حسن روحانی همچنان شجاعانه حرف میزند، از احیای همهپرسی و لزوم پرداخت مالیات توسط نهادهای خاص اقتصادی میگوید. او روز گذشته در کنفرانس اقتصاد ایران صراحتا اعلام کرد که «نمیشود یک نهاد کار اقتصادی بکند و مالیات ندهد اما تا میگوییم فلان نهاد باید مالیات بدهد بساطی درست میشود. اما این دولت در هر موضوعی که بداند مصالح مردم است بدون واهمه از هیچ کس و هیچ نهادی موضوع را به مردم خواهد گفت». از قضا فعالان سیاسی اصلاحطلب نیز خواستهشان از رییسجمهوری همین است که مراقب حراست از پایگاه اجتماعیاش باشد و نگذارد این محبوبیت و مقبولیت دچار آسیب شود. ابراهیم اصغرزاده از همان افرادی است که این گونه میاندیشد.
به گزارش جماران، اصغرزاده در گفت و گو با اعتماد میگوید: پاشنه آشیل دولت آقای روحانی یأس مردم است و معتقد است دولت روحانی جز احترام به افکار عمومی راه دیگری ندارد. بخش مهمی از افکار عمومی را روشنفکران، نخبگان، فرهیختگان جامعه و الیت جامعه میسازند.
دغدغههای دولت روحانی چقدر با استمرار دولت او ارتباط دارد؟
به عقیده من آقای روحانی دغدغههای جدی پیش رو دارد و مهمترین آن از دست ندادن مشروعیت اخلاقی دولت است. مشروعیت اخلاقی دولت آقای روحانی به معنای وفاداری به شعارها و احترام به کسانی است که به او رای دادهاند.
آیا او تا امروز به شعارهایش وفادار بوده است؟
اگر دولت روحانی تئوری بقا را در پیش بگیرد به این معنی که سعی کند به هر دلیلی باقی بماند و توجهی به هواداران و کسانی که به او رای دادهاند نداشته باشد، فرصتهای آینده را نیز از دست خواهد داد. بنابراین مهمترین دغدغه دولت روحانی حفظ امید در مردم و نگه داشتن پایگاه اجتماعی و رای او است. او نهتنها باید پایگاه اجتماعی خود را حفظ کند بلکه باید در تقویت آن پایگاه اجتماعی نیز بکوشد. اگر دولت روحانی برای حفظ پایگاه اجتماعی دست به کارهایی بزند که نماد و نمود رویههای پوپولیستی باشد، زمینه را برای دولت بعدی نیز از بین خواهد برد.
اما با توجه به میراثی که احمدینژاد برایش باقی گذاشته تحقق آن شعارها چقدر امکانپذیر است؟
باید توجه داشته باشیم که دولت آقای احمدینژاد زمین سوخته را تحویل آقای روحانی داد. دولت پیشین تلاش میکرد به هر طریقی از امکانات موجود استفاده کند و چه در توزیع منابع ملی و چه در بذل و بخششهای نگاه پوپولیستی خود و ماجراجوییها در تریبونهای بینالمللی منجر به ایجاد شرایطی در کشور شد که کاملا نمود تحویل یک زمین سوخته به دولت بعدی بود. آقای روحانی باید بداند که پایبندی به اصول کاملا ضروری است. این اصول شامل همان مواردی است که آقای روحانی در نقد دولت احمدینژاد به کار برد و در سخنرانیهای انتخاباتی خود به آنها اشاره کرد. به عقیده من اگر آقای روحانی برای افکار عمومی و حفظ پایگاه اجتماعی خود برنامهریزی مناسبی در طول دو تا سه سال آینده داشته باشد باعث امیدواری مردم به او و دولت او خواهد شد و این فرصتهای خوبی را برای برنامهریزی آینده دولت نیز ایجاد خواهد کرد. در واقع ایجاد امید در مردم راه دولت روحانی را برای ادامه مسیر خود بازتر خواهد کرد.
