عالی ترین دیپلماتهای جهان زیر یک سقف، زیر کنگرههای مجلل یک هتل لوکس و پنج ستاره، در پایتخت موسیقی جهان گردهم آمده اند، تا سازی را نواخته و پرده آخر سمفونیای را روی سن ببرند که 12 سال است نت به نت، پرده به پرده تا اینجا آمده و اکنون منتظر گشایش نهایی است.
سخت است بیخبری از پروندهای چنین حساس آن هم در روزهایی چنین به غایت کلیدی. ظریف، کری و اشتون طی سه جلسه دیدارهای رودررو و فشرده داشتهاند، وزیر خارجه کشورمان با همتایان فرانسوی و انگلیسی خود دیدار و سپس با والتر اشتاینمایر وزیر خارجه آلمان گفتوگو داشته است.
به شکل روزانه سید عباس عراقچی و مجید تختروانچی با وندی شرمن، هلگا اشمید، هیاتهای روسی و چینی و مقامات تروئیکای اروپایی چانهزنی داشتهاند و همه و همه این رویدادها پشت درهای بسته به منصه ظهور رسیده و خبری موثق و قابل اعتنا به بیرون درز نیافته است. بیشک این عدم اشراف و آگاهی بر اضطراب و هیجان ماجرا میافزاید و البته زمینه سوءاستفاده مغرضان و مانورهای تبلیغاتی و رسانهای آنان را نیز فراهم میکند، بازار شایعات و گمانهزنیها داغتر و جنجالیتر از همیشه است،
خبرهایی که به یکباره موج رسانهای ایجاد میکنند و لحظاتی بعد تکذیبیه آن روی خروجی خبرگزاریهای دیگر میرود. «ظریف به تهران میآید» خبری که میتواند سرنوشت مذاکرات را وارد فاز دیگری کند اما ساعتی بعد این موضوع تکذیب میشود و بالاخره خود ظریف اعلام میکند: پیشنهاد جدید و قابل توجهی که بخواهم با خود به تهران ببرم، مطرح نشد.
ورود و خروج وزرای خارجه شش قدرت جهانی به وین نیز توجهها را به خود جلب کرده و حتی شایعه پیوستن وزیر خارجه عمان به مذاکرات وین نیز اذهان را به خود معطوف داشته است اما آنچه که اصل و متن ماجراست، یعنی روند مذاکرات و شیب مثبت و منفی آن در هالهای از ابهام قرار دارد.
وفق اظهار نظرهای رسمی و رسانهای هر چهار گزینه محتمل امکان حصول در 48 ساعت آتی را دارند: توافق نهایی و جامع، توافق روی چارچوبهای کلی و تعیین بازه زمانی برای حل و فصل جزئیات، تمدید مذاکرات و بالاخره شکست. در این میانه همه چیز به این ساعات انتهایی، چانه زنی دیپلماتها و تصمیمات مهم پایتختها گره خورده و البته به نظر میرسد دو گزینه ابتدایی بیشترین امکان وقوع را داشته و منافع دو طرف ماجرا در حصول چنین نتایجی باشد.
کری و ظریف ایستاده در وین
پس ازآنکه محمد جواد ظریف وزیر خارجه کشورمان اعلام داشت که پیشنهاد جدید و قابل توجهی که بخواهم با خود به تهران ببرم، مطرح نشد از این رو، سفرم به تهران را لغو کردم. وزیر خارجه آمریکا، جان کری نیز برنامه سفر موقت خود به پاریس را لغو کرده و ترجیح داد یک روز دیگر در وین بماند. نکته جالب آنکه اظهارات کری طی چند روز گذشته تلطیف شدهتر از همتایان اروپایی بوده و به نظر میرسد بر خلاف پیشبینیها مواضع آمریکا تعدیل شدهتر از شرکای اروپایی باشد.
