طبق واقعیتهای موجود دولت گوی رقابت را از مجلس ربوده است اما به هرحال انتخابات ریاستجمهوری خاصیتی متفاوت از مجلس دارد. در این انتخابات روشهای پوپولیستی کارایی چندانی در کسب رای ندارد و جلبتوجه مردم از طریق این روشها آن هم در سطح ملی کار آسانی نیست. اگر انتخابات مجلس رقابتی باشد با قانون فعلی هم میتوان پارلمانی متاثر از خواسته جامعه تشکیل داد ولی خروج این انتخابات از حالت رقابتی پارلمان را از اراده عمومی دور میکند
به گزارش جماران، انتخابات مجلس در هر دوره با اما و اگرها و هیجانات خاص خود برگزار میشود و ٢٩٠ نفر که قرار است نماینده مردم و وکیل آنها باشند بر کرسیهای بهارستان تکیه میزنند. اما فعالیت هر دوره از پارلمان تاکنون با جنجالهای زیادی همراه بوده و درگیریها گاهی به تنشهای شدید لفظی و حتی فیزیکی کشیده است. انتقادات زیادی متوجه عملکرد هر دوره از مجلس شورای اسلامی بوده و برخی هم اعتقاد دارند پارلمان ایران آنطور که باید و شاید فعالیت نمیکند و از فضای کلی جامعه و خواستههای عمومی دور شده است. صحت و سقم این ادعا و چرایی و چگونگی آن را با احمد شیرزاد، نماینده اصفهان در دوره ششم مجلس در میان گذاشتیم. شیرزاد از نحوه برگزاری انتخابات مجلس و شیوههای کسب رای توسط نمایندگان شدیدا انتقاد میکند و معتقد است تنزل شعارهای انتخاباتی تا مسائل منطقهیی و دغدغههای خرد محلی پارلمان ایران را از بعد ملی و سیاسی خود جدا کرده است. او که از کاندیداهای رد صلاحیت شده برای دور هفتم مجلس است دفاع سفت و سختی از عملکرد مجلس ششم میکند و باور دارد که این دوره از مجلس نقطه عطف دموکراسی در ایران است. دفاع سرسختانه شیرزاد تا آنجا ادامه داشت که حاضر نشد بدون بررسی و تحلیل عملکرد دورههای دیگر، انتقادی به دوره ششم مجلس وارد کند. شیرزاد همچنین عملکرد قاطبه دورههای مجلس را به چالش میکشد و عنوان میکند که از لحاظ زمینههای تحصیلی و تجربیات کاری نمایندگان مجلس ایران یکی از غیرحرفهییترین پارلمانهای دنیاست.
انتخابات مجلس با تفاوتهایی اساسی از نظر نحوه برگزاری و جامعه رایدهنده نسبت به دیگر انتخاباتها برگزار میشود. با توجه به ویژگی منطقهیی بودن این انتخابات و همچنین نحوه انتخاب نمایندگان به نظر شما نهاد پارلمان در ایران تا چه اندازه برآیند خواست عمومی جامعه است؟
این مساله وابستگی زیادی به سیستم انتخاباتی و قانون انتخابات دارد. قانون انتخابات در ایران فراز و نشیب زیادی داشته است. شرط اخذ نصف آرای رایدهندگان قبلا وجود داشت و کاندیداهایی که میتوانستند در دور اول بیش از نیمی از آرای رایدهندگان را کسب کنند انتخاب میشدند و در غیر این صورت انتخابات به دور دوم کشیده میشد. در نخستین انتخابات، نمایندگان به این طریق انتخاب شدند و از طرفی حمایت روحانیون از برخی لیستهای انتخاباتی باعث شد مردم هم رای قاطعی بدهند و در نتیجه بسیاری از چهرههای شاخص و پرنفوذ در دور اول به مجلس راه یافتند. در انتخابات دوره اول طبیعتا شور و حال انتخاباتی در جامعه بود و مردم از روحانیون تبعیت میکردند. به ویژه لیستهای مشترکی که جامعه روحانیت مبارز و مجمع مدرسین حوزه علمیه قم تهیه کرده بودند نیز در مشارکت بالای جامعه نقش داشت. ائتلافی قدرتمند در دورههای اول شامل حزب جمهوری اسلامی و انجمن اسلامی معلمان که البته تشکلی با گرایش چپ بود، تشکیل شده بود که اگر کسی را معرفی میکرد به احتمال زیاد رای میآورد و رقابت چندانی میان افراد وجود نداشت. به تدریج شرط اخذ نیمی از آرا انتخابات مجلس را با مشکل مواجه کرد و دیگر کمتر کسی میتوانست این درصد از آرا را کسب کند. قانون انتخابات به همین خاطر تغییر کرد و شرط یک چهارم آرا از سال ٧٨ در قانون انتخابات قرار گرفت. به این ترتیب اگر در حوزهیی درصد مشارکت ٦٠ درصد باشد با یکچهارم آرا، یعنی ١٥ درصد جمعیت حوزه کاندیداها میتوانند وارد مجلس شوند. البته این مساله به خودی خود ایرادی ندارد و اگر واقعا پای رقابت در میان باشد و احزاب و گروههای سیاسی مشارکت فعالی داشته باشند مجلس برآمده از چنین انتخاباتی میتواند نشاندهنده ترکیب آرای جامعه باشد. در هیچ جای جهان هم مشارکت مردم صد در صد نیست و نمایندگان هم برای راهیابی به پارلمان موظف به اخذ اکثریت آرای جامعه نیستند. اما قانون یک چهارم باعث میشود نمایندگانی به مجلس راه یابند که بدنه اجتماعی گستردهیی نداشته باشند. اما اگر انتخابات رقابتی باشد و امکان ائتلاف احزاب وجود داشته باشد و هر حزب از یک سال قبل بداند که میتواند با کاندیدای مورد نظرش وارد انتخابات شود درصد مشارکت هم بالاتر خواهد رفت.