به عقیده شما مهمترین برنامه دولت برای سال آینده چه میتواند باشد؟
مهمترین برنامه دولت در یک سال آینده انتخابات مجلس است و این انتخابات محصول زحمات دولت آقای روحانی در ماههای باقیمانده به انتخابات خواهد بود. بنابراین مهمترین برنامه دولت آقای روحانی در داخل کشور ایجاد سازو کار لازم برای یک انتخابات منصفانه، رقابتی و دموکراتیک برای مجلس دهم است. اگر دولت بتواند این برنامه را عملی کند و دستگاههای اجرایی و فرمانداریها از دخالت سیاسی در امور انتخابات باز دارد و جلوی دخالت نیروهای غیرسیاسی در انتخابات را بگیرد، در این صورت مجلسی که تشکیل میشود مجلس مقتدری خواهد بود که در برنامه دولت نیز وقفه ایجاد نخواهد کرد. بنابراین یکی از برنامههای مهم دولت انتخابات پیش رو و ایجاد زمینه برای برگزاری یک انتخابات رقابتی و سالم است. آزادی مطبوعات، فعالیت احزاب و ایجاد شرایط و بستر مناسب برای افراد دارای صلاحیت در انتخابات مجلس از وظایف مبرم دولت آقای روحانی است. به خصوص جلوگیری از مداخلات دستگاههایی که الان با قدرت مالی که پیدا کردهاند به راحتی میتوانند تاثیرگذار باشند بسیار مهم است. به عقیده من پاشنه آشیل دولت آقای روحانی یأس مردم و ناتوانی دولت در برگزاری انتخابات نسبتا دموکراتیک است. اینکه میگویم نسبتا دموکراتیک به این معنا نیست که انتخابات ایران دموکراتیک نیست اما به خاطر دخالت برخی نیروها و وجود نظارت استصوابی معمولا بخشی از جامعه از انتخاب کاندیدای واقعی خود در انتخابات محروم میشوند.
شما اشاره کردید که یکی از چالشهای اساسی دولت روحانی ایجاد یأس بین مردم است. روحانی چگونه میتواند راه خود را از میدان مینگذاری شده برخی گروهها باز کند؟
به عقیده من اعتدال به معنای انفعال یا ندانمکاری یا ناکارآمدی نیست. اعتدال به معنای استفاده از تمام فرصتها برای جلبتوجه مردم و افکار عمومی به سرنوشت کشور است. آقای روحانی خود محصول نگاه اهمیت دادن به افکار عمومی است. شعارهای روحانی در انتخابات نیز جز احترام به خواست و مطالبات افکار عمومی چیز دیگری نبود. دولت روحانی که نمیخواست شقالقمر کند او در سخنرانیهای خود از مطالبات عمومی مردم دفاع کرد بنابراین اکنون هم دولت روحانی جز احترام به افکار عمومی راه دیگری ندارد. بخش مهمی از افکار عمومی را روشنفکران، نخبگان، فرهیختگان جامعه و الیت جامعه میسازد. بخش دیگری از حامیان اصلی روحانی اصلاحطلبان هستند. آقای روحانی از وجود هنرمندان، فرهیختگان، نیروهای اصلاحطلب و نیروهای تحولخواه جامعه باید به عنوان یک فرصت استفاده کند. نگاه او باید طوری باشد که آنان را از خود نراند. اگر پشتیبانی و حمایت آنان را از دست بدهد بر افکار عمومی نیز نمیتواند تاثیر بگذارد و نیروهای تندرو و افراطی راست فرصت پیدا میکنند تا افکار عمومی را علیه دولت روحانی تحریک و آنها را از دولت آقای روحانی ناامید کنند. آقای روحانی با کمک به نیروهای اصلاحطلب به بهبود اوضاع در افکار عمومی یاری رسانده است.
فکر میکنید تاثیر نخبگان و روشنفکران جامعه در افکار عمومی چیست؟ نظر مردم نسبت به دولت روحانی چطور تحت تاثیر نخبگان جامعه است؟
طبیعتا افکار عمومی یا حوزههای مربوط به جامعه مدنی مانند مطبوعات، احزاب، ان جی اوها یا شبکههای اجتماعی اگر آگاه و قدرتمند باشند و بتوانند حرف بزنند و تقویت شوند و از دولت روحانی دفاع کنند، شاهد بسیج مردم به نفع دولت او خواهیم بود. اما اگر آقای روحانی پای میز بده بستانهای کاسبکارانه با جناح اصولگرای تندرو یا گروههای راست افراطی بنشیند، حمایت نیروهای خود را از دست میدهد و دیگر افکار عمومی هم به سمت او جذب و جلب نخواهند شد. در حال حاضر میبینیم که در این دوره کوتاه دولت آقای روحانی با وجود اینکه رادیو و تلویزیون را در اختیار نداشته و آنها هم به صورت مداوم نقد دولت او را میکردهاند اما هنوز مردم به دولت روحانی اعتماد دارند، هنوز افکار عمومی امید دارند که او تغییراتی را ایجاد کند. بنابراین با وجود اینکه رادیو و تلویزیون مخالف دولت روحانی است ولی میبینیم که دولت او افکار عمومی را در اختیار دارد. دلیل آن این است که الیت و نخبگان جامعه و گروههای اصلاحطلب را هنوز به عنوان حامی خود دارد. بنابراین جلب اعتماد نخبگان و روشنفکران و الیت جامعه به دولت آقای روحانی به جلب رضایت افکاری عمومی از دولت او کمک کرده است و حمایت مردم را نیز برای دولت او ایجاد کرده است اما اگر در ماههای آینده این حمایت کم شود و اصلاحطلبان یا گروههای تحولخواه جامعه احساس کنند که دولت و استانداریها و فرمانداریها قادر به ایجاد انتخابات خوب و سالم برای مجلس آینده نیستند و حمایت خود را از دولت کم کنند، افکار عمومی به ضرر آقای روحانی خواهد شد.
به عقیده شما دولت روحانی با چه مشکلاتی رو به رو است؟ و چه برنامههایی را برای جلب افکار عمومی باید داشته باشد؟
دولت آقای روحانی در سال ٩٤ و در واقع سال آینده میلادی با مشکلات جدیتری روبهرو است. یکی از این مشکلات کسری بودجه است. به هر حال این دولت در بودجه خود کسری دارد. قیمت نفت پایین آمده و هنوز تحریمها برداشته نشده است و بنابراین در پرداخت یارانه به دهکها تحت فشار قرار میگیرد و مجبور به محروم کردن دهکهای بالا میشود. حذف دهکهای بالا نسبت به دهکهای میانی چالش اجتماعی بزرگی به وجود خواهد آورد. همچنین تفکیک دهکهای بالا نیز برای دولت کار سنگینی است اما آقای روحانی ناچار است که آن را عملی کند. مساله دیگر فساد است که او هم چند بار به آن اشاره کرده است. فساد تا به حال متوجه دولت قبل بود. افکار عمومی هم معتقد بودند که دولت احمدینژاد باعث ایجاد فسادهای زیادی بوده است و آقای روحانی هم در صحبتهای خود به آن اشاره میکرد اما اخیرا میبینیم که آقای روحانی به فاش کردن بخش دیگری از فساد میپردازد. او بیان میکند که فساد در دستگاهها و دخالت برخی نیروهای غیر اقتصادی در اقتصاد و رانتها در کشور به وجود آمده است. این طور نیست که تبعیض و فساد و اقتصاد زیرزمینی را تماما به دولت قبل منسوب کنیم. اکنون دولت روحانی برای از بین بردن اقتصاد زیرزمینی باید برنامه ارایه دهد.
این کار چگونه باید انجام شود؟
آقای روحانی برای اینکه این شعارها را تقویت کند و شفاف سازد باید جامعه مدنی و نظامهای مدنی را تقویت کند. بودجهیی که مردم از جیب خود به برخی نیروها میدهند نباید صرف کارهایی شود که مردم خواهان آن نیستند.
دولت تمرکز ویژهیی بر سیاست خارجی دارد آیا در این حوزه میتواند وعدههایش را عملیاتی کند؟
در حوزه سیاست خارجی مهمترین کار دولت خارج کردن پرونده ایران از شورای امنیت است که به عقیده من بزرگترین مشکلی است که دولت احمدینژاد در دوره خود به بار آورد و به کشور و منافع ملی ایران ضربه زد. بعد از خارج شدن پرونده ایران از شورای امنیت مساله تحریمها، گفتوگو با امریکا و پرونده هستهیی و مذاکرات با ١+٥ دارای اهمیت است که دولت روحانی باید آنان را پیگیری کند. به عقیده من فرصتهای خوبی برای دولت روحانی در عرصه خارجی ایجاد شده است که دولت روحانی باید از آن استفاده کند و آن مساله داعش است. پیدایش نیروهای تکفیری در جهان اهل سنت و در کشورهای منطقه موقعیت ممتازی را در ایران برای مبارزه با تروریسم ایجاد کرده است. امریکا و کشورهای غربی نیاز به همکاری ایران دارند و میدانند که هیچ یک از دولتهای منطقه نظیر دولت ترکیه، عربستان، مصر و پاکستان برای مبارزه با جنبش بنیادگرایی تکفیری که رو به گسترش است و بخشهایی از آفریقا و خاورمیانه را دربرگرفته، مناسب نیستند اما ایران به این دلیل که خود قربانی تروریسم بوده و به این دلیل که شیعه اساسا با تروریسم مخالف است و در هیچ یک از عملیات انتحاری و تروریستی هیچگاه شیعه دخالت نداشته است، کشور قابل اعتمادی است و دولت روحانی از این فرصت میتواند استفاده کند.
در حوزه سیاست داخلی گویی نوعی تغافل وجود دارد. در این خصوص نظر شما چیست؟
البته پیدا کردن راهحلهای منطقی و آشتیجویانه برای آزاد کردن زندانیان سیاسی و پایان دادن به حصر نیز مهم است. این مساله هم یکی از دستور کارهای مهم دولت روحانی است. آقای روحانی رییسجمهور کشور است و نمیتواند خود را به ندیدن بزند و اعلام کند که مسوول این موضوعات نیست. بالاخره رییسجمهور رییس شورای عالی امنیت ملی هم هست. دولت روحانی با چالشهای دیگری هم روبهرو است. مثلا تندروها و محافظهکاران سعی میکنند مردم را تحریک کنند و خصوصا شرایط اقتصادی امکان دارد که با کاهش قیمت نفت در ماههای آینده سختتر شود. بنابراین عدهیی از افراطیون مردم را تحریک خواهند کرد و دولت روحانی را زیر سوال میبرند اما این چالشها به عقیده من در مراحل بعدی قرار دارد. چالشهای اصلی همان است که اشاره کردم.
برخی اصلاحطلبان اشاره کردند که دولت روحانی مناسب برای دوران گذار از دورهیی است که کشور قبلا با آن مواجه بوده است. به عقیده شما این دوره گذار چهار ساله است یا ٨ ساله؟
آقای روحانی باید بداند که زمین سوخته را تحویل گرفته است و جامعه مدنی ایران توسط دولت احمدینژاد در هم شکسته شده است. تیراژ مطبوعات پایین آمده و نهادهای مدنی با بحران روبه رو بودهاند، فعالیت احزاب مختل شده است و تفکرات پوپولیستی و خرافهگرایی رواج پیدا کرده است. نوعی پوپولیسم رشد کرده است. پوپولیسم اقتصادی که مبتنی بر توزیع منابع ملی بوده به وجود آمده است. دولت آقای روحانی در وضعیت آشفته و بحرانی در حوزه اجتماعی دولت را تحویل گرفته است. بنابراین دولت روحانی اگر در آینده کمک به تقویت جامعه مدنی کند و انتخابات خوبی را برای مجلس برگزار کند قطعا دولت تداوم پیدا خواهد کرد اما اگر قادر به ایجاد این شرایط نباشد و موجی از بدبینی و دلخوری و ناامیدی، بیاعتمادی و دلزدگی جامعه را فرا بگیرد دولت آقای روحانی نمیتواند به راحتی به چهار سال دوم برسد.
دولتی که با حمایت اصلاحطلبان به قدرت رسید با کارشکنی تندروها مواجه است. چگونه باید میان مطالبات مردم و کارشکنی تندروها به یک تعادل رسید که هم مردم راضی باشند و هم افراطیها موفق نشوند؟
دولت آقای روحانی محصول امیدواری مردم توسط اصلاحطلبان بود. اصلاحطلبان مردم را به صندوق رای امیدوار کردند. در دولت آقای روحانی، فرمانداران و وزارت کشور باید به گونهیی عمل کنند که در انتخابات مجلس آینده کسانی را که ناامیدند و رایی که به روحانی دادند اشتباه میدانند، دست بالا را نداشته باشند. من اطمینان دارم که اگر دولت آقای روحانی قادر نباشد در حوزههای داخلی و خارجی برنامههای خود را جلو ببرد، دست کسانی بالا خواهد بود که میگفتند رای دادن به روحانی در سال ٩٢ اشتباه خواهد بود چون ما دچار بنبست سیاسی هستیم و تکلیف حصر مشخص نخواهد شد و تا تکلیف دولت احمدینژاد و خطاهای او در انتخابات ٨٨ روشن نشود نباید به صندوق رای رجوع کرد. دیدیم که اصلاحطلبان با تصدیق مردم از انتخابات ٨٨ عبور و کمک کردند مردم پای صندوق رای بیایند و آقای روحانی را انتخاب کردند. نباید بگذاریم انتخابات مجلس آینده دوباره با رد صلاحیتها و جوسازی که رسانههای همگانی و مراجعی که از بیت المال تغذیه میکنند شروع به تبلیغ جناح و افراد خاصی کنند این مساله همان بحرانها و مشکلاتی را به وجود میآورد که در گذشته ایجاد کرد و متاسفانه در آن دوران کشور ما بسیار ضربه خورده است. باید کسانی که دستشان به قدرت میرسد و مقامی دارند بیطرفی خود را در انتخابات اعلام کنند. به خصوص شورای نگهبان نباید اشتباهی را که در سال ٨٨ مرتکب شد، تکرار کند. در آن سال دیدیم که برخی اعضای شورای نگهبان رسما و به صورت آشکارا از بعضی کاندیداها حمایت و برای آنها تبلیغات کردند. قداست نهاد شورای نگهبان با بیطرفی باید حفظ شود و تمامی نیروهای نظامی و امنیتی، باید از فعالیت سیاسی باز داشته شوند و این وصیت رهبر فقید انقلاب است. دولت روحانی مسوول است که شرایط را برای یک انتخابات سالم و رقابتی مهیا کند و هرچه او در این زمینه تلاش بیشتری داشته باشد امید مردم و اعتماد مردم را به خود بیشتر خواهد کرد. اعتماد و امید مردم سرمایه اجتماعی بسیار گرانقدری است که ارزش آن به مراتب از منابع نفتی و منابع اقتصادی کشور بالاتر است. این سرمایه اجتماعی نباید دچار فروپاشی شود. جامعه ما از شکاف دولت و ملت رنج میبرد. الان که این شکاف میان دولت و ملت تا حدودی ترمیم شده است باید کاری کنیم که این شکاف به حداقل خود برسد.