به گزارش جماران، «هم شرقی، هم غربی». این استراتژی صنعت نفت ایران برای دوره بعد از بیانیه سوییس و «توافق تیر» است. وزارت نفت، قراردادهای جدید نفتیاش را شهریور امسال در «لندن» رونمایی میکند تا شرکتهای بزرگ بینالمللی نفتی را برای سرمایهگذاری در پروژههای ایران دعوت کند. وزیر نفت، هفته گذشته به «پکن» رفت تا بازار صادرات نفت ایران به مهمترین کشور شرق آسیا را توسعه دهد. «دهم تیر» که فرا برسد، مذاکرات هستهای ایران با شش قدرت جهانی که نتیجه بدهد، توافقنامه «برنامه اقدام جامع مشترک» که امضاء شود، تحریمها که لغو گردد، وزارت نفت از «غرب» تکنولوژی، سرمایه، دانش روز، مدیریت و صادرات نفت و فرآوردههای نفتی را طلب خواهد کرد و از «شرق» خواهد خواست تا پولهای بلوکه شده نفتی را به ایران بازگرداند، واردات نفت و فرآوردههای نفتی از ایران را بیشتر کند و با توسعه سرمایهگذاریهای قبلی، پروژههای نفتی تعهد شده را در زمانبندی مناسب به نتیجه برساند. اگر دیپلماسی رسمیایران «نه شرقی، نه غربی» است، هنر صنعت نفت ایران استفاده از مزیتهای شرق و غرب در چارچوب نظریه رسمیدیپلماسی کشور است. وقتی که «توافق تیر» امضاء شود، وقتی درها مدبرانه باز شده باشد، صنعت نفت آنروز به کجا میرود؟ زنگنه هفته گذشته از چینیها چه خواسته است؟
معاون وزیر نفت: از لغو تحریمها غافلگیر نخواهیم شد
«از شرایط بعد از لغو تحریمها غافلگیر نخواهیم شد. تیمهایمان مشغول کار برای استفاده درست از شرایط بعد از تحریمها هستند.» این را معاون برنامهریزی و نظارت بر منابع هیدروکربوری وزارت نفت در گفتوگو با «صدا» میگوید. منصور معظمیهمزمان تاکید میکند که وزارت نفت از قبل دو سناریو طراحی کرده است. یکی برای دوره ادامه تحریمها و دیگری برای زمان لغو تحریم ها. معاون برنامهریزی و نظارت بر منابع هیدروکربوری وزارت نفت، شش استراتژی وزارت نفت برای دوره بعد از امضای توافقنامه ایران و شش قدرت جهانی و لغو تحریمها را تشریح میکند: «استراتژی اول وزارت نفت، افزایش صادرات نفت خام است. ما بهدنبال توسعه بازارهای صادراتی نفت خاممان هستیم تا به میزان صادرات قبل از تحریمها برسیم.» ایران پیش از اعمال تحریمهای غرب، روزانه بیش از 2 میلیون و 500 هزار بشکه نفت خام صادر میکرد. وقتی از منصور معظمیمیخواهم تا چالشهای پیش روی توسعه بازار صادراتی نفت را بیان کند، میگوید: «بعد از تحریمها بازارهای ما را کشورهای دیگر گرفتند. برخی واردکنندگان پیشین نفت خام ایران هم تغییراتی در پالایشگاههایشان دادهاند تا با نفت خام کشورهای دیگر سازگار شوند. وانگهی میتوانند از برخی فروشندگان راحتتر و حتی ارزانتر نفت بخرند.» معاون برنامهریزی زنگنه معتقد است که با وجود این محدودیتها، وزارت نفت میتواند در یک دوره مشخص صادرات نفت را بیش از یک میلیون بشکه افزایش دهد: «ما یکسری بازار سنتی داریم. مشتریان سنتی شرکت ملی نفت میخواهند از ما نفت بیشتری بخرند.» وقتی از معظمی میخواهم تا نام این مشتریها را بگوید، پاسخ میدهد: «مشتریان سنتی ما هم در غرب هستند هم در شرق. وزارت نفت در استراتژی جدیدش به هر جا که بازار و مشتری داشته باشد نفت صادر خواهد کرد.»
معظمی: دیگران آماده حضور بیشتر ایران در بازار نفت باشند
«استراتژی دوم وزارت نفت جذب سرمایهگذاری و توسعه سریع میادین نفتی با اولویت خاص میادین مشترک است. برای این کار بهدنبال این هستیم تا هرچه سریعتر مجوزهای قانونی مدل جدید قراردادهای نفتی را بگیریم و اعلام عمومیکنیم.» این را معاون برنامهریزی و نظارت بر منابع هیدروکربوری وزارت نفت میگوید و استراتژی سوم وزارت نفت برای دوره بعد از تحریم را اینگونه تشریح میکند: «بازسازی تاسیسات نفتی استراتژی سوم وزارت نفت است. ما در این سالها کمتر توانستهایم تاسیسات نفتی کشور را آنطور که لازم است بازسازی کنیم.» منصور معظمی استراتژی چهارم وزارت نفت را توسعه زنجیره تولید صنعت پتروشیمی اعلام میکند: «این استراتژی شبیه دوره برنامه سوم توسعه پیش خواهد رفت که از طریق اخذ وام، مجتمعهای پتروشیمیساخته شد و از محل فروش محصولات بازپرداخت وامها انجام شد.»
