رادیو و تلویزیون مهمترین عامل است. ولی صداوسیما چه کار میکند؟ هیچ، از سریالهایش که غم و غصه میبارد، بدبینی میبارد. در مراسمهایی هم که در جامعه برگزار میشود همینطور است. سوال این است که چطور جوان با این چیزها میتواند شاد باشد؟
در ردهبندی دانشگاه لیسستر، ایران از میان ۲۲۰ کشور جهان از نظر شادزیستن در جایگاه ۲۰۲ قرار گرفته است. در این لیست، دانمارک جزو شادترین کشورهاست چون نه خط فقر دارد و نه نوسان سیاسی. جامعهشناسان معتقدند ساختار رسمی جامعه باید «شادی» را به عنوان یک حق برای مردم بشناسد، آن را درک کند و در جهت شاد بودن مردم بکوشد، اما اکنون کسانی که شاد باشند، نه تنها راه برایشان باز نیست بلکه توبیخ هم میشوند. برای همین است که وقتی به چهارشنبه سوری میرسیم، تلنبار شدن همه هیجانات در طول یک سال به شدیدترین شکل ممکن سرریز میکند و معمولا فاجعه میآفریند. برای همین است که در خبرها آمده بود «چهارشنبه سوری پارسال 2700 مصدوم در کشور بهجای گذاشت».
به گزارش جماران به نقل از قانون، دیگر سالهاست که همین خبرها را میشنویم و الان دیگر حتی تعجب هم نمیکنیم. مخصوصا وقتی میدانیم این تعداد مصدوم حداقل دو کشته هم داشتهاست. اما چرا اینقدر مردم ما ناشاد هستند که مجبورند در چهارشنبه سوری تلافی یک سال بیشاد را درآورند؟ چرا میگویند عوامل شادیآور در کشور کم است و دیگر کمتر کسی را میبینیم که ابراز شادی کند؟ چرا در مجامع جهانی، کشور ما به عنوان یکی از کشورهای بسیار غمگین شناخته میشود؟
در این گزارش، در گفتوگو با امانا... قراییمقدم یکی از چهرههای شناخته شده در جامعهشناسی درباره ناشاد بودن جامعه پرسیده است. او معتقد است کشور به دلیل منعهای زیاد و نبود امکانات شادیآور به این روز افتاده است.
آقای دکتر فکر میکنید چرا اینقدر در جامعه ما شادی کم است که حتی چهارشنبهسوری هم به یکی از روزهای وحشتانگیز سال تبدیل شده؟
خیلی واضح است، چون نمیگذارند شاد باشیم. عوامل شادیآور و شادیبرانگیز از جامعه رفته است، البته نه اینکه رفته باشد، این عوامل را از کشور بردهاند! از سریالها گرفته تا مسئله بیکاری، گرانی و تورم؛ همه چیزهایی است که باعث ناشاد بودن مردم میشود. اصلا به مسئله موسیقی و رقص در جامعه نگاه کنید، حتی در همین مراسم چهارشنبهسوری، هیچ امکاناتی در این زمینهها برای جوانان فراهم نیست. با همه این حرفها؛ تعجبآور خواهد بود اگر شاد باشیم! اصلا بیایید بررسی کنیم؛ عوامل شادی را در سریالها میبینیم؟ در برخوردها و تعاملات اجتماعی چطور؟ در رفتار مردم باهم چه؟ اگر همه این چیزها را کنار هم قرار دهیم، از لحاظ جامعهشناسی متوجه میشویم که نمیگذارند شاد باشیم و شاد زندگی کنیم. وقتی این اتفاق بیفتد شادی در جامعه نخواهد بود. شادی تزریقی نیست، وجود شادی در جامعه به یک سری عوامل بستگی دارد. باید عوامل شادی فراهم باشد تا بررسی کنیم ببینیم چرا مردم غمگینند، نه اینکه بخواهیم برای شاد شدن مردم، شادی را به جامعه تزریق کنیم. در جامعهای که نه دولت، نه مجلس و نه رادیو و تلویزیون هیچ تلاشی برای شاد کردن مردم نمیکنند چه انتظاری
داریم که مردم شاد باشند. در سریالها میبینیم که دختر مرده و کل خانواده عزادار هستند. از رنگ لباسهای استفاده شده در جامعه گرفته تا تعاملات و برخوردهای اجتماعی، برخوردهایی که با راننده اتوبوس و مسافران میبینیم، همه باعث میشود غم در جامعه زیاد شود.
