نزدیک به سه ماه است که وزارتخانه علوم بدون وزیر مانده است و هرگاه وزیری به بهارستان راه پیدا میکند با انواع بهانهجوییها از راه یافتن به ساختمان وزارتخانه باز میماند. مسلم است که وزارت علوم و به طورکلی حوزه علم و دانش حوزه حساسی است اما به شرط آنکه دغدغه به لحاظ برنامه باشد نه نگاههای جناحی در این رابطه محمدجواد هروی، نایبرئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات به آرمان میگوید وزارت علوم در تعارضات میان دولت و مجلس در امواج سیاسی فرو رفته است. او همچنین عنوان میکند زمانی که وزیری به مجلس معرفی میشود برنامههای آن از سوی بسیاری از نمایندگان حتی خوانده نیز نمیشود.
به گزارش جماران، مشروح گفتوگو آرمان با محمدجواد هروی به شرح زیر است:
وزارت علوم و انتخاب وزیر تبدیل به یک پروسهای پرحرف و حدیث شده است. نظر شما در این رابطه چیست؟
اگرچه وزارت علوم امروز از حساسیت بالایی برخوردار است اما باید گفت این وزارتخانه حکم خط مقدم را دارد و باید بعد از این نیز توجه ویژهای به آن شود. متاسفانه این احساس وجود دارد که در تعارضاتی که میان دولت و مجلس به وجود آمد دولت در این قضیه مبانی و ساختارهای وزارت علوم را کاملا منهدم کرده است و از سوی دیگر مجلس هم نتوانسته است ساختار روشنی برای این مساله پیدا کند و متاسفانه توپخانههای دولت و مجلس تنها وزارت علوم را هدف قرار داده است. حال اینکه این غفلت عظیمی است و باید توجه داشت وزارت علوم خاکریز اول ما محسوب میگردد، چراکه برای مبارزه با استکبار جهانی امروز لازم نیست لباس رزم بپوشیم بلکه قرار است اقتصاد دانش بنیان را پیگیری کنیم حال سوال اینجاست، بدون پشتوانهای مانند وزارت علوم چگونه میتوانیم وارد این قضیه شویم. امروز همه مسئولان و همه کسانی که به نحوی از انحا به وزارت علوم انتقاد دارند دارای نگاه ضعیفمانده هستند؛ یعنی هجمهای را متوجه وزارت علوم میکنند که از منظر نسل اول دانشگاههای دنیاست درحالی که ما از نسل سوم دانشگاهها هستیم و مسلما نیازهای امروز با نیازهای نسل اول متفاوت است. من تعجبم از آن است که آنهایی که مدام بر مخالفت خود با سیاستهای وزارت علوم و دولت پافشاری میکنند حتی اطلاعات اولیه هم از این وزارتخانه ندارند و حتی آمارهایی هم که ارائه میدهند آمارهای حرفهای نیست. مثلا یکی از نهادهایی که جا داشت در مساله وزارت علوم ورود پیدا کند و نقش پررنگی داشته باشد شورایعالی انقلاب فرهنگی بود. شورایعالی انقلاب فرهنگی با نقشی که از خود نشان میدهد کمکم به سمت یک نهاد با کارکردی تشریفاتی به پیش میرود و خدا نکند نهادهای نظارتی ما تا این حد ضعیف شوند به اندازهای که در برابر مسائل مهم کشور تا این حد بیتفاوت جلوه کنند. شورایعالی انقلاب فرهنگی در جریان مسائلی که برای وزارت علوم به وجود آمد چه از نظر انتقادهای مجلس و چه از لحاظ دفاعیات دولت باید بهتر از اینها عمل میکرد. بنابراین به نظر میرسد در هنگامهای که وزارت علوم را باید تقویت و آن را از نگاههای سیاسی مبرا میکردیم عملا وزارت علوم را آنچنان در امواج سیاسی فرو بردیم که امروز نمیتوان آن را از این وضعیت به راحتی دور کرد و نهیب ضرباتی که به این وزارتخانه در ماههای اخیر وارد شده به قدری سخت است که یکی دو سال به طول میانجامد تا این وزارتخانه بتواند وضعیتی عادی پیدا کند. بنابراین به نظر میرسد باید یک تجدیدنظر نسبت به وزارت علوم از منظر مجلس و دولت توامان صورت بگیرد و این وزارتخانهای که میتواند کانون حادثه برای نظام و یک منبع اقتصادی و درآمدزایی برای کشور باشد، باید از این ولوله و امواج متعارض خارج گردد.