این نکته البته برآمده از دو مولفه است. از یکطرف آمریکا به عنوان ابر قدرت در ساختار تک قطبی نظام بینالملل از هژمونی و قدرتی برخوردار است که برای واکنشهای خود تابع ملاحظات پیرامونی نشده و به عنوان مثال ترسی از لغو قرار داد نظامی یا روابط اقتصادی با دولتهای متخاصم توافق نداشته باشد. ازطرف دیگر اوباما نمیخواهد بهترین فرصت ممکن برای تغییر در عرصه سیاست خارجی و تحقق یکی از مهمترین شعارهای انتخاباتیاش را با توجه به تحولات داخلی و قدرتیابی جمهوریخواهان در مجلسین آمریکا از دست رفته ببیند.
درست است که فشار قدرتهای منطقهای روند فزایندهای به خود گرفته و محافظه کاران داخلی نیز از همه اهرمهای خود برای در تنگنا قرار دادن اوباما بهره میگیرند اما اوباما مایل است راه حل بینابینی از میان زیادهخواهی مخالفین و توقعات طرف ایرانی ایجاد و توافق را به نقطه ثبات رهنمون کند.
در همین راستا کری فعالتر از همیشه با همپیمانان در 1+5 و نیز شرکای منطقهای مشغول رایزنی بوده و وین را دفتر هماهنگی کرده است. با چنین پیشزمینهای چهارمین دیدار سه جانبه ظریف، اشتون و کری عصر روز شنبه در وین به انجام رسید تا زمینه برای مساعد کردن راه ناهموار در آخرین روزها و ساعتها بیشتر فراهم آید.
رایزنیها فشرده ادامه دارد
پس از دیدارهای روز جمعه میان ظریف با همتایان، آمریکایی، فرانسوی و انگلیسی و نیز دیدارهای دو جانبه و سه جانبه هیات ایرانی با طرف آمریکایی و تروئیکای اروپایی و مقامات روسی و چینی. شنبه نیز رایزنیها سخت و فشرده پی گرفته شد.
با ورود وزیر خارجه آلمان به وین، فرانک اشتاینمایر با محمد جواد ظریف دیدار و گفتوگو کرد. وزیر خارجه آلمان در بدو ورود خود به وین اعلام داشت که زمان سرنوشتسازی است و فرصت امروز در ۱۰سال گذشته نزدیکترین زمانی است که برای توافق به وجود آمده است. همچنین قرار است وزیر خارجه فرانسه نیز امروز یکشنبه به وین بازگردد و به مذاکرات هستهای بپیوندد.
از طرف دیگر وزیر خارجه روسیه نیز دیدار خود با وزرای خارجه تانزانیا و بروندی را که قرار بود روز یکشنبه انجام شود، لغو کرده و با این وصف به نظر میرسد او نیز عازم وین باشد چرا که لاوروف با کری نیز گفتوگوی تلفنی داشته و در آن بر افزایش تلاشها برای رسیدن به توافق تا سوم آذر، تاکید شده بود.
نکته آنکه وزارت خارجه روسیه نیز پیشتر اعلام کرده بود که در صورت پیشرفت مذاکرات وزیر خارجه روسیه به وین خواهد آمد. گفتنی است معاونان وزرای خارجه ایران و روسیه نیز شنبه با یکدیگر دیدار داشتند و از طرف دیگر اصلی ترین و رسمیترین مرحله مذاکرات یعنی مذاکرات کارشناسی با حضور تمامی هیاتهای 1+5 و طرف ایرانی از عصر شنبه آغاز شد. وزیر خارجه کشورمان همانند همتای آمریکایی خود روزهای پرکاری را در وین سپری میکند و علاوه بر رایزنی با طرفهای درگیر در مذاکرات، صبحگاه شنبه نیز با وزیر خارجه اتریش دیدار و گفتوگو داشت، دیداری که به علت میزبانی و نیز نقش میانجیگری اتریش میتواند مهم و اثر گذار باشد.