از میان همه عواملی که مطرح کردید، مهمترین عامل کدام یکی است؟
رادیو و تلویزیون مهمترین عامل است. ولی صداوسیما چه کار میکند؟ هیچ، از سریالهایش که غم و غصه میبارد، بدبینی میبارد. در مراسمهایی هم که در جامعه برگزار میشود همینطور است. سوال این است که چطور جوان با این چیزها میتواند شاد باشد؟
اشاره کردید که عوامل شادی در جامعه فراهم نیست. چه عواملی را میشود فراهم کرد که جامعه شاد شود؟
البته از عوامل اصلی که ریشهکن کردن بیکاری، فراهم کردن امکان ازدواج، کاهش فقر، جلوگیری از شکاف طبقاتی بیشتر، جلوگیری از تورم و گرانی، بگذریم؛ مسئله این است که برنامههای رادیو و تلویزیون به تنهایی میتوانند شادیآور باشند. از طرفی استادیومها هم که به روی دختران بسته هستند، زنان هم که نمیتوانند بخوانند، موسیقی هم که در بعضی جاها ممنوع است و بعضیها مجبورند به زیرزمین بروند و کار موسیقیشان را ادامه دهند. بسیاری از کنسرتها لغو میشوند و هیچ مسئولی پاسخگو نیست و یا اگر هم جوابی میدهند کاملا منفعلانه است. شادی در موسیقی، در آواز، رقص و چیزهایی از این دست است. وقتی این عوامل را فراهم کنند، شادی هم خودش میآید.
این چیزهایی که شما میگویید معلوم نیست کی فراهم شوند! راههای میانبر و سادهتری وجود ندارد که بتوانیم اجالتا مردم را شاد کنیم تا بعدا کارهای عمیقتری انجام شود؟!
خود خانوادهها هم میتوانند این کار را انجام دهند. ولی البته با این وجود، باید فضای جامعه هم مناسب شادی باشد. فضا مناسب نیست و روح شادی هم در جامعه وجود ندارد. در کل جو جامعه مناسب شادی نیست. اینجاست که میگوییم در شادیآفرینی مشکل داریم.
یعنی چه که میگویید جو جامعه آماده شادی نیست؟
یعنی مردم احساس نمیکنند مسئولان شادی میخواهند، مردم این احساس را ندارند. مردم احساس نمیکنند نماینده مجلس، وکیل، وزیر و کلا عموم مردم، شادی میخواهند. به قول جامعهشناسان فضای جامعه آماده نیست. فضا آلوده به غم است.
مردم خودشان، آنهم بدون کمک مسئولان چطور میتوانند کاری کنند؟
خود مردم همان مسئولان هستند. مردم میخواهند چهارشنبه سوری به جا بیاورند ولی جلویش گرفته میشود. این فضاها باید فراهم شود.
گفتید خانوادهها هم میتوانند کمککننده باشند. دقیقا چه کار میتوانند انجام دهند؟
خانواده به تنهایی وقتی میتواند حرکتی کند که جو جامعه مناسب باشد. خانواده در درونش به جوان میگوید شادی کن، اما آیا جوان فقط شادی درون خانواده را میخواهد؟ شما طبق اصالت وجود وقتی میتوانید شاید باشید که دیگران شاد باشند. شما وقتی غمناک هستید که دیگران غمناک باشند. شما شادی را وقتی احساس میکنید که ببینید دیگران هم شاد هستند نه اینکه شاد نیستند و شما در همان زمان احساس شادی کنید.
حالا فکر میکنید چرا مردم برای تخلیه شادی خودشان به سمت چهارشنبه سوری آنهم به این شکل خشنش رفتهاند؟
برای اینکه مدام منع شدهاند، با مراسمها برخورد شده است. اجازه اجرای مراسم قدیمی چهارشنبهسوری را ندادند چون میگفتند آتشپرستی است!
یعنی چون جلوی سنتهای قدیمی چهارشنبه سوری را گرفتند اینقدر این مراسم خشن برگزار میشود؟
بله. عامل دیگری اصلا نمیتواند داشته باشد.
یعنی این روش اجرای چهارشنبه سوری روشی برای تخلیه هیجانات یک سال است؟!
بله، تخلیه هیجانات زمانی رخ میدهد که جوان شاد باشد و احساس شادی کند، امید به آینده داشته باشد و احساس کند جامعه شادی دارد ولی وقتی این فضا در طول سال برایش فراهم نمیشود سعی میکند آن را در زمانی که کاملا برایش فراهم شده، جبران کند. برای همین میبینیم که اتفاقات بسیار خطرناکی در این روز رخ میدهد چون مردم تمام هیجاناتشان را تخلیه میکنند که شدت بالایی دارد. وقتی شادی در جامعه وجود ندارد و جوان امیدی به آینده ندارد، دچار کنش شدید نسبت به جامعه و مسئولانش میشود. در این صورت فرار مغزها صورت میگیرد.
شادزیستن را تمرین نکرده ایم
کد خبر:
۷۸۵۴۷