جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

تحلیل توماس فریدمن از آنچه در خاورمیانه می گذرد

کد خبر: ۶۴۶۲۱
تحلیل توماس فریدمن از آنچه در خاورمیانه می گذرد

توماس فریدمن در نیویورک تایمز نوشت: وقتی که تلاش می کنید تا به درکی عقلانی از تحولات خاورمیانه برسید، یکی از مهمترین قواعدی که باید در نظر بگیرید، این است: آنچه سیاستمداران اینجا به صورت خصوصی و غیرعلنی به شما می گویند، معمولا نامربوط است. آنچه بیشترین اهمیت را دارد و رفتار آنها را به درستی توضیح می دهد، حرف هایی است که آنها به صورت علنی و خطاب به مردم خود می گویند.

به گزارش جماران به نقل از شفقنا، در حالی که باراک اوباما از اعزام تعداد بیشتری از مشاوران نظامی آمریکا به عراق جهت کمک به جنگ داعش خبر می دهد، این بسیار ضرورت دارد که ما به دقت به آنچه بازیگران کلیدی منطقه می گویند، گوش کنیم؛ حرف هایی که آنها به صورت علنی، به زبان مادری، درباره یکدیگر یا درباره مطالبات و توقعات خود می گویند.

به عنوان مثال، موسسه مطالعات رسانه خاورمیانه (Memri) به تازگی بخشی از مصاحبه محمد صادق حسینی، مشاور پیشین محمد خاتمی رییس جمهور سابق ایران را منتشر کرده که در روز 24 سپتامبر، توسط شبکه تلویزیونی "میادین" پخش شده است. وی در این مصاحبه می گوید که ایران شیعی، از طریق نمایندگان و عناصر خود به صورت غیر رسمی کنترل 4 پایتخت عربی را به دست گرفته است: بیروت از طریق جنبش شیعی حزب الله، دمشق از طریق رژیم شیعی- علوی بشار اسد، بغداد از طریق دولت عمدتا شیعی عراق و صنعا از طریق جنبش شیعی حوثی ها.

حسینی درباره ایران و متحدانش گفته است: "ما در محور مقاومت، سلاطین جدید مدیترانه و خلیج فارس هستیم. ما در تهران، دمشق، حومه جنوبی بیروت (پایگاه حزب الله)، بغداد و صنعا نقشه منطقه را ترسیم خواهیم کرد. ما همچنین سلاطین جدید دریای احمر هم هستیم."

وی همچنین گفته است که عربستان سعودی، قبیله ای در آستانه انقراض است.

شاید ما این حرفها را نشنیده باشیم، اما اعراب سنی قطعا شنیده اند؛ به ویژه اکنون که ممکن است ایالات متحده و ایران به جنگ سرد 35 ساله خود پایان دهند و به توافقی دست یابند که به ایران اجازه پیگیری یک برنامه انرژی "صلح آمیز" هسته ای را بدهد. این حرفها، شاید برای رویداد دیگری که احتمالا از قلم انداخته اید نیز توضیح مناسبی داشته باشد: شبه نظامیان سنی در روز 3 نوامبر به یک روستای شیعه نشین در عربستان حمله کردند و 5 سعودی شیعه حاضر در یک مراسم مذهبی را از پای درآوردند.

خب، دست کم رجب طیب اردوغان رییس جمهور ترکیه در دنیای مدرن زندگی می کند اما، صبر کنید، اسمی که اردوغان برای جدیدترین پل احداثی روی تنگه بسفر در نظر گرفته، چه بود؟ پاسخ این است: پل سلطان سلیم. سلطان سلیم اول، سلطان سنی مذهب ترکیه بود که در سال 1514 میلادی صفوی های شیعه ایران را به عقب راند. اقلیت علوی های ترکیه که پیرو یک فرقه شیعه هستند و اجداد آنها با خشم سلطان سلیم روبرو شدند، نسبت به این اسم پیشنهادی برای پل مذکور، معترض اند.