اختلافات پا برجا در برابر گریز نهایی
سخنگوی وزارت خارجه آمریکا با اشاره به زمان اندک باقیمانده و فرصت کم برای رسیدن به توافق گفته است: مذاکره کنندگان ما به سختی برای رسیدن به نتیجه در این تاریخ تلاش میکنند اما اختلافات جدی هنوز به قوت خود باقی است. وی البته تاکید کرده است تلاشها برای رسیدن به راه حل و رسیدن به توافق و شکست زمان ادامه دارد. در همین حال سخنگوی وزارت خارجه انگلیس در اظهار نظری ناهمسو با رویکرد مثبت به مذاکرات گفته است: ما خواهان لغو جزئی تحریمها علیه ایران هستیم. این اظهارات در حالی به انجام میرسد که طرف ایرانی با صراحت و قاطعیت خطوط قرمز و چارچوبهای خود را تبیین و تشریح کرده و به نظر میرسد این گفتارها چندان جایی در واقعیت میدانی مذاکرات نداشته باشد.
آنچنان که حضور کری در وین و مذاکرات فشرده با ظریف نشان میدهد که این دو دیپلمات عالیرتبه قطبهای مذاکره، به دنبال ارائه راهحلهای تازه برای جلبنظر تصمیم گیران اصلی در پایتختها هستند و نمیخواهند پس ازپیشرفتهای قابلتوجه یکساله شاهد عقبگرد یا ایستایی در روندی باشند که مدتهاست برای پایانبخشی آن اهتمام دوچندان و البته بیسابقهای را مصروف داشتهاند.
نکته آنکه بطور معمول و بنابر سوابق تجربی و تاریخی در اینگونه مذاکرات به دلایل مختلف، تصمیمات بزرگ و نهایی در آخرین لحظات و معطوف به اراده سیاسی پایتختهاست و باید دید گریز بزرگ در لحظات پایانی رقم خواهد خورد. نکتهای که صلح طلبان جهانی با امید بسیار به آن مینگرند. در همین رابطه کوفی عنان دبیر کل پیشین سازمان ملل گفته است: اگر طرفهای مذاکرهکننده هستهای نتوانند به یک نتیجه مثبت دست یابند یک فرصت تاریخی را از دست خواهند داد.
در نهایت...
هر چه به لحظات پایانی مذاکرات نزدیک میشویم، اخبار مساعد بیشتر به گوش میرسد و امیدواری کفه سنگینتری به خود میگیرد. در آخرین تحولات، ایسنا به نقل از روزنامه کیودو ژاپن و به نقل ازیک منبع مطلع نوشته است: ایران و قدرتهای جهانی تلاش میکنند تا به یک چارچوب برای توافق هستهای دست پیدا کنند. این منبع آگاه تاکید کرده که دو طرف برای رسیدن به چارچوب کلی توافق نهایی تلاش کرده و مذاکراتشان را به منظور حصول توافق جامع تمدید میکنند. انتظار میرود چارچوب این توافق حول محور لغو تحریمهای غرب به صورت مرحلهای به ازای محدود شدن فعالیتهای غنیسازی اورانیوم در ایران باشد.
این گفتهها با پیشبینی اکثریت کارشناسان نیز همخوانی داشته و فرآیند معقولانه آن هم توافق را شدنی و قابل حصول میکند و هم معضل فرصت اندک باقیمانده را حل و فصل میکند. جالب آنکه خبرگزاری فرانسه نیز در گفتوگو با یک منبع ایرانی بر همین فرآیند تاکید کرده و آورده است: همه تلاش میکنند تا بر سر یک چارچوب کلی به توافق برسند بنابراین ما میتوانیم بعدتر روی جزییات کار کنیم. شاید مثبت شدن تراز مذاکرات علت واکنش صریح دو وزیر خارجه طی این چند روز باشد.
ظریف که به بالکن هتل کوبورگ آمده بود، پس از آنکه برای خبرنگاران دست تکان داد، در پاسخ به آنها مبنی بر این که اوضاع خوب است؟ گفت که انشاءا... خوب میشود. جان کری وزیر امور خارجه آمریکا نیز بالاخره به اظهار نظر پرداخته و گفت: در حال رقم زدن پیشرفت محتاطانهای هستیم. وی ادامه داد: شکافهای بزرگی باقی است که تلاش میکنیم کم شود. بدون شک دو وزیر خارجه بدون پیش زمینه و غیر هدفمند، بطور همزمان و در این شرایط حساس از امیدواری به روزهای آینده و پیشرفت نمیگویند و باید منتظر ساعات حساس پیش رو ماند که خبرها در راه است.
منبع: آرمان