این مقام وزارت نفت استفاده هر چه بیشتر از ظرفیتهای داخلی برای توسعه صنعت نفت را استراتژی پنجم وزارت نفت برای دوره پس از تحریمها اعلام میکند: «همین الان ده قلم کالا را مشخص کردهایم که هر شرکت داخلی بتواند آنرا با استانداردهای مدنظر وزارت نفت تولید کند بازارش برای چند سال تضمین شده است.» معظمی استراتژی ششم وزارت نفت را افزایش تولید نفت خام از میادین غرب کارون به ظرفیت 740 هزار بشکه تا سال 97 عنوان میکند: «اگر تحریمها برداشته شود ممکن است افزایش ظرفیت تولید نفت از این میادین غرب کارون به بیشتر از 740 هزار بشکه هم برسد.»
*آقای معظمی، با وجود سیاستهای عربستان و همپیمانانش برای افزایش تولید نفت و عدم همراهی با ایران فکر میکنید بتوانید سهم بازار جدیدی کسب کنید؟
سیاست وزارت نفت تعامل منطقی با اعضای اوپک است، در عین حال همواره بهدنبال دستیابی به سهم منطقی از بازار نفت هستیم. دیگران هم حتما باید آماده حضور بیشتر ایران در بازار نفت باشند.
* با افزایش صادرات نفت ایران، قیمت نفت کاهش خواهد یافت. برخی منابع میزان این کاهش را 5 تا 15 دلار پیشبینی کردهاند. وزارت نفت تا چه مقدار کاهش قیمت نفت را تحمل خواهد کرد؟
حتی اگر قیمت نفت به هر دلیلی پایین بیاید بنده معتقد نیستم که قیمت نفت در بلندمدت پایین خواهد ماند.
هدف سفر زنگنه به چین چیست؟
چهارشنبه گذشته، یک هفته پس از صدور بیانیه لوزان، وزیر نفت ایران به چین رفت. دو روز قبل از زنگنه، امیرحسین زمانینیا، معاون بینالملل وزارت نفت و محسن قمصری، مدیر بینالملل شرکت ملی نفت ایران به پکن رفته بودند تا مقدمات سفر وزیر نفت را فراهم کنند. تحلیل حضور زوج زمانینیا و قمصری در این سفر میتواند اهداف زنگنه را روشن کند. زمانی نیا مذاکرات حاکمیتی تهران- پکن در حوزه نفت را پیش میبرد و قمصری پیشزمینههای روابط تجاری و فروش بیشتر نفت را طراحی میکند. یک منبع آگاه در گفتوگو با «صدا» یکی از اهداف اصلی پیشنهاد شده برای سفر وزیر نفت به چین را اینگونه تشریح میکند: «شرکتهای چینی در ایران پروژههای نفتی دارند. در اجرای آن هم عمدتا تاخیر میکنند. گاهی هم بهانهشان نرسیدن به موقع پول به خاطر تحریم است. برخی شرکتهای چینی هم خدماتی نظیر ریگ حفاری به ایران فروخته یا اجاره دادهاند. یکی از اهداف پیشنهادی برای سفر وزیر نفت، مذاکره درباره پرداخت هزینه پروژههای پیمانکاران چینی از محل اضافه خرید نفت ایران از طرف چینیها است. با این شیوه، هم بهانهای برای تاخیر در انجام پروژهها وجود نخواهد داشت هم ایران میتواند نفت بیشتری به چین صادر کرده و سهم بازارش را در این کشور توسعه دهد. البته این موضوع فقط پیشنهادی برای مذاکره است.»
تحلیل این جمله اینگونه است. فرض کنید چین ماهانه 7محموله 2 میلیون بشکهای نفت از ایران میخرد. دولت هم نمیتواند به موقع پول پروژههای نفتی را که چینیها در ایران اجرا میکنند بدهد و پروژههای نفتی با تاخیر مواجه میشود. حالا اگر مذاکرات پکن مثبت باشد و اگر مجوزهای قانونی هم صادر شود پول محمولههای بیش از 7 محموله فرضی، با مکانیزمیکه مورد تایید دولت و مراجع قانونی است، به هزینههای پروژههای اجرا شده توسط چینیها اختصاص مییابد. دو «اگر» گفته شده نکته کلیدی ماجرا است. منبع آگاه «صدا» تاکید میکند که با توجه به تفاهم ایران و شش کشور در لوزان، زنگنه امتیازی به چینیها نخواهد داد.