آنها می دانند که اسم سلطان سلیم، به یک باره از کلاه شعبده بازی اردوغان خارج نشده است. بر اساس دائرة المعارف بریتانیکا، سلیم اول، سلطان عثمانی بود که طی سالهای 1512 تا 1520 میلادی دامنه امپراتوری را تا سوریه، عربستان سعودی و مصر گسترش داد و عثمانی ها را به رهبری دنیای اسلام رساند. وی سپس رو به شرق آورد و صفوی های شیعه در ایران را که تهدیدی سیاسی و ایدئولوژیک علیه امپراتوری خود می دانست، به حضور در هژمونی عثمانی های سنی مذهب واداشت. سلیم نخستین رهبر ترک بود که همزمان سلطان امپراتوری عثمانی و خلیفه تمام مسلمانان به شمار می آمد.

جو بایدن معاون نخست وزیر آمریکا زمانی که ترکیه را به تسهیل در ورود شبه نظامیان داعش به سوریه متهم کرد، در اشتباه نبود. درست همان طور که تقریبا هر اسراییلی ذره ای "شهرک نشینی در کرانه باختری" را در وجود خود دارد، تقریبا هر مسلمان سنی مذهب نیز مقداری "رویای خلافت" را در سر می پروراند. بعضی از تحلیل گران ترکیه ای می گویند اردوغان، نه رویای ایجاد یک دموکراسی تکثرگرا در عراق و سوریه، بلکه رویای ایجاد یک خلافت مدرن سنی مذهب را در سر دارد؛ البته به شرطی که خود، و نه داعش رهبری این خلافت را بر عهده گیرد. تا آن زمان، او آشکارا ترجیح می دهد داعش را در آستانه مرزهای ترکیه ببیند، نه یک کردستان مستقل را.

شادی حمید - پژوهشگر مرکز سیاست خاورمیانه در موسسه بروکینگز- در مقاله ای با عنوان "ریشه های ظهور داعش" در نشریه "آتلانتیک" نوشته است: "داعش قدرت خود را از ایده هایی می گیرد که بین اغلب مسلمانان طنین و رزونانس بالایی دارد. آنها ممکن است با تفاسیر و قرائت های داعش از خلافت اسلامی موافق نباشند، اما خود مفهوم خلافت -حکومت سیاسی که در طول تاریخ اسلام، با اتکا به احکام و سنتهای اسلامی اداره شده - یک مفهوم قدرتمند است."

البته جوزف براود، پژوهشگر مسایل خاورمیانه می گوید اغلب اعراب سنی مذهب در مصر، شام و شبه جزیره عرب در اواخر قرن 19 میلادی کاملا با خلافت ترک ها مخالف بودند، زیرا آنها را به نوعی یک نیروی اشغالگر می دانستند.

در واقع این گروه های اسلامی سنی مذهب قرن بیستمی و به ویژه اخوان المسلمین بودند که ایده خلافت را احیا کردند. آنها خلافت اسلامی را به عنوان پاسخی ایده آل به ضعف و افول منطقه خود معرفی کردند و در گفتمان مذهبی خود جای دادند.

بین متحدان خاورمیانه ای آمریکا در جنگ داعش، آن قدر رویاها و کابوس های متضاد و متناقض وجود دارد که اگر فروید زنده بود، به یقین نمی توانست تعبیری برای آنها بیابد. اگر دقت کنید، درخواهید یافت "رویای دموکراسی تکثرگرای ما" در صدر فهرست رویاهای آنها جایی ندارد. البته که ما باید از این جزیره های محجوب و فروتن -اردن، کردستان، لبنان، ابوظبی، دبی، عمان- در مقابل داعش محافظت کنیم؛ به این امید که یک روز شاید بهترین نمونه و الگوی آنها نمایان شود. اما من تردید دارم که دیگر متحدان بدخلق و لجوج ما، با تمام رویاهای متفاوت شان، بتوانند بر سر مناسبات جدید تقسیم قدرت در عراق و سوریه به توافق برسند، حتی اگر داعش شکست بخورد.

انتهای پیام

دیدگاه شما