بررسیها و پژوهشها نشانگر آن است که به رغم پیشرفت چشمگیر جهانی در زمینه وضع قوانین و تعیین چارچوبهای حقوقی و تنظیم برنامههایی در راستای حقوق بشر از سوی نهادها و سازمانهای بینالمللی و منطقهای، پدیده خشونت با شکلهای مختلف آن همچنان رو به گسترش است. نتیجه آمارگیریهای صورتگرفته از طرف برخی سازمانهای جهانی نیز حاکی از آن است که زنان و کودکان بیشترین قربانیان رشد خشونت در این سو و آن سوی جهان را تشکیل میدهند.
به گزارش جماران به نقل از شفقنا، در گزارشی که پیرامون پدیده خشونت تهیه کردهایم، خواهیم کوشید که پس از تعریف و بازشناخت زمینههای آن، با تأکید بر خشونت خانوادگی و دینی، به مقولهای بپردازیم که اهمیت و گسترش آن در جهان اسلام بر کسی پوشیده نیست و پیامدهای منفی آن بر مسلمانان، خواه در قلمرو جهان اسلام یا بیرون آن، نمود بیشتری دارد.
تعریف خشونت
خشونت آسیبی اجتماعی است که نتایجی خطرناک را در پی دارد. خشونت را این گونه تعریف کردهاند که رفتاری است معنوی یا مادی، با به کارگیری زور که به دیگران، فارغ از رنگ و نژاد و دین، و با صرف نظر از گروه سنی یا اجتماعی آنان، گزند میرساند. خشونت را به مادی و معنوی تقسیم کردهاند و بر این عقیدهاند که:
خشونت مادی عبارت از زدن و کشتن عامدانه با استفاده از آلات کشنده اعم از اسلحه و دیگر ابزاری است که به قصد انتقام یا تخریب اموال عمومی یا شخصی صورت گیرد.
خشونت معنوی اما کرامت افراد را هدف میگیرد و آنان را از حق طبیعی اظهارنظر آزادانه باز میدارد و یا به پذیرش ناگزیرانه اندیشههای دیگران وادار میکند، و حق ایشان در بهرهمندی از اصول شرعی و قانونی زندگی را از آنان میگیرد.
خشونت علاوه بر این، به خشونت در محدوده جامعه و خانواده هم تقسیم میشود که البته هر کدام دلایل و قربانیان خاص خود را دارد.
زمینههای خشونت
خشونت در جوامع مختلف، دلایل و زمینههای متفاوتی دارد، اما هر چه باشد، پیامدهای منفی آن هم اشخاص و هم جوامع و کشورها را در بر میگیرد. خطرناکترین و گستردهترین و رایجترین انواع آن، خشونتهای خانوادگی و دینی است که از سلطه یکی از افراد خانواده بر زنان و کودکانی که حلقههای ضعیفتر آن منظومه خصوصی را شکل میدهند، سرچشمه میگیرد؛ دو گروهی که در طول سال 2014 خشونت بر ضد آنان رو به تزاید نهاده و بر اساس گزارشها و بررسیهای منتشر شده از سازمان ملل متحد، خشونت بر ضد زنان مثل بیماری وبا در سراسر جهان پراکنده شده است.
نشریه پزشکی The Lancet در 21 نوامبر 2014 گزارش داده است که از هر سه زن در جهان، یک نفر قربانی خشونت خانوادگی است. به رغم تلاشهای صورت گرفته در زمینه مبارزه با خشونت بر ضد زنان، هنوز 140 میلیون زن و دختر جوان در معرض انواع خشونت، مانند ختنه اجباری در بسیاری از کشورها، قرار دارند، حدود 70 میلیون دختر زیر هجده سال به ازدواج وادار میشوند و 7درصد از زنان در طول زندگی خود مورد تعرض قرار میگیرند.
اما در مورد خشونت نسبت به کودکان، باید گفت که تفاوتی میان سال 2014 با سال پیش از آن رخ نداده است، و بر اساس آمارهای چندین سازمان، میلیونها کودک در اطراف و اکناف جهان، همچنان مورد انواع خشونت هستند. دفتر یونیسف در انگلستان، سازمان حمایت از کودکان وابسته به سازمان ملل در گزارش اخیر خود یادآور شده است که در هر پنج دقیقه یک کودک در جهان میمیرد و بیشتر این مرگومیرها خارج از مناطق جنگی است که انتظار میرود تنها جایی باشد که کودکان در آن تلف میشوند.
در زمینه خشونت جسمی و روحی، آمار وحشتناک است، روزانه میلیونها کودک در معرض ضرب و جرح قرار دارند و یا به کارهای سنگینتر از توان بدنی خود وادار میشوند، یا مورد تعرض جنسی یا خرید و فروش هستند؛ امری که به گواهی نهادهای حقوقی جهانی مانند "کمیته حقوق بشر" یا "دیدهبان حقوق بشر" یا دفتر بررسیهای فدرال آمریکا" و " دفتر دادستان مکزیک" یا "دفتر کودکان سازمان ملل" دایره خشونت بر ضد کودکان را روزبهروز به شکلی خوفناک گستردهتر میکند.
مایه هراس واقعی آن است که نسبت رو به رشد خشونت بر ضد زنان و کودکان، در کشورهای عربی و اسلامی و در رأس همه آنها، افغانستان و پاکستان و مصر و مراکش بیش از دیگر کشورها است.
خشونت دینی و پیامدهای منفی آن بر ضد مسلمانان
بر کسی پوشیده نیست که اینک بسیاری از مساجد جهان اسلام و عرب از مکان عبادت و آرامش و آسودگی روانی به مکانی برای سخنرانیهای آتشین و خشونتآمیز فراقارهای تبدیل شده است و گروههای مدعی مسلمانی با سردادن شعارهای متعدد و نامگذاریهایی مختلف با استفاده از اسامی مورد احترام، به نام دین، به خشونت معنوی و مادی میپردازند و در جلو چشم سازمانهای امنیتی و دولتی که هیچ راهبرد آشکاری برای مبارزه با پدیده خشونت دینی ندارند، جامعه و خانواده را آماج اهداف زیانبار خود میکنند. پیامدهای منفی این امر تنها به مسلمانان ساکن در کشورهای اسلامی خلاصه نمیشود، بلکه میلیونها مسلمان ساکن در کشورهایی را در برمیگیرد که به آنها پناه داده و فرصت زندگی و آزادی برگزاری مراسم مذهبی را به آنان دادهاند.
جهان اسلام کی از این خواب گران برخواهد خاست و راهبردی نمایان برای از بین بردن پدیده خشونت دینی ترسیم خواهد کرد؟