برخی میخواهند تنها یک صدا از دانشگاه بیرون آید برای همین حاضرند دست به هر کاری بزنند و هیچ ابایی ندارند. این حال و روز تندروهاست که فضای باز سیاسی را مناسب حال خود نمیدانند و دانشگاهی که میخواهد آنچه بزرگان بر آن اصرار داشتند یعنی ایجاد کرسیهای آزاداندیشی، راهش را سد و این آرزو را بر آن محال کنند. آنها یک روز حادثه شیراز را خلق میکنند و روز دیگر در دانشگاه امیرکبیر تجمع میکنند تا صاحبنظران نیایند و نگویند. در این رابطه غلامرضا ظریفیان، معاون وزیر علوم دولت اصلاحات میگوید عدهای مایلند در هیاهوها با شیوهای رفتار کنند که جامعه دانشگاهی مایوس شود. او همچنین فضای امن را لازمه دانشگاه قلمداد میکند و معتقد است وظیفه دانشگاه تنها تولید علم نیست.
به گزارش جماران، آرمان با غلامرضا ظریفیان گفت و گویی انجام داده که در ادامه مشروح این گفتوگو را میخوانید:
در جامعه امروز به نظر میرسد دانشگاه از نقش مهمتری نسبت به گذشته برخوردار است. تبیین شما از جایگاه دانشگاه چیست؟
به هرحال دانشگاه از دیرباز هم کانون تولید دانش و هم کانون تربیت افراد متخصص بوده است اما این همه وظیفه دانشگاه نیست چرا که دانشگاه همچنین کانونی است برای فعالیتهای آماتوری سیاسی و اجتماعی. به عبارت دیگر هرچند در چنین فضایی فعالیتهای سیاسی، اجتماعی و صنفی حرفهای صورت نمیگیرد اما بستری ایجاد میشود تا دانشجو با رویکرد جامعهپذیری بتواند به فعالیت جمعی بپردازد و کارهای جمعی را انجام دهد و پس از اتمام دوران دانشگاه یک فرد تکبعدی نباشد بنابراین آمادهسازی افراد برای نقشپذیری در جامعه یکی از ملزومات دانشگاه است. بر این اساس باید گفت دانشگاه علاوه بر نقش توسعهای، تولید دانش و نیروی متخصص همواره نقش دفاع از عدالت، آزادی و حمایت از ارزشهای ملی و مذهبی نیز داشته است. در نتیجه دانشگاه علاوه بر نقش علمی و تحصیلی کانونی است برای رشد سیاسی و اجتماعی دانشجویان.
بحثی که مدتهاست در رابطه با دانشگاهها مطرح میشود بیشتر در رابطه با ایجاد فضای باز برای طرح مباحث و کرسیهای آزاداندیشی است؛ چقدر لازم است این کرسیها در دانشگاهها حفظ شود؟
لازم است قبل از هر چیز تاکید شود ماهیت دانشگاه با پرسشگری و سوال گره خورده است و اساسا دانشگاه محلی است که برای طرح سوالات و مباحث ایجاد میشود و از این طریق زمینهای برای تحقیق و پژوهش فراهم میسازد بنابراین اینکه دانشگاهها در چارچوب قانون و مقررات بتوانند در عرصههای مختلف از صاحبنظران فرهنگی، اجتماعی و سیاسی استفاده کنند اصلی پذیرفته شده در همه جای دنیاست. نکته دیگر که حضور نیروهای صاحبنظر را در دانشگاهها ضروری میکند، بحثی است که در سالیان متمادی در ارتباط با کرسیهای آزاداندیشی مطرح شده است و از آنجایی که دانشگاه محل برگزاری چنین کرسیهایی است لازم است تبدیل به کرسیهای واقعی شود بنابراین در دانشگاه است که باید طرح سوال صورت گیرد و افراد محققانه از محققان بپرسند تا از دل این گفتوشنودها و طرح مباحث حقیقت بیرون آید.
مدتی است در دانشگاهها شاهد هستیم در برابر برخی سخنرانیها عدهای ممانعت به عمل آورده یا با ایجاد حواشی سعی در لغو این سخنرانیها دارند؛ این برخوردها چه تاثیری میتوانند داشته باشد؟
اینکه عدهای اجازه ندهند صاحبنظران در محیط دانشگاه به ارائه نظریات خود در چارچوب قانون بپردازند و دانشجویان از این نظرات استفاده کنند و فضای محیط علمی با برخوردهای غیرعلمی آلوده شود به هیچ عنوان قابل قبول نیست و این مسئله میتواند چهره دانشگاه را خدشهدار کند. نمونه بارز چنین برخوردی در حادثه شیراز نمود پیدا کرد و در اثر چنین اتفاقاتی اساتید مطرح دانشگاهی کشور مانند آقای مطهری با آن سوابق اعتقادی و سوابق خانوادگی ایشان و شخص شهید مطهری که حق بر گردن حوزه و دانشگاه دارد به عنوان یک استاد برجسته دانشگاه دعوت میشود تا در چارچوبهای قانونی به طرح مسالهای که مورد نظر است بپردازد و البته به سوالاتی پاسخ داده شود اما با این حضور به آن شکل مخالفت میشود. در چنین شرایطی این سوال پیش میآید؛ چگونه است که به محققان اجازه داده نمیشود در دانشگاهها که محل طرح مباحث است به ارائه نظرات و دیدگاههای خود بپردازند؟! این نگاه یک نگاه خطرناکی است که اگر مسئولین امر چه در دانشگاهها و چه در وزارت علوم اگر اهتمام به ایجاد فضای امن برای محققان بهمنظور پرسشگری و برای کرسیهای آزاداندیشی و طرح مسائل معتنابه فرهنگی، اجتماعی و سیاسی و صنفی دانشگاه و دانشگاهیان و مسائلی که مربوط به سرنوشت کشور است، نکنند این سوال مطرح میشود که اگر دانشگاه محل طرح این مباحث نیست باید این مسائل در کجا مطرح شود؟! اگر قرار باشد دانشگاه به سمتی سوق داده شود که دانشگاهیان نسبت به امور مهم و سرنوشتساز کشورشان بیتفاوت باشند مهمترین زنگ خطر به صدا در خواهد آمد.
فضای کنونی دانشگاهها را چگونه ارزیابی میکنید؟
لازم است به این نکته اشاره کنم فضای کنونی دانشگاههای ما فضایی همراه با آرامش است که توام با صبوری به طرح پرسشهای خود میپردازد. باید این فضا را همه غنیمت بدانند و نسبت به آن احساس خوبی داشته باشند و ایجاد مناسباتی را نمایند تا این فضا حفظ شود. به نظر میرسد افرادی که دست به چنین اقداماتی میزنند مایلند در هیاهوها و به شیوههایی رفتار کنند که حالت پرسشگری از جامعه سلب و ناامید شوند. در چنین شرایطی اگر جامعه دانشگاهی ناامید شود طبیعتا دانشگاه را از میزان الحراره اجتماع گرفتهاند و جامعه نیز ممکن است دچار یاس شود و اگر بخواهیم جامعه در عرصه توسعه خود حضور و مشارکت داشته و جامعهای مبتنی بر تحقیق و پرسشگر، همراه با اخلاق توام با نگاه به آینده باشد باید لوازم آن را نیز فراهم کرد. عدهای مایل نیستند این بخش عظیم از جامعه که جمعیتی حدود 4 و نیم میلیون دانشجو در سطوح مختلف را به خود اختصاص میدهد و بیش از صد هزار عضو هیات علمی را در خود جای داده است، نشاط و مشارکت فعال داشته باشند چرا که اگر دانشگاه نقش خود را در جامعه ایفا کند حضور دانشگاهیان یعنی حضور عقلانیت، حضور تعهد اجتماعی، حضور فرهیختگان در عرصه اجتماع و طبیعتا وقتی این حضور اصل قرار گیرد فرومایگان نمیتوانند در هیاهوها نقشی را ایفا کنند.
مهمترین اقدام درحال حاضر را چه میدانید؟
به نظر میرسد همه دستاندرکاران در کشور اعم از وزارت علوم، دستگاههای امنیتی اطلاعاتی و انتظامی و مسئولین دانشگاه و دانشجویان باید تلاش کنند ضمن حفظ متانت و آرامش این فضایی که میتواند در دانشگاهها ساری و جاری باشد، اجازه ندهند برخی آگاهانه یا ناآگاهانه، مورد تعرض و چنین فضاهایی را تحتالشعاع حواشی قرار دهند بنابراین باید تلاش کرد تا فضای پرسشگری، ارائه نظر و طرح مباحث با استفاده از همه سلایق و گرایشات پویایی بیشتری داشته باشد که علاوه بر فضای تولید علم، بستری باشد تا محققان بتوانند به طرح مسائل خود بپردازند و در سایه چنین اقداماتی فضایی با نشاط و نگاه به آینده در دانشگاه ایجاد شود لذا دولت باید در عین دفاع از آزاداندیشی در دانشگاهها و تلاش برای افزایش روحیه مشارکت سیاسی در دانشجویان سراسر کشور، تلاش کند تا بیاخلاقیها متوقف شود و رفتارها به سمتی حرکت نکند که به بنیانهای سیاسی و اخلاقی جامعه ضربه بزند.