پای دار گلبوتههای ابریشمی نشستن و گوش دادن به نوای «کرکیت» و دیدن گرههای سریع و صحیح زیبایی خودش را دارد.
به گزارش جماران به نقل از ایسنا، در ابتدای ورود به فضای کارگاه قالیبافی با صدای یکنواخت و درهم شانههای که محکم بر پودهای قالی فرود میآید و از پایان یافتن رجی از نقشهای که جلوی دیدگان بافنده است، خبر میدهد. خرت خرت قیچی که اضافهی ابریشم را میچیند، گوش را نوازش میدهد، در همسایگی آن دارها صدای ضربه قلاب چاقو مانندی که سریع و پشت سر هم بر سر نخ برای بریدن فرود میآید، دیدگان را متوجه خود میکند که چگونه بدون اشتباه این گرهها بر تارهای قالی زده میشود.
بافندگان در محیط کارگاه روبروی دار قالی بر روی متکایی نشسته و چشم بر نقشهای دارند که در دل، امید به بافتن آخرین رج قالی داشته و گروهی سؤالی در ذهن دارند که چه زمانی وقتش میشود، آموزش تمام شود و بهتنهایی در اتاق کوچک خانه در کنار خانواده کار بافندگی را انجام دهم.
دورنمایی از کارگاهی که دارهای قالی را با نظم و زیبایی خاصی کنار هم گذاشته بود، گلستانی از گلهای رنگی با عطر و بویی مصنوعی، اما لطیف و ابریشمی در ذهن تداعی میکرد، دیگر راه رفتن بر روی موکت سرد کف کارگاه آدم را آزار نمیداد، دلیل این بود که با چنین زحمتی گلهای رنگین قالی بافته میشود، صد حیف که بدون توجه پای بر آن گذاشت و الان بود که معنای آویزان کردن فرشهای نفیس بر روی دیوار موزهها و اماکن باستانی را درک میکردم.
«مریم» از بافندگان آموزشدیده در دوره بهبافی که ششمین فرزند خانواده است و بجز او خواهرش نیز بافندگی را به عنوان شغل در منزل انتخاب کرده بود، گفت: در محیط کارگاه به لحاظ در اختیار گذاشتن مواد اولیه و ابزار کار هیچ کمبودی وجود ندارد، اما خوبتر آن بود که به بافندگانی که در دوره بهبافی اشکالی در بافت ندارند، اجازه دهند دار قالی را به خانه برده و مشغول کار شوند.
این بافنده اضافه کرد: خیلی از جوانان دختر و پسر این منطقه بیکار هستند، اگر شرایط بهتر درآمدی پیش روی آنها باشد، یقیناً شاهد بافندگان بیشتری در محیطهای کارگاهی خواهیم بود.
"سودابه" که دار قالیش پشت به دار قالی مریم بود، متوجه صحبتهای ما شد و سرش را از کنار تارهای قالی کج کرد و گفت: دورهی آموزشی بافندگان بسیار طولانی است، بیشتر از 7 ماه است که در این دوره آموزشی حضور دارم، باوجود اینکه مربی از نوع بافت و سرعت دستم رضایت دارد، اما اجازه نمیدهند دار قالی را به خانه ببرم و میگویند باید دوره آموزشی کامل گذرانده شود.
کنار دار قالی زینب، دختری که کارشناسی ارشد داشت، نشستم. در گپ و گفت کوتاهی که داشتیم، گفت: تحصیل را دوست دارم، اما در همین حد را کافی دانستم، با وجود جویا شدن در دستگاههای اداری ایوان و ایلام کاری پیدا نکردم، به همین جهت برای پر کردن اوقات بیکاری و علاقهای که به هنر فرش از همان دوران کودکی داشتم و همیشه کنار دار قالی مادر درس میخواندم، به این کارگاه آموزشی آمدم تا دوباره صدای تولید را به محیط منزل انتقال دهم، اما مشکلی اینجاست که من و بسیاری از دختران کارگاه این است که در روستاهای دور از شهرستان زندگی میکنیم و هرروز بعد از یک و حتی بیش از یک ساعت معطلی برای ماشین به کارگاه میرسیم، الآن هم که فصل سرد سال است، تحمل هوای سرد و خطر جاده، رفتوآمد را برای ما سخت کرده است.
منیژه هم گفت: طولانی بودن دوره آموزش برای دخترانی که از روستاهای دور میآیند، بسیار سخت است، چون تفکر عامه رفتوآمد زیاد دختران را نمیپذیرد، همین امر هم باعث دلزدگی ما برای آمدن به کارگاه شده، هرچند تمام شرایط و امکانات موردنیاز توسط کمیته امداد فراهم شده است.
این مربی دوره آموزش را شامل دو دوره "مقدماتی" و "بهبافی" عنوان کرد و گفت: آموزشدیدگان در دوره مقدماتی باید 450 ساعت و در دوره بهبافی 330 ساعت را تحت آموزش و نظارت مربی باشند، در مرحله اول برای تمرین راحت در گرهزنی، افزایش سرعت و پایین آمدن خطا در گرهزنی از کرک استفاده میکنند، اما در مرحله دوم کاملاً با ابریشم و نقشهی که سفارش مشتری است کار را شروع میکنند، در محیط کارگاه کیفیت بافت بیشتر از محیط خانه بالاست، اما سرعت و میزان بافت در منزل بالاتر از محیطهای کارگاهی است، دلیل آن هم این است که ساعت بافت در کارگاه پایین است، اما ازآن جهت که دار قالی در محیط خانه در دسترس شبانهروزی است، میزان بافت بیشتر است و بهمرور سطح کیفی نیز افزایش چشمگیری پیدا میکند.
