی اگر ورودی و ریشههای شکلگیری فساد قطع نشود، این مبارزه نتیجهبخش نخواهد بود، همچنان که تاکنون هم نبوده. این نحوه مبارزه ناشی از نوعی نگرش فردگرایانه است که گویی فقط این افراد هستند که فساد را مرتکب میشوند، بدون آنکه زمینههای اجتماعی آن
فراهم باشد.
به گزارش جماران، یکی از مهمترین عوامل موثر بر فساد اداری مسأله پولشویی است، اگر یک جامعه بتواند جلوی پولشویی را بگیرد، به طور قطع بخش عمدهای از راه مبارزه با فساد را طی کرده است. همچنین فرارهای مالیاتی نیز همین نقش را دارند. کافی است که حکومت یا دولت برنامهای یک ساله را برای مبارزه با این دو پدیده به مردم عرضه کنند، و به طور مشخص بگویند که: وضعیت ایران از حیث پولشویی و فرار مالیاتی چگونه است و برای مبارزه با این دو پدیده چه خواهند کرد؟
درباره فرار مالیاتی به سادگی بیشتری میتوان اظهارنظر کرد. زیرا حجم درآمدهای جامعه معلوم، و میزان مالیاتی که به آنها تعلق میگیرد نیز مشخص است و اگر این مقدار را از مبلغ مالیاتهای بر درآمد کسر کنیم سهم و میزان فرار مالیاتی روشن میشود. مالیات بر ارث و سایر موارد نیز به همین ترتیب قابل محاسبه است. دولت میتواند بگوید که اگر برای مثال ٥٠درصد فرار مالیاتی داریم، طی یک برنامه ٥ ساله میخواهد آن را به ٣٠ درصد برساند و سالانه هم گزارش رسمی و قابلسنجش و نقد بدهد. در مورد پولشویی هم باید همین نوع گزارش را داد. گفته میشود که ایران مناسب برای پولشویی است. برعهده راوی، ولی در هر حال باید مسأله را روشن کرد. تجربه روزانه خودمان نشان میدهد که چیزی به نام اقدام علیه پولشویی دیده نمیشود؛ و تا وقتی که پولشویی ممکن باشد، مبارزه با فساد، خیالی خام و بیهوده است.
هر دو کار فوق یعنی پولشویی و فرار از مالیات جرم است و مجازات نقدی و زندان دارد. فرار مالیاتی که از گذشته جرم بوده، برای پولشویی هم در سال ١٣٨٦، قانونی تصویب و جرم شناخته شد. مطابق برخی آمارها ایران از حیث پولشویی میان ١٨٥ کشور جهان رتبه ١٣٥ را دارد. با این حساب باید وقوع این جرم بسیار زیاد باشد. وضعیت فرار مالیاتی نیز بسیار زیاد است. از حداقل ١١هزار میلیارد تومان تا ٨٠ هزار میلیارد تومان هم گفته میشود. ولی کافی است که صفحات روزنامهها را ببینیم. عوامل یک دزدی از یک گاوصندوق یک صرافی که حداکثر ٨٥٠ میلیون تومان پول و سکه و ارز بوده کشف میشود و هنگامی که سارق را برای بازسازی صحنه به محل میآورند، کسبه محل شیرینی میدهند و گوسفند قربانی میکنند، و آنجا ترافیک میشود و برای دستگیرکنندگان سلام و صلوات میفرستند، ولی دریغ از یک خبر کوچک درباره فرار مالیاتی یا پولشویی در رسانهها. به نظر میرسد که اصولاً این دو اقدام جرم محسوب نمیشوند و اگر جرم هستند، کسی در پی کشف آن نیست.
اگر در جامعهای کاری جرم هست و انجام آن شایع هم هست و در عین حال کسی دستگیر و محاکمه نمیشود درباره آن جامعه چه باید گفت؟ خب شاید دلیل اصلی به حساسیتهای اجتماعی برمیگردد. مردم نسبت به اموال خود حساس هستند و اگر دزدیده شود پیگیری میکنند، ولی کسی متولی منافع عمومی و دولت که در واقع همان اموال مردم است نمیشود. این یعنی ریشه فساد. البته فقط یکی از ریشههایش و نه همه آنها. البته دولت و سایر قوای حکومتی باید برنامههای خود را برای مبارزه با این دو جرم مهم که یکی از ریشههای فساد هستند، اعلام کنند و مردم را هم در این راه به کمک بطلبند، و از اطلاعات مردمی نیز استفاده کرده و جوایزی را برای آن تعیین کنند. همچنین باید با درج نام کسانی که مرتکب پولشویی و یا فرار مالیاتی شدهاند، مفهوم مجرمانه بودن آنها را بیش از پیش در جامعه جا انداخت. متأسفانه هنوز این دو فعل چنانکه باید و شاید مثل دزدی و سایر جرایم، مفهومی مجرمانه پیدا نکردهاند.
منبع: شهروند