شما عنوان کردید شورایعالی انقلاب فرهنگی در زمینه وزارت علوم میتوانست بهتر عمل کند؟ بهعبارت دیگر شورای انقلاب فرهنگی باید چه کار میکرد که نکرده است؟
شورایعالی انقلاب فرهنگی بیش از 90 درصد مصوباتی را که در سطح آموزشعالی مطرح میشود، تصمیمگیری میکند، درحالی که حتی به10 درصد از آنچه در آموزشعالی میگذرد در بزنگاهای مهم ورود نمیکند شاید این جزو سیاستهای این شورا باشد اما ظاهرا یک نقص قلمداد میشود. شورایعالی انقلاب فرهنگی وارد جریانات سیاسی در خصوص دانشگاه نمیشود درحالی که برخی این نگاه را برای یک نهاد نظارتی مناسب ارزیابی نمیکنند. حال سوالی که مطرح است اینکه نخبگانی که در این شورا جمع هستند چقدر در برنامه ریزیشان منطبق بر ماهیت خود عمل میکنند. آیا این تجمع تنها برای برنامهریزی که مانند نقشه جامع علمی کشور به دور یکدیگر جمع شدهاند؟ آیا کلیاتگویی و کلیاتنویسی در این زمینه اولویت اول را دارد؟ البته اگر این نگاه مد نظر باشد من با آن موافق نیستم و در این زمینه نقدهایی بر عملکرد این شورا دارم.
در بحث استیضاح دکتر فرجیدانا و پس از آن جلسه رای اعتماد آقای نیلی خیلی انتقادها متوجه فراکسیونهای مجلس بود. بهعبارت دیگر اقلیت تندرو در مجلس خیلی راحت توانستند بر دیگران تاثیر بگذارند و آنچه را که خود میخواهند به دست آورند.
ببینید ما نمیتوانیم بگوییم که مجلس در قبال مسائلی که پیرامون وزارت علوم گذشت خیلی ساده عبور کرد. من تصور میکنم مجلس در این راستا حساسیتهای بجا و بعضا نابجایی از خود نشان داد اما اینکه واقعا این مساله برمیگردد به فضای سیاسی موجود یا نه بحث اساس این نهاد وزارتی است من فکر میکنم به وجه دوم بازمیگردد یعنی اهمیت این وزارتخانه با گذشت زمان متفاوت شده است. امروز در واقع شریانهای اساسی اقتصادی کشور به وزارت علوم ختم میشود. امروز اشتغالزایی و درآمدزایی آتی کشور را ما منوط به فعالیتهای وزارت علوم کردهایم و امروز قرار بر این شده است که اقتصاد ما از حوزههای نفتی به حوزههای علمی منتهی گردد. پس بنابراین اهمیت این مساله تا بدانجا پیش رفته است که اغراض خارجی نیز در این مساله نمیتواند پنهان بماند. به نظر من خیلی از کسانی که دلسوز به نظام و کشور نیستند هم در این قضیه دخالت کردهاند تا اوضاع را مشوش کنند و این نهادی را که خط مقدم و ستون فقرات کشور است به سادگی به حاشیه برانند.
مساله وزارت علوم گویی با بحث بورسیهها به نوعی گره خورده است، شما پرونده مربوط به تخلفات بورسیه را تا چه حد در مساله وزارت علوم و انتخاب وزیر موثر میدانید؟
در این رابطه اولا ما فعلا وزیر علوم نداریم و سرپرست نیز عملا مسئولیتی را قبول نخواهد کرد (کاری انجام میدهد و بعد میتواند مسئولیت آن را از گردن خود باز کند) بنابراین من معتقدم متاسفانه این نهاد فعلا بدون سرپرست باقی مانده است و تا زمانی هم که ما بهدرستی بحث وزارت را در این وزارتخانه نهادینه نکنیم اوضاع به همین منوال کجدار و مریز اداره میکند و پیش میرود و نابسامانیهایی را هم به دنبال خواهد داشت. همانطور که شمامیبینید امروز در نبود وزارت علوم هر دانشگاهی برای خود پذیرش میکند حتی در مقاطع دکتری به صورت کاملا نامحدود این مسئله دارد صورت میگیرد و این پدیده در نظام آموزشعالی ما حکم مرگ را دارد و به پرتگاهی نزدیک میشویم که هر کسی میتواند تصمیمگیر باشد برای سنجش حتی در مقاطع تحصیلات تکمیلی و این مساله بسیار خطرناک میتواند باشد.
گزارشی که در این رابطه مطرح شد، چگونه ارزیابی کردید؟
از مدتها پیش پیگیری پرونده بورسیههای غیرقانونی در دستور کار مجلس و دولت قرار گرفت که در این رابطه باید گفت فضای امروز فضای مطلوبی نیست و در این زمینه گلایههایی وجود دارد، چرا که تا حدودی مباحث پیرامون این پرونده وارد یک فضای تند و غیر کارشناسانه شده است. در این راستا بدیهی است که حرکت در یک شرایط تند احساسی نمیتواند به بهبود اوضاع کمک نمایند چرا که ممکن است تصمیمات در این زمینه نیز بر اساس غلیان احساسات باشد. بنابراین به نظر میرسد باید بحث پیرامون مسائل بورسیههای غیرقانونی در یک فضای کارشناسانه و به دور از هیاهو دنبال گردد، به عبارت دیگر اگر قرار است بحث بورسیهها در فضایی آرام دنبال شود نیاز به حرکتهای احساسی نیست که در این زمینه تنها کافی است گروهها و کمیتههای مسئول پیگیری این پرونده مسائل را به صورت همهجانبه مورد بررسی قرار دهد و نتیجه را در قالب گزارشی ارائه دهد و همه از ریز مسائل موجود در این پرونده مطلع گردند، به صورتی که مردم مجاب شوند. به نظر میرسد با توجه به مدتی که از اعلام غیرقانونی بودن بورسیهها میگذرد به نتیجهای دست یابیم که مجابکننده مردم باشد و عملا اعتماد عمومی به ساختار آموزشیعالی کشور بازگردد. درحال حاضر بحث وزیر در سه نوبت آمدن و استیضاح شدن نشان میدهد حساسیتها بر وزارت علوم بسیار بالاست و این مساله در بیانات رئیسجمهور کاملا واضح و مشخص بود و نشان میداد که رئیسجمهور نیز قائل به این حساسیت است و در مقابل حساسیت جامعه نیز نسبت به وزارت علوم و آموزش عالی بالا رفته است. بر این اساس باید گفت امروز آموزشعالی و وزارت علوم، نقش بسیار مهمی را در کشور بهعهده دارد لذا تمام افرادی که تلاش دارند با پدیده آموزشعالی و تبعات ناشی از حرکاتهای غیرصحیح آن برخورد نمایند لازم است با نگاهی کاملا اصولی و کارشناسانه اقدام نمایند. در هر صورت این تصور وجود دارد که در روزهای آینده شاهد اعلام نظر در این زمینه خواهیم بود اما وزارت علوم در این زمینه تعیینکننده نیست آنچه میتواند در این زمینه تعیینکننده باشد محاکم قضایی است که در صورت وجود تخلف به آنها رسیدگی نمایند با هیچکس تعارف نداریم، اسامی خوانده خواهد شد. نگرانی دیگری که گاه در فضاهای غیررسمی مطرح میشود مبتنی بر مماشاتی است که ممکن است در رابطه با اعلام اسامی صورت گیرد که باید تاکید کرد در این رابطه هیچ تعارفی با هیچ فردی وجود ندارد و اگر بنا بر مماشات باشد، قطعا سکوت در این زمینه جایز نخواهد بود.
آینده وزارت علوم را چگونه پیشبینی میکنید؟ در واقع امروز این نظریه وجود دارد که وزارت علوم تبدیل به اهرم فشاری در دست مجلس علیه دولت شده است.
من احساس میکنم متاسفانه نگاه برخی افراد در دولت و مجلس به رویکرد کمی همچنان پیش میرود و هنوز دولت و مجلس نتوانستهاند رویکرد کیفی را مورد توجه قرار دهند و با این نگاه به پیش بروند؛ یعنی ما در بحث متقاعدکردن مخالفین اصلا و ابدا به سراغ رویکرد کیفی نرفتیم یعنی مادامی که شخصی بهعنوان وزیر به مجلس معرفی میشود به جرات میتوانم بگویم برنامههای او به هیچ عنوان مدنظر قرار نمیگیرد، حتی با قطعیت میتوانم بگویم وزرای پیشنهادی دولت که در ماههای اخیر معرفی شدند برنامههای آنها از سوی بسیاری از نمایندگان حتی خوانده هم نشد بر این اساس چطور میتوان انتظار رفتاری خارج از احساسات و سلایق داشته باشیم. بنابراین باید دولت و مجلس به این نتیجه برسند که شخصی انتخاب شود که با یک نگاه کیفی برای برونرفت از مخاطرات موجود حرکت کند، شخصی که در واقع خلاق و آفرینشگر باشد چنین فردی را باید به سکانداری وزارت علوم بگماریم که متاسفانه با توجه به آنچه در این رابطه مطرح میشود، من این مساله را بعید میدانم به عبارت دیگر آنچه از ورای صحبتها میتوان فهمید آن است که ما به دنبال افراد خلاق و افرادی که متعلق به نسل سوم دانشگاههای توسعهیافته و پیشرفته و مطابق با نیاز دانشجویان امروز باشد نیستیم و در این راستا نیز حرکت نمی کنیم تا بتوانیم فردی انتخاب کنیم که وزارت علوم را بر صدر بنشاند.