جعفری همچنین گفت: در روزهای تعطیل کارگاه به دلیل اداری بودن فنی و حرفهای بسته میماند و شرایط بافت برای بافنده وجود ندارد، درصورتیکه بافندگان خانگی روز تعطیل، سرما، گرما و حتی بیماری هم مانعی برای بافت ندارند.
وی تصریح کرد: توانایی جسمی آقایان فاکتور مهمی در موفقیت آنها در فرشبافی نسبت به خانمهاست، به همین علت اگر بتوانیم چند تن از مردان را آموزش بدهیم، میتوانیم از آنها بهعنوان مربی برای آموزش مردان دیگر روستاها با این میزان از بیکاری مدد گرفت و با وجود پایین آمدن درصد کشاورزی و دامداری با ایجاد شغل درآمدزا مانع از مهاجرت آنها از روستا به شهر شد.
این مربی خاطرنشان کرد: خوشبختانه کمیته امداد امام خمینی (ره) نسبت به سایر نهادهای که متولی امر فرش هستند، به لحاظ تأمین مواد اولیه، ابزارآلات، بازاریابی و فروش بهتر عمل میکنند، بهنحویکه با مشکل دورنگ شدن قالی به دلیل کمبود مواد اولیه روبرو نمیشویم و بافنده حتی درزمینهٔ فروش محصول هیچ نقشی ایفا نمیکند.
جعفری با این گفته که نسل تحصیلکرده و دانشگاهی رغبتی به انجام هنر فرشبافی ندارند، مخالفت کرد و گفت: در دورههای آموزشی کمیته امداد اکثر بافندگان تحصیل کنندگان مقاطع کارشناسی و گاهی کارشناسی ارشد هستند و فراگیری این آموزشها را عیب و کسر شأن نمیدانند، بهگونهای که از سر علاقهمندی به این هنر صنعت حتی در روزهای سرد نیز از روستاهای دوردست به مرکز شهرستان برای تکمیل دورههای آموزشی میآیند.
این مربی قالیبافی تأکید کرد: وقتی چنین صنعتی قدیمی در منطقه وجود دارد، در جهت توسعه و ایجاد اشتغال در میان نسل جوان بهویژه آقایان باید به فکر برگزاری کلاسهای آموزشی بهصورت کوتاهمدت باشیم، علاوه بر این مواد اولیه به اندازهی در دسترس باشد که بافنده به دلیل کمبود نخ کار را متوقف نکند، همچنین به فکر توسعه کارگاههای خانگی باشیم.
معاون اشتغال و خودکفایی کمیته امداد ادامه داد: در مجموع دوره آموزشی فرشبافی شامل دو دوره مقدماتی و بهبافی است که در بافت با ابریشم یک دورهی "عالیبافی" در دوره آموزشی گنجانده شده که هدف یادگیری نکات ریز و حساس مربوط به بافت است، به همین علت نیز این دوره طولانیمدت شده است، البته این افراد در کنار آموزش دورههای پیشرفتهی قالیبافی، مهارتهای زندگی و کمکهای اولیه را نیز فراگیر میگیرند.
سلیمانی ادامه داد: حساسیت بالای بافت با ابریشم موجب شده ماندگاری در محیط کارگاهی برای آموزشدیدگان طولانی شود، اما هدف از این دوره مرتفع شدن مشکلات بافندگان در محیط کارگاه با کمکمربی است تا علاوه بر فراگیری نکات ریز دوره عالیبافی خود تبدیل به یک بافنده مربی شده و در حین بافت در محیط خانه با مشکلی در رابطه با بافت فرش ابریشمی روبرو نشود.
وی همچنین در مورد سختیهای رفتوآمد بافندگان به کارگاه گفت: اشتغالزایی در محیط روستایی از اولویتهای کاری کمیته امداد است، در همین راستا نیز هزینههای ایاب و ذهاب در جهت ایجاد انگیزه و پرهیز از دلزدگی به بافندگان تحت آموزش داده میشود.
سلیمانی در رابطه با تعطیلی اداره فنی و حرفهای در ساعات پایان اداری و حتی روزهای تعطیل رسمی، خاطرنشان کرد: در حال رایزنی با سازمان فنی و حرفهای استان هستیم تا مشکل تعطیلی بعد از ساعت اداری و روزهای تعطیل رسمی با تعیین مسئول برای کارگاه فرشبافی کمیته امداد برطرف شود و به این واسطه بافندگان در میزان بافت و نوع رفتوآمد در تنگنا نباشند.
وی در پایان اضافه کرد: کمیته امداد آمادگی کامل درزمینهٔ امکانات، تجهیزات و مربی برای آموزش آقایان را دارد، در حال حاضر نیز در مرحلهی استعدادسنجی طرح هستیم، اما متأسفانه آقایان برای حضور در دورههای آموزش کارگاهی رغبتی نشان ندادهاند.