سهم ایران در بازار نفت چین باید بیش از 650 هزار بشکه در روز باشد
حتی اگر دولت تصمیم بگیرد پول پروژههای چین در ایران را از محل اضافه خرید نفت توسط چینیها بپردازد نکته مهم اینست که مبنای این اضافه خرید چه رقمی باید باشد. آیا میزان صادرات نفت ایران به چین پیش از تحریم ملاک است یا میزان کاهش یافته فعلی. منبع آکاه «صدا» میگوید: «حتی اگر چنین قراری گذاشته شود میزان صادرات قبل از تحریمها باید ملاک قرار گیرد.» وی میافزاید: «ایران همواره 10 درصد از بازار نفت چین را در اختیار داشته است. ما زمانی سومین صادرکننده نفت به چین بودیم اما الان سهممان به 9 درصد کاهش یافته است و ششمین کشور صادرکننده نفت به چینیها هستیم.» سهم نفت عربستان در بازار چین با حدود یک میلیون بشکه صادرات، سال گذشته 20 درصد بوده و امسال به نزدیک 18 درصد رسیده است. بعد از عربستان، آنگولا و روسیه در رتبههای بعدی صادرات نفت به چین قرار دارند. عراق هم یک رتبه بالاتر از ایران ایستاده است. ایران در ژانویه 2015، روزانه بهطور متوسط 468 هزار بشکه نفت به چین فروخته است. چین حدود 100 هزار بشکه میعانات گازی از ایران میخرد. بنابراین چینیها در چند ماه اخیر بهطور متوسط روزانه بیش از 550 هزار بشکه نفت خام و میعانات گازی از ایران خریدهاند: «چین در ماه ژانویه 2015 بهطور متوسط روزانه 6 میلیون و 573 هزار بشکه نفت وارد کرده است.
اگر مبنای سهم 10 درصدی ایران در بازار نفت چین را ملاک بگیرم ایران باید روزی حداقل 650 هزار بشکه از سهم بازار چین را در اختیار داشته باشد. در حالی که ایران در ماه مارس حدود 420 هزار بشکه به چین نفت فروخته است.» این را منبع آگاه «صدا» میگوید و میافزاید: «حالا اگر 100 هزار بشکه صادرات میعانات گازی را هم بیفزاییم صادرات نفت و میعانات گازی ایران به چین 520 هزار بشکه خواهد بود یعنی چین هنوز 130 هزار بشکه در روز تا رسیدن به عدد 650 هزار بشکه کمتر از ایران نفت وارد میکند. تازه وقتی به این عدد برسد سهم 10 درصدی بازار چین تا پیش از تحریمها حاصل شده است. اگر چین بیش از این 650 هزار بشکه نفت ببرد شاید بتواند از تسهیلاتی برخوردار شود.»
با این توضیحات آیا شما فکر میکنید تفاهمی بین آقای زنگنه و مقامات چینی حاصل شود؟
«اگر چینیها بپذیرند که بیش از 650 هزار بشکه در روز از ایران نفت ببرند شاید نتیجهای در مذاکرات حاصل شود. در غیر این صورت هیات ایرانی به خوبی آگاه است که در شرایط پس از لوزان نباید تفاهم بلندمدتی با چینیها منعقد کنند. چراکه بعد از لغو تحریمها، فناوریهای پیشرفتهتری میتواند وارد پروژههای نفتی ایران شود. شخصا معتقد نیستم که تفاهمات اجرایی کلیدیای در سفر چین حاصل شود.»
از اخراج چینیها تا....
زنگنه در سفرش به چین دو موضوع مهم دیگر را نیز پیگیری کرده است. یکی آزاد کردن پولهای نفتی بلوکه شده ایران در بازارهای چین و دیگری متعهد کردن جدیتر چینیها به اجرای پروژههای نفتی ایران. بر اساس آمار برخی منابع ایران بیش از 40 میلیارد دلار در بانکهای چین پول نفتی دارد. از مهمترین پروژههای نفتی چینیها در ایران هم توسعه میدان مشترک یادآوران است. یکی از بزرگترین میادین نفتی ایران. زنگنه سال گذشته شرکت دولتی CNPC چین را به خاطر توسعه ندادن میدان آزادگان جنوبی از این پروژه کنار گذاشت. چینیها هم در واکنش به این اقدام، برای یکی-دو ماه واردات نفتشان از ایران را نصف کردند.
حالا ممکن است چینیها تعهد دهند و دوباره به این پروژه برگردند. آنچه باید درباره سفر زنگنه به چین گفت اینست که در عین استفاد از حداکثر ظرفیتهای دو کشور، نباید بیتعهدی آنها را برای انجام پروژهها در دوره تحریمها فراموش کرد. همانطور که نباید خرید نفتشان را در دوران فشار از یاد برد. حالا که شرایط رو به بهبود است لازم نیست با چینیها تعهدات بلندمدتی داشته باشیم.
منبع: هفته نامه صدا