آیا میتوان گفت کاندیداها برای ورود به مجلس به جای مطالبات عمومی و ملی روی روابط و روشهای غیر سیاسی سرمایهگذاری میکنند؟
بله، در این وضعیت به جای توجه به مطالبات کلان و ملی بیشتر روی مطالبات اقتصادی سطح پایین و پررنگ کردن جنبههای قومیتی و قبیلهیی تمرکز میشود. در نتیجه رای افراد در کلانشهرها کاهش پیدا میکند و با انجام تلاشهایی که به اعمال رای بیار معروف است شخص با اقناع ١٠ تا ١٥ درصد اهالی منطقه وارد مجلس میشود. اخد حداقل یک چهارم آرا صرفا مربوط به دور اول است و اگرانتخابات به دور دوم کشیده شود همین شرط حداقلی هم وجود ندارد. بنابراین با قانون فعلی انتخابات میتوان با کنار گذاشتن شعارهای کلان سیاسی و انجام مانورهای تودهیی و پوپولیستی و عوامگرایانه رای تضمین شدهیی کسب کرد.
چنین روشهای کسب رای در چه شرایطی اثرگذاری خود را از دست میدهند؟
به یاد دارم در انتخابات مجلس ششم وقتی موج اصلاحطلبی بلند شد اینگونه روشها هم به محاق رفت و کارایی خود را از دست داد. موج انتخابات معنیدار سیاسی باعث شد رفتارهای پوپولیستی بیاثر شود اما زمانی که این موجها میرا یا متوقف شود این رفتارها باز هم انتخابات را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
در انتخابات ریاستجمهوری شاهد هستیم که کاندیدایی با کسب اکثریت قاطع آرا دولت را به دست میگیرد و عامل اصلی این پیروزی هم معمولا میزان توجه او به خواستههای عمومی است. در مقام مقایسه، کدام یک از دو نهاد پارلمان و دولت در نمایندگی آرای عمومی پیشروتر است؟
طبق واقعیتهای موجود دولت گوی رقابت را از مجلس ربوده است. اما به هرحال انتخابات ریاستجمهوری خاصیتی متفاوت از مجلس دارد. در این انتخابات روشهای پوپولیستی کارایی چندانی در کسب رای ندارد و جلبتوجه مردم از طریق این روشها آن هم در سطح ملی کار آسانی نیست. اگر انتخابات مجلس رقابتی باشد با قانون فعلی هم میتوان پارلمانی متاثر از خواسته جامعه تشکیل داد اما خروج این انتخابات از حالت رقابتی پارلمان را از اراده عمومی دور میکند.
پیشنهاد شما در این خصوص چیست؟
بخشی از این مساله به تغییر قانون انتخابات برمیگردد. در چند سال گذشته طرح استانی شدن انتخابات مجلس در پارلمان مطرح شد اما به سرانجام نرسید. این طرح میتواند انتخابات مجلس را از حالت محلی و منطقهیی جدا کند و گرایشهای ملی را پررنگتر سازد. در این حالت افراد نمیتوانند با آرای پایین به مجلس راه پیدا کنند و در نتیجه نمایندگانی مردمیتر در پارلمان حضور خواهند یافت. در شرایط کنونی افراد با دوری از برخی جریانها و همچنین نزدیکی با برخی جریانهای دیگر وارد مجلس شوند و اینجاست که موضوع نظارت بر انتخابات اهمیت خود را نشان میدهد. گروههای سیاسی اصلی تصویر شفافی از برگزاری انتخابات ندارند و بلاتکلیفی جریانها باعث میشود که نتوان بر کاندیداهای قدرتمند سرمایهگذاری کرد. مهمترین مساله به نظر من این است که اگر نپذیریم نمایندگان مجلس باید در رقابتهای سیاسی وارد این نهاد شوند وضعیت موجود تغییری نخواهد کرد.
آقای شیرزاد، شما در دورهیی نماینده مجلس بودید. آیا هیچ انتقادی به عملکرد مجلس ششم وارد نیست؟ اگر به گذشته برگردید کدام یکی از تصمیمها و مواضع خود را اصلاح میکنید؟
انتقاد قطعا وجود دارد اما مایل نیستم که در این باره صحبت کنم. اگر همه دورههای مجلس در ایران را بررسی میکردیم ممکن بود انتقاداتی هم به عملکرد دوره ششم وارد کنم اما بدون تحلیل دورههای دیگر نمیخواهم مجلس ششم را به چالش بکشم.
در دورههای مختلف مجلس ایران معمولا گروههای تندرویی از چپ تا راست حضور داشتهاند. به نظر شما علت این مساله چیست و آیا موضعگیری تند این گروهها میتواند منفعتی برای جامعه در بر داشته باشد؟
موضعگیریهای تند برخی گروهها لزوما منفی نیست و باید در نظر داشت نبض مجلس به دست کسانی است که شعار میدهند یا افرادی که بر اساس معیار خود واکنش نشان میدهند. طرح برخی مسائل رادیکال در مجلس بهتر از مطرح شدن آنها در خیابان است و اصولا یکی از کارکردهای مهم مجلس انعکاس هیجانات جامعه است. مجلس بیسر و صدا نشاندهنده فعالیت مثبت مجلس نیست.
منبع: